Elimiz egemendik alǵan jyldardan beri áleýmettiń áleýeti nazardan tys qalǵan joq. О́mirdiń qıyn jaǵdaıyna tap bolǵan jandarǵa memleket qashanda qolushyn sozýǵa daıar.
Bul týraly Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev «Halyq birligi jáne júıeli reformalar – el órkendeýiniń berik negizi» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda «Qazaqstan – áleýmettik memleket. Sondyqtan qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan azamattarǵa jan-jaqty kómek kórsetý – basty mindetterdiń biri», dep ashyq aıtqan bolatyn. Alaıda Prezıdent qoǵamda paternalıstik kóńil kúı jáne áleýmettik masyldyq úrdisi beleń alyp bara jatqanyn da alǵa tartady. Ásirese, áleýmettik baǵdarlamalardy ádeıi jeke múddesine paıdalanatyn azamattardyń qatary kóbeıdi. «Eń bastysy, áleýmettik jeńildikke ıe bolsam degen orynsyz pıǵyl adamdy óz eńbegimen tabys tabý qabiletinen aıyrady. Mundaı jaǵymsyz ómir salty urpaq tárbıesine qazirdiń ózinde keri áser ete bastady. Sondyqtan bizge túbegeıli ózgeris kerek. Zań da, qoǵam da, adamdardyń sana-sezimi de ózgerýge tıis», dedi Memleket basshysy.
Soǵan qaramastan «qanatymen sý sepken qarlyǵashtaı» áleýmettik qyzmetkerlerdiń eseli eńbegi de eskerýsiz qalmaıtyny anyq. Sonyń jarqyn dáleli retinde elimizde qazan aıynyń sońǵy jeksenbisinde áleýmettik qorǵaý júıesi qyzmetkerleriniń kúni atap ótiledi. Áıtse de elimizdegi áleýmettik qyzmetkerlerdiń mártebesi áli de aıqyndalǵan joq. Bul rette, elimizde múmkindigi shekteýli jandardyń quqyǵyn qamtamasyz etý jáne ómir súrý sapasyn jaqsartý jónindegi ulttyq jospardy iske asyrý aıasynda 2025 jylǵa deıin áleýmettik qyzmetkerlerdiń mártebesi men áleýetin arttyrý belgilenetin bolady. Al bıyl áleýmettik qyzmetkerlerdiń jalaqysy 50%-ǵa artyp, osy maqsatta memlekettik bıýdjetten aldaǵy úsh jylǵa 95 mlrd teńgege jýyq qarajat qarastyryldy.
Jalaqy stasıonarlyq (qarttar men múgedekterge arnalǵan úıler) jáne jartylaı stasıonarlyq úlgidegi medısınalyq-áleýmettik mekemelerde (kúndiz bolý bólimsheleri, ońaltý ortalyqtary), ýaqytsha bolý mekemelerinde (belgili bir turǵylyqty jeri joq adamdarǵa, turmystyq zorlyq-zombylyq qurbandaryna arnalǵan ońaltý ortalyqtary) qyzmet etetin negizgi personal (áleýmettik qyzmetkerler) men basshy quramǵa, sondaı-aq úıde qyzmet kórsetetin áleýmettik qyzmetkerlerge qatysty boldy. Sonyń nátıjesinde áleýmettik qyzmetkerlerdiń jalaqysy 2022 jylǵy 1 qańtardan bastap 1,75 esege, al 2023 jyly 2 esege ósedi.
Áleýmettik qyzmetkerlerdiń mártebesi áýeli zań aıasynda aıqyndalatyny anyq. Bul rette, elimizde «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy áleýmettik qyzmetkerdiń áleýmettik mártebesi týraly» zań jobasynyń tujyrymdamasy ázirlenip jatqanyn aıta ketken jón. Atalǵan zań jobasyna sáıkes biliktilik sanattaryn berýge qoıylatyn talaptardyń artýyn eskere otyryp, eńbekaqy mólsherin arttyrý, attestattaý jáne tirkeý arqyly áleýmettik qyzmetkerlerdiń esebin qurý jáne kadrlardy daıarlaý, olardyń úzdiksiz kásibı damý júıesin jetildirý jóninde usynystar jasalyp jatyr.
Bul rette, eń aldymen, sertıfıkattaý jáne úzdiksiz bilim berý júıesi arqyly áleýmettik qyzmetkerlerdiń kásibı daǵdylaryn arttyrý qajet. Búginde elimizdegi áleýmettik qyzmetkerlerdiń 27%-ynda arnaýly orta, 22%-ynda arnaýly bilimi joq. Soǵan baılanysty áleýmettik qyzmetkerlerdiń qyzmet aıasyn keńeıtip, kásibı standarttardy arttyrý kerek bolyp otyr. Sonymen qatar osy zań jobasyna sáıkes eńbekaqy psıhoemosıonaldyq júkteme úshin tólenetin tólemderdi qosa alǵanda, biliktilik deńgeıine jáne normatıvtik júktemege sáıkes tóleý josparlanǵan. Sondaı-aq búginde Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi áleýmettik jumys salasynda halyqaralyq yntymaqtastyq jumystaryn júıeli júrgizip keledi.
Qazaqstandaǵy IýNISEF keńsesiniń ókili Artýr van Dızenniń aıtýynsha, 2020 jyly Eńbek jáne áleýmettik qorǵaý mınıstrligi men IýNISEF arasyndaǵy yntymaqtastyq sheńberinde medısınalyq-áleýmettik mekemeler men jumyspen qamtý ortalyqtarynyń 11 myń mamany kásibı jáne jeke quzyretteriniń deńgeıin jáne oqýǵa degen qajettilikterin anyqtaý úshin test tapsyrdy. Testileý nátıjeleri áleýmettik qyzmetkerlerdiń 91%-y ótý balyn, al 50%-y ortasha jáne ortadan joǵary ball alǵanyn kórsetti. Qazaqstandaǵy IýNISEF keńsesiniń ókili sonymen qatar, keıingi eki jyl ishinde Eńbek jáne áleýmettik qorǵaý mınıstrligimen birlese otyryp, áleýmettik qorǵaý sektorynyń 2 myńǵa jýyq qyzmetkeri biliktilikti arttyrý kýrstarynan ótkenin jetkizdi. Biliktilikti arttyrý kýrstary bıyl da jalǵasyp jatyr. «Naqty derekter vedomstvoaralyq yntymaqtastyqqa, jeke josparlardy ázirleýge jáne qaýip-qater deńgeıine sáıkes jáne balanyń múddelerin eskere otyryp, qoldaýdy uıymdastyrýǵa erekshe nazar aýdara otyryp, áleýmettik qyzmetkerlerdiń kásibı jáne tulǵaaralyq qarym-qatynas daǵdylaryn nyǵaıtýdy jalǵastyrý qajettiligin kórsetedi», deıdi Artýr van Dızen.
Árıne, áleýmettik qyzmetkerdiń áleýetin arttyrý máselesi «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy áleýmettik qyzmetkerdiń áleýmettik mártebesi týraly» zań jobasymen shektelmeıtini anyq. Sonymen qatar, aldaǵy ýaqytta elimizde Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy áleýmettik qyzmet júıesin odan ári jańǵyrtýdyń 2025 jylǵa deıingi jol kartasy, áleýmettik qyzmetkerlerge úzdiksiz bilim berýdiń tujyrymdamalyq tásilderi, otbasy jaǵdaıyn anyqtaý ádistemesi syndy birqatar mańyzdy qujattar qabyldanbaq.
Búginde el aýmaǵynda respýblıkalyq deńgeıde 33, al jergilikti deńgeıde 10-nan astam áleýmettik kómek túri kórsetiledi. Tabysy az azamattardy áleýmettik qoldaý tólemderi, járdemaqylar, azyq-túlik jáne turmystyq jıyntyqtar, jumyspen qamtý syndy kómek jasalady. 2020 jylǵy málimet boıynsha, keıingi 3 jylda osy maqsattarǵa arnalǵan bıýdjet shamamen 1,8 esege, 551-den 964 mlrd teńgege deıin ósip otyr. Máselen, ataýly áleýmettik kómekti qarjylandyrý 2018 jylǵy deńgeımen salystyrǵanda 3,5 esege – 33,2-den 118 mlrd teńgege deıin, on jylda – 42 eseden astam ósti (2010 jyly – 2,8 mlrd teńge).
