Agenttiktiń habarlaýynsha, qazirgi ýaqytta 9 bank taratylý satysynda tur. Bular – «Valıýt-tranzıt bank», «Qazınvestbank», Delta Bank, «Eksımbank Qazaqstan», «Astana Banki», Qazaq Banki, Tengri Bank, AsiaCredit Bank jáne Capital Bank Kazakhstan. Bankterdiń taratý óndiristerin júrgizý tártibi jáne prosesi týraly habarlaǵan agenttik bank kredıtorlarynyń talaptary «Qazaqstan Respýblıkasynyń bankter jáne bank qyzmeti týraly» zańy negizinde oryndalatynyn aıtady:
Birinshi kezekte, eńbekaqy tóleý boıynsha jáne ómiri nemese densaýlyǵyna zııan kelgeni úshin bank jaýapkershilik atqaratyn jeke tulǵalar boıynsha talaptar qanaǵattandyrylady. Ekinshi kezekte, jeke tulǵalardyń depozıtteri boıynsha kepildik berilgen soma sheginde «Qazaqstannyń depozıtterge kepildik berý qory» AQ (QDKQ) aldynda esep aıyrysý. Úshinshi kezekte, bank múlkiniń kepilimen qamtamasyz etilgen mindettemeler boıynsha esep aıyrysý. Tórtinshi kezekte, úlestes tulǵalar bolyp tabylmaıtyn jeke tulǵalardyń QDKQ kepildik berilgen somasynan asatyn depozıtteri boıynsha, sondaı-aq zeınetaqy aktıvteriniń esebinen júzege asyrylǵan depozıtter boıynsha jáne «ómirdi saqtandyrý» salasy boıynsha júzege asyrylǵan saqtandyrý uıymdarynyń depozıtteri boıynsha esep aıyrysý. Besinshi kezekte, kommersııalyq emes uıymdardyń jekelegen sanattarynyń (qaıyrymdylyq uıymdary, Uly Otan soǵysynyń ardagerleri, múgedekter qoǵamdary) aldynda esep aıyrysý. Altynshy kezekte, úlestes emes zańdy tulǵalardyń depozıtteri boıynsha esep aıyrysý. Jetinshi kezekte, salyqtar, alymdar jáne bıýdjetke tólenetin basqa da mindetti tólemder boıynsha esep aıyrysýlar, respýblıkalyq bıýdjet qarajaty jáne Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq qorynyń qarajaty esebinen berilgen qaryzdar. Segizinshi kezekte, qalǵan kezekterge kirmegen basqa kredıtorlar aldyndaǵy esep aıyrysýlar. Toǵyzynshy kezekte, úlestes jeke jáne zańdy tulǵalardyń depozıtteri boıynsha esep aıyrysý. Onynshy kezekte, rettelgen borysh jáne merzimsiz qarjy quraldary boıynsha esep aıyrysý.
Bul rette árbir kezektiń talaptary aldyńǵy kezektiń talaptary tolyq oryndalǵannan keıin qanaǵattandyrylady. Taratý óndirisin jedel aıaqtaý jáne kredıtorlardyń talaptaryn óteý maqsatynda agenttik banktiń taratý komıssııasyn taǵaıyndaıdy. Taratý komıssııasynyń quramyna taratý komıssııasynyń tóraǵasy men múshelerine qoıylatyn talaptarǵa sáıkes keletin kandıdattar, QDKQ qyzmetkerleri nemese agenttik qyzmetkerleri kiredi. Ol komıssııa taratylatyn banktiń atynan áreket etedi jáne óz quzyretine kiretin máseleler boıynsha derbes sheshim qabyldaı alady: ıaǵnı kredıtorlar tizilimin qalyptastyrady, múlikti satý boıynsha saýda-sattyq uıymdastyrady, bereshekti sot tártibimen óndirip alý boıynsha áreket etedi.
«Bankti májbúrlep taratý kezinde kredıtorlardyń múddelerin qamtamasyz etý jáne olardyń qatysýymen sheshimder qabyldaý úshin kredıtorlar komıteti qurylady, onyń negizgi ókilettigi – banktiń aktıvterin (múlkin) ótkizý josparyn bekitý jáne taratý shyǵystarynyń smetasyn bekitý. Kredıtorlar komıtetiniń quramyna talaptardyń eń kóp somasy bar kredıtorlar, árbir kezektegi kredıtorlar sanatynan bir-bir ókilden kiredi. Komıtetke engizilgen kredıtorlardyń sany úsh ókilden kem bolmaýy tıis» delinedi agenttik habarlamasynda.
Taratylatyn toǵyz banktiń segizinde («Qazınvestbankten» ózgesinde) kredıtorlar komıteti bar eken. Sondaı-aq taratý óndirisiniń sheńberinde bank aktıvterinen taratý massasy qalyptastyrylady. Taratylatyn banktiń aktıvteri: banktiń menshikti múlkinen; zańdy jáne jeke tulǵalarǵa berilgen qaryzdardan; aqshadan; baǵaly qaǵazdardan; jyljymaly jáne jyljymaıtyn múlikten turady.
«Taratylatyn banktiń úıleri men ǵımarattary, ózge jyljymaıtyn múlik obektileri, kólik quraldary qunyna qaramastan, sondaı-aq taratylatyn banktiń múlkiniń bireýiniń baǵalaý quny 100 aılyq eseptik kórsetkishten asatyn ózge múlki jarııa saýda-sattyq (aýksıon) arqyly ǵana ótkiziledi. Bankterdiń búkil múlkin ótkizý týraly aqparat taratylatyn banktiń saıtynda jarııalanady. Taratylatyn bankterdegi aktıvterdiń negizgi túri qaryzdar boıynsha bereshek jáne debıtorlyq bereshek bolyp tabylady. Bul rette taratylatyn bankterdiń nesıe portfelindegi NPL deńgeıi 84 paıyzdan 99 paıyzǵa deıingi aralyqty quraıdy» delinedi habarlamada.
Qazir ár bank kredıtorlar talaptaryn oryndaýdyń túrli satysynda júr. «Qazınvestbank», «Eksımbank Qazaqstan» jáne Delta Bank-tiń taratý komıssııalary depozıtor-jeke tulǵalarǵa tólengen kepildik ótemaqylar boıynsha QDKQ aldyndaǵy, sondaı-aq QDKQ-nyń kepildik tóleminiń eń joǵary mólsherinen asyp túsetin depozıtter boıynsha jeke tulǵalar aldyndaǵy óz mindettemelerin tolyq ótegen. Sonymen qatar «Qazınvestbank» zańdy tulǵalar aldyndaǵy talaptardy 5,8 paıyzǵa nemese 6,3 mlrd teńgege, «Eksımbank Qazaqstan» 19,1 paıyzǵa (2 mlrd teńge) jáne Delta Bank múlik kepilimen qamtamasyz etilgen kredıtordyń aldynda 15,9 paıyzǵa (2,2 mlrd teńge) qanaǵattandyrdy. Al «Valıýt-tranzıt bank», «Astana Banki», Qazaq Banki jáne Tengri Bank-tiń taratý komıssııalary depozıtor-jeke tulǵalarǵa tólengen kepildik ótemaqysy boıynsha QDKQ aldyndaǵy talaptardy qanaǵattandyrý satysynda tur. 2021 jylǵy 1 qazandaǵy jaǵdaı boıynsha Tengri Bank QDKQ aldyndaǵy talaptardy 87 paıyzǵa nemese 15,4 mlrd teńgege, «Valıýt-tranzıt bank» 57 paıyzǵa (10,4 mlrd teńge), «Astana Banki» 43,9 paıyzǵa (16,5 mlrd teńge), Qazaq Banki 16,3 paıyzǵa (3,3 mlrd teńge) qanaǵattandyrǵan.
Agenttik AsiaCredit Bank-tiń aralyq teńgerimdi qalyptastyryp, Capital Bank Kazakhstan-nyń isterdi ýaqytsha ákimshilikten taratý komıssııasyna berý boıynsha jumys júrgizip jatqanyn aıtady. Osy isterdi aıaqtaǵan soń olar kredıtorlar tizilimin qalyptastyrý jáne kredıtorlar komıtetin qurýǵa kirispek. Tutastaı alǵanda, kredıtorlardyń talaptaryn odan ári qanaǵattandyrý mólsheri bankterdiń taratý massasyna kiretin aktıvterdiń sapasyna baılanysty bolmaq.
Azamattar qyzmeti toqtaıtyn bankterdiń taratý óndirisiniń barysy týraly aqparatty agenttiktiń resmı saıtynan taba alady. Al depozıtor-jeke tulǵalarǵa kepildik berilgen ótemdi tóleý barysy týraly aqparat QDKQ resmı saıtynda jarııalanǵan. Taratylatyn bankter de ózderiniń resmı resýrsynda bankterdiń satylatyn múlki týraly aqpar shyǵarady.
