Qarjy • 19 Qazan, 2021

1 dollar = 500 teńge: Valıýta baǵamy ózgerýi múmkin be?

1761 ret kórsetildi

Belgili ekonomıst Aıdarhan Qusaıynovtyń boljamynsha, dollar baǵamy 500 teńgege deıin jetýi múmkin. Facebook-tegi jeke paraqshasynda pikirimen bólisken ekonomıst teńge «jasandy» qoldaýdy esepke alǵannyń ózinde asyra baǵalanyp, Ulttyq banktiń qarjy-nesıe saıasaty ınflıasııaǵa jol ashyp otyr dep esepteıdi.

A.Qusaıynov atap ótkendeı, qazir valıýta baǵamy ákimshilik ádistermen retteledi. Munyń eki joly bar. Birinshisi – Ulttyq qordan bólinetin transfertterdi satý. Ekinshisi – kvazımemlekettik sektor kompanııalarynyń 50 pa­ıyz kólemindegi valıýtalyq túsi­min satýǵa mindetteý. Soń­ǵysyn 2020 jyldyń naýryz aıynda tótenshe jaǵdaı kezinde ýaqytsha shara retinde engizgen.

– Bul tıimdi tetik emes. Qazaq­stan budan 2000 jyldardyń basynda-aq bas tartqan. Reseı munymen 2006 jyly «qoshtas­ty». Tipti kórshi el 2014-2015 jyl­dardaǵy kúrdeli daǵdarys kezinde de muny engizgen joq. О́zbekstan bul tetiktiń kúshin 2017 jyldyń qyrkúıeginde joıdy. Belarýs memleketi 2018 jyly, Ýkraına 2019 jyly bas tartty, – deıdi ekonomıst.

Eske sala keteıik, ótken jyl­dyń naýryz aıynda Prezı­dent tapsyrmasyna sáıkes ulttyq valıýtanyń aıyrbas baǵamyn turaqtandyrý maqsatynda el Úkimeti kvazımemlekettik sektor sýbektileriniń eksporttyq valıýtalyq túsiminiń bir bóligin ishki valıýta naryǵynda satý týraly sheshim qabyldaǵan bolatyn.

«Atalǵan sheshim jarǵylyq kapıtalynda memlekettiń úlesi 50 paıyzdan asatyn eksporttaýshy kásiporyndarǵa, onyń ishinde «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qoryna qoldanylady jáne tótenshe jaǵdaı kezeńinde qol­danysta bolady», dep habar­laǵan edi Ulttyq bank.

Osylaısha, Úkimet jáne Ult­tyq bank ishki valıýta nary­ǵyn­daǵy shetel valıýtasyna su­ranys pen usynysqa monıtorıng júrgizý maqsatynda úılestiril­gen jumysyn jalǵastyrdy. Qar­jylyq retteýshi qabylda­na­tyn sharalar aıyrbastaý baǵa­myn turaqtandyrýǵa, valıýta usy­nysyn qamtamasyz etýge, ne­gizsiz qubylmalylyqty bol­dyr­­maý­ǵa baǵyttalatynyn jáne irgeli úrdisti qalyptastyrýǵa kedergi keltirmeıtinin habarlady.

Alaıda A.Qusaıynov kvazı­mem­lekettik sektor kompanııa­larynyń 50 paıyz kólemindegi valıý­talyq túsimin satýǵa mindet­teýi Ulttyq banktiń valıýta­lyq ıntervensııalarymen birdeı ekenin jetkizdi. Iаǵnı ekeýi de birdeı dúnıe. Baǵamdy tu­raq­tandyrý maqsatynda naryq­qa satý úshin valıýta «laqty­ry­la­dy». Osylaısha, suranys pen usy­nys arasyndaǵy teńgerim­siz­dik retteledi. Muny tikeleı Ult­tyq banktiń ıntervensııalarymen, sondaı-aq túsimniń bir bóligin satýǵa mindetti ulttyq kom­panııalardyń aqshasymen jasaýǵa bolady.

– О́kinishke qaraı, ýaqytsha delingen shara turaqty sıpat alyp barady. Bul turǵydan alǵan­da biz 20 jyl burynǵy jaǵ­daıǵa qaıtyp oraldyq. Valıý­talyq retteýdiń bizdegi naryq­tyq jaǵdaıy О́zbekstanǵa, Bela­rýske, Reseıge, Ýkraınaǵa qara­ǵanda nashar. Aıtpaqshy, resmı túrde bizde erkin aınalym, na­ryqtyq baǵam jáne ınflıasııalyq targetteý rejimi bar. Inflıasııa nátıjeleri qazirdiń ózinde aıqyn­daldy. Endi naryqtyq baǵamnyń nátıjesi qandaı bolatynyn kóreıik, – deıdi A.Qusaıynov.

Ekonomıst atalǵan tetiksiz resmı esepterdiń ári kirmeıtinin eske saldy. Áıtpese, dollar baǵamy qazir shynaıy jaǵdaıda 10-15 paıyzǵa joǵary bolýy kerek. Iаǵnı bir dollar shamamen 470 teńge. Sondaı-aq ekonomıst Ulttyq qordan bólinetin transfert jyl ótken saıyn tómendep kele jatqanyn aıtty. 2020 jyly 4,8 trln teńge qarastyrylsa, bıylǵy jyldyń úlesine 4,45 trln teńge tıgen. Al 2022 jylǵa 1,95 trln teńge josparlanyp otyr. Qazirgi kórsetkishten eki ese tómen.

– Memlekettik sektordyń valıý­­tany satý túrindegi «jasyryn» aralasýyn saqtaǵan kún­niń ózinde 2022 jyly valıýta usy­­nysy aıtarlyqtaı azaıady. So­ny­men qatar ol ekonomıkanyń qal­pyna kelýine jáne Reseıden ım­porttyń tıimdiligine baıla­nys­­­ty valıýtaǵa degen suranys­tyń ósýi aıasynda tómendeıdi. Iаǵnı valıýta usynysy báribir 10 pa­ıyz­ǵa kemıdi. Al baǵam 470-480 teńge deńgeıine jetedi, – dedi ol.

Onyń aıtýynsha, transfertti ulǵaıtý tyǵyryqtan shyǵar jol emes. О́ıtkeni aqsha ımport­ty satyp alý úshin valıýta nary­ǵy­na qaıta oralady. Al joǵary ınflıa­sııalyq kútýler kezinde transfertti arttyrý jáne ınflıasııa spıralyn jyljytý óte kúmándi bastama.

– Eger valıýtalyq túsimniń bir bóligin mindetti satýdy jáne Ulttyq qordan beriletin trans­­fertti qysqartsa nemese alyp tas­­tasa dollar baǵamy 500 teńgeden asyp ketedi. Bá­lkim, keıinirek sál jaqsarýy múm­kin. Biraq báribir baǵam sol dá­lizde qalady. Mundaı jaǵ­daı ál­deqashan qalyptasyp, damy­ǵan. Biz sonyń túıinde­ler tu­sy­na keldik. Inflıasııaǵa qatys­ty jaǵdaı da osy sekildi. Bul kút­pegen jaǵdaı emes. Bul sońǵy úsh jyldaǵy aqsha-nesıe saıasatynyń saldary, – dedi A.Qusaıynov.

Aıtpaqshy, sońǵy aılarda munaı baǵasy kútpegen jerden ósti. Biraq budan ózgergen eshteńe joq. Ekonomıstiń pikirinshe, ózgermeıdi de.

– Teńge munaıdyń esebinen nyǵaıyp jatqan joq. Ulttyq valıýtanyń baǵamy áne-mine quldyraýy kerek edi. Munaı baǵasynyń kenetten qymbattaýy jaǵdaıdy jaqsartty. Bul jaǵdaı jyl sońyna deıin jalǵasýy múmkin, – deıdi ol.

2021 jylǵy 18 qazandaǵy jaǵdaı boıynsha 1 dollardyń baǵamy 427 teńgege teń. AERC zertteý jáne konsaltıngtik kom­panııasynyń aǵa sarapshysy Evgenııa Paktyń boljamyn­sha, dollar baǵamy jaqyn bolashaqta ózger­meıdi. Osy deńgeıde saqta­lady. Ol baǵamǵa tikeleı áser etetin eki faktor­dy atady. Biri – bazalyq mólsher­lemege qatys­ty Ulttyq banktiń qabyldaǵan sheshimi. Ekinshisi – munaı baǵasy.

– Kóptegen ekonomıst ınf­lıa­­sııaǵa qatysty sońǵy derekke sáıkes bazalyq mólsher­leme áli de ósýi múmkin ekenin alǵa tartýda. Demek, bul teńgeni ny­ǵaı­tatyn faktorǵa aınal­maq. Ekinshi jaǵynan AQSh pen Qytaı ekonomıkasyna qatysty soń­ǵy derekter onyń qalpyna kelý qarqynynyń tómendegenin kór­setti. Sondyqtan munaı ba­ǵa­sy barreline 70 dollardan jo­ǵary eken dep arqany keń­ge salýǵa bolmaıdy. Mundaı jaǵ­daıda osynyń ózi qubylmaly eke­nin umytpaý kerek. Nazar aýda­rarlyq taǵy bir faktor bar. Ol – AQSh dollarynyń ındeksi. Iаǵnı dollardyń basqa elderdiń valıýtalaryna qatysty baǵamy qalaı qalyptasatyny mańyzdy, – degen pikirimen bólisti Evgenııa Pak.

Sarapshynyń aıtýynsha, Ulttyq bank bazalyq mólsher­lemeni taǵy da kóteretin bolsa, teńgemen saqtalǵan aktıvter ınvestorlar úshin áldeqaıda tartymdy bolmaq. Tıisinshe, teńge baǵamy da nyǵaıa túsedi degen boljam bar. Eger ssenarıı keri baǵytta órbise, onda teńge sóz joq, álsireıdi. Bul rette ınflıasııamen kúrestegi mańyzdy qural bazalyq mólsherleme ekenin esten shyǵarmaý kerek. О́ıtkeni ınflıasııanyń ósýi qar­jylyq retteýshini tyǵyryqqa tireı­di. Al bas banktiń bazalyq mól­sher­lemege qatysty sheshimi teń­geni nyǵaıtýy múmkin.

– Keıde kerisinshe jaǵdaı­lar da oryn alady. Máselen, el­degi ınflıasııa deńgeıi ósti de­lik. Ekonomıkalyq teorııaǵa sáı­kes otandyq taýarlar ımportpen sa­lystyrǵanda qymbattaıdy jáne oǵan suranys artady. Bul tıisin­she eksporttyń tómen­deýi­­ne, ım­porttyń ósýine jol asha­dy. Teo­rııalyq turǵydan al­ǵan­­da bul ssenarıı valıýtany álsire­tedi. Alaıda ınflıasııa ósse de, jaǵdaı ózgermeýi de múmkin. Bul ınflıasııanyń Qazaqstanda ǵana emes, shetelde de ózgerýine tikeleı baılanysty. Mundaı jaǵ­daıda otandyq ta, ımporttyq ta taýarlar qymbattaıdy, – deıdi sarapshy.

E.Pak jyldyń sońyna deıin teńge baǵamynda aıtarlyqtaı ózgeris bolmaıdy degen pikirdi alǵa tartyp otyr. О́zgeris oryn alǵan kúnniń ózinde buǵan syrtqy faktorlar áser etpek.

Sońǵy jańalyqtar

Áskerı tikushaq apatqa ushyrady

Álem • Búgin, 15:21

Túrkistan oblysynda eki brakoner ustaldy

Aımaqtar • Búgin, 13:06

Efıopııada pilder qyrylyp jatyr

Álem • Búgin, 11:58

Qazaqstanda un óndirý kólemi tómendedi

Ekonomıka • Búgin, 11:45

Dastın Pore: Makgregor – ótken shaq

Jekpe-jek • Búgin, 11:40

Gazǵa aýysqan kólikter sany artty

Qazaqstan • Búgin, 10:50

Alvares aýyr salmaqta alypqa aınala ma?

Kásipqoı boks • Búgin, 10:35

Uqsas jańalyqtar