Imene basyp, basshynyń aldyna kezekti ret barǵanymyzda bizdiń tarapqa tosyn bir suraq qoıyldy
– «Farıda apaıdy tanısyń ba?». «Egemen Qazaqstan» gazetiniń Pavlodar oblysyndaǵy menshikti tilshisi Farıda Byqaıdy bul tóńirekte bilmeıtin adam kemde-kem. Basymdy ızedim. «Endeshe sol kisige jolyqshy» dep mekenjaı men telefon nómiri jazylǵan tildeı qaǵazdy usyndy.
Bardyq. Ornynda eken. Jónimdi aıttym. Dastarqan qamyna kiristi. Sosyn «Saryarqa samaly» gazetiniń birneshe nómirin aldyma ákep qoıdy. Sholyp shyqtym. Birshama jerine qyzyl sııanyń izi túsipti.
– Balam, sen materıalda Pavlodar degen sózdi kóp qoldanady ekensiń. Mine, Reseıdiń Altaı ólkesine barǵan sapardan jazylǵan myna bir alaqandaı dúnıede 24 ret qaıtalapsyń. Bizge jat bógde sózden qutyla almaı otyrǵanda, senderdiń ony qaıta-qaıta jańǵyrta bergenderiń jaramaıdy. Álgi sózdi almastyrýdyń túrli amaly bar. Bul jaıynda redaksııada aıtyla ma, joq pa bilmeımin. Biraq maǵan aıtý – paryz, – dep toqtady Farıda apaı.
Sóıtti de, sórede syqyp turǵan kitaptardyń ishinen «Egemen Qazaqstan» gazetiniń 2007 jyly shyqqan maqalalar jınaǵyn alyp, qoltańbasyn qoıdy. Kók kitapty usynyp turyp:
– Jýrnalıstıkaǵa qadam basqan qyz-jigitterdi shama-sharqymsha qoldap júrem. Seni de sondaı izgi maqsatpen shaqyrdym. Áńgimelesip, jón siltep, jol nusqaıyn dedim. Qate, kemshilikti aıtqanyma shamyrqana kórme. Syn jýrnalısti shyńdaıdy. Biz de sóıtip qatarǵa qosylǵanbyz. Kóp oqy. «Egemen Qazaqstandy» oqy. Jýrnalıstıkadaǵy qubylań «Egemen» bolsyn. Elenip, eskerilip júretin «Egemende» eńbek etýge umtyl, – dedi.
Oblystyq gazette jumys isteýdi ǵana armandap kelgen, odan bıik shyń joqtaı kórinetin bizdi Farıda apaıdyń myna sózderi kádimgideı qanattandyryp jiberdi. Sóıtsek, ol kisi óńirdegi jas jýrnalısterdiń qadamyn árdaıym baqylap otyrady eken. Bizge deıingi jýrnalısterdiń de birazy Farıda apaıdyń dárisin tyńdapty. Aǵa býynnyń aqyl-keńesine muqtaj jas jýrnalısterge osydan artyq qandaı qamqorlyq kerek!
Shynynda da, Farıda apaıdan jastar úırenetin dúnıe kóp. Eń aldymen mamandyqqa adaldyǵyn boıǵa sińirgen abzal. Onyń aspan tóńkerilip jerge tússe de, óz prınsıpterinen aınymaıtyndyǵy da árkimniń boıynan tabyla bermeıdi. Sondyqtan bolar bul kisi shendiler men beldilerdiń yǵyna eshqashan jyǵylǵan emes. Talaılar júrisinen jańyldyrǵysy keldi de. Biraq Farıda apaı óz pozısııasynan aınyǵan joq.
Ol qashanda halyqtyń jaǵynda. Bıliktiń emes, buqaranyń sózin sóıleýmen keledi. Túkpirde ornalasqan aýyl turǵyndarynyń apaıdy únemi izdep turatyny da, tirek tutatyny da sondyqtan. Birde bizdiń aýyl – Shuǵanyń joly týraly jazǵany bar. Kelesi jyly jaýyr attyń arqasyndaı oıylyp jatatyn álgi jolǵa alǵash ret qıyrshyq tas tóselip, tegistelgende dúıim el qýanysh ústinde Farıda apaıdyń esimin atap, alǵysyn jaýdyrǵany áli esimde. Al onyń ómirinde mundaı jaǵdaılardyń kóp bolǵanyna eshkim shúbá keltire qoımas.
Farıda apaıdyń úlken taqyryptarǵa baratyny, batyl hám batyra jazatynynyń ózi – bir mektep. Basqasyn bylaı qoıǵanda, «100 mektep, 100 aýrýhana» memlekettik baǵdarlamasyn qatań synǵa alǵany bar. Maqalanyń qysqasha mazmuny mynadaı. Aýyldardyń birine jańa mektep salynady. Alaıda kóp uzamaı turǵyndardyń deni bolashaǵy bulyńǵyr álgi eldi mekennen kóship ketedi de, aýyl qańyrap bos qalady. Mektep bar, aýyl joq. «Endeshe álgi mektep úshin aýyl salaıyq» degen ashy mysqylmen qoǵamdaǵy úlken problemanyń betin ashyp beredi. Sońynda josparlaý jumystaryna jaýapsyzdyq tanytyp, memleket qarjysyn talan-tarajǵa túsirý para alǵannan da aýyr qylmys degen túıinge keledi jáne olardy qalaı jazalaımyz degen suraqty da tótesinen qoıady. Ákimdik pen basqarmaǵa jaltaqtap qalǵan keıbir jýrnalıster mundaı kúrdeli máselelerdi aınalyp ótýge tyrysatyny belgili. Al mundaı minez Farıda apaıǵa jat.
О́zinen keıingi býynǵa ónege bolarlyq taǵy bir qasıeti – jýrnalıstik issaparlarǵa shyǵýy. Pavlodar oblysynda Farıda apaıdyń tabany tımegen aýyl joq shyǵar. Bul kisiniń issaparǵa shyǵýynyń ózi – bir bólek áńgime. Aldymen árbir aýdan, aýyldaǵy óz «kanaldary» arqyly óńirdegi máselelerdi bilip alady. Sóıtip dittegen ýaqytta alaýlatpaı, jalaýlatpaı kerek baǵytyna aparatyn avtobýsqa otyrady da tartyp beredi. Aýyl-aýyldy aralap, qorjynyn materıalǵa toltyrady. Keıin tókpeı-shashpaı, shetinen kertip alyp oqyrmanǵa usynady. Farıda apaıdyń ózi basqaratyn aýyl men aýdanda júrýi ákimder úshin qashanda tosyn syı, kútpegen jaǵdaı. Onyń ákim usynǵan kólikke aıaq artpaı-aq issaparǵa óz betinshe, óz josparymen shyǵýynyń arǵy jaǵynda prısıpine beriktik, mamandyǵyna adaldyq jatqany barshaǵa túsinikti bolar.
Jalpy, Farıda apaı Pavlodar óńiriniń problemasyn da, erekshelikterin de jaqsy biledi. Átteń sony ár jerge bir qonaqtap júretin, óńirdiń jalpy jaǵdaıynan beıhabar basshylar kádesine jarata berse deısiń. Ol jazǵan dúnıelerge jiti nazar aýdarylsa, aımaqtaǵy birshama máseleniń túıini tarqary daýsyz.
Farıda apaı – qandastardyń qamqory. Qytaıdan, Mońǵolııadan bizdiń óńirge qonys aýdarǵan qandastarǵa, ońtústikten soltústikke kóship kelgen aǵaıynǵa árdaıym qamqorlyq tanytyp, qoldaý kórsetedi. Olardyń osy jerge jedel beıimdelip, ońaı sińisip ketýine septigin tıgizedi jáne onyń bul áreketinde upaı jınap, kózge túseıin degen nıet joq. Taza jańashyrlyq. Apaıdyń osy bir asyl qasıeti kenje uly, belgili jýrnalıst, Pavlodar oblystyq «Ertis» telearnasy bas dırektorynyń orynbasary Qýandyq Tanabastyń da boıyna sińgendeı. Ol da qandastardyń sharýasyn sheship, máselesin rettep berýge umtylyp turady. Muny ózi isteıtin telearnadaǵy sıýjetteri arqyly kórip te júrmiz. Budan bólek, ońtústik turǵyndaryn teriskeıge qonys aýdarýǵa shaqyryp, belgili bir deńgeıde úgit-nasıhat jumystaryn da júrgizip otyrǵanyna kýámiz. Qýandyqtyń muny áldekimderdiń aıtýymen emes, óz nıetimen istep júrgenin ishimiz sezedi. О́ıtkeni bul oǵan ananyń qanymen daryǵan.
Farıda apaı – shyǵystyń, Zaısannyń týmasy. «Qojanyń qyzymyn» dep otyrady únemi. Almatydaǵy ataqty KazGÝ-dyń jýrnalıstıka fakýltetin támamdap, joldamamen Pavlodardyń oblystyq «Qyzyl tý», qazirgi «Saryarqa samaly» gazetine kelgen. Osy jerde shańyraq kóterip, tamyr jaıǵan. Keıin «Egemen Qazaqstan» gazetiniń Pavlodar óńirindegi menshikti tilshisi bolyp aýysqan.
Aıtpaqshy, Farıda apaıdyń «Egemenge» ózinen buryn sózi jetkenin bireý bilse, bireý bilmes. 1973-1983 jyldary sol kezdegi «Sosıalıstik Qazaqstan», qazirgi «Egemen Qazaqstan» gazetiniń bas redaktory, qazaq jýrnalıstıkasynyń kóshbasshylarynyń biri, jazýshy, zertteýshi ǵalym Sapar Baıjanov qarshadaı ǵana qyzdyń týǵan aýyly Jarsý týraly tebireniske toly shyǵarmasyn oqyp, erekshe tolqıdy. Ony «Meıirim» degen áńgime etip jazady. Onysy «Ulyma hat» atty kitabyna engen. Osylaısha, ataqty Sapar Baıjanovtan bata alǵan qarshadaı qyz búginde qazaq jýrnalıstıkasynda aıshyqty orny bar Farıda Byqaıǵa aınaldy.
Úndemeı-aq úlken is tyndyratyn Farıda apaı Pavlodar óńirindegi ulttyq múddeniń shyraqshysy sekildi. Ásirese orysy kóp ólkede qazaq tiliniń qanat jaıýyna qosqan úlesi ushan-teńiz. Bir qyzyǵy, ol mundaı sharýalardy jalpyǵa jar salmaı-aq, jarnamalamaı-aq tyndyrady. Júrgen-turǵan jerinde qazaqsha sóıleıdi. Ol úshin ony eshkim sókpeıdi de, sotqa da súıremeıdi. О́ıtkeni solaı bolýy zańdylyq. Ol osy bir qasıeti arqyly-aq talaıǵa úlgi-ónege bolyp júr. Keıde ózi de ázil-shynyn aralastyryp «Pavlodardy qazaqshalandyryp baryp Almatyma qaıtamyn» deıdi. Farıda apaı bastaǵan ulttyq múddeniń shyraqshylary turǵanda qala ataýynyń da qazaqsha atalatyn kúni alys emes ekenine senimdimiz.
Jýrnalıstıkaǵa jan-tánimen berilgen Farıda apaıdyń eki uly da anasynyń jolyn jalǵastyryp keledi. Úlkeni Dýman respýblıkalyq «Qala men Dala» gazetin basqaryp otyr. Qýandyǵy – Pavlodardaǵy «Ertis» telearnasy bas dırektorynyń orynbasary. Qýandyqpen qatar oqydyq. Qalanyń balasy bolsa da, qazaqy tárbıesine qatty tańǵalatyn edik. Apaıdyń qos qulyny da jýrnalıstıkaǵa erte aralasty. Nemereleriniń arasynan da bolashaq jýrnalısterdiń shyǵaryna kámil senemiz. Búginde asqaraly jasqa aıaq basqan Farıda apaı qazaq jýrnalıstıkasyna olja salar ul-qyzdaryn úkilep topqa qosa berse eken deımiz!
Mereıtoıyńyz qutty da qaıyrly bolsyn, Farıda apaı!
