Kollajdy jasaǵan Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Kólik júrgizýshileriniń aıtýynsha, sońǵy ýaqytta Reseı nómirin taqqan kólikterdi toqtatyp, ıesine aıyppul salyp, kóliktiń ózin aıyp turaǵyna alyp ketý oqıǵalary jıileı túsken. Osyǵan deıin áleýmettik jelidegi óńirlik jańalyq paraqshalary Batys Qazaqstan jáne Qostanaı oblystarynda esh jerde (Reseıde de, Qazaqstanda da) tirkeýde joq reseılik nómir taqqan kólikterdi jappaı aıyp turaǵyna alyp ketip jatqany týraly aqparat taratqan bolatyn.
8 qarasha kúni Nur-Sultan qalasyndaǵy halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵy janyna Reseıden satyp ákelgen kólikterdi minip júrgen júzden astam júrgizýshi jınalyp, narazylyqtaryn bildirdi. Júrgizýshilerdiń deni «eger arzandatsa baj salyǵyn, basqa da alymdardy tóleýge daıynbyz jáne alyp kelgen kólikterimizdi qazaqstandyq tirkeýge aýystyryp bersin» deıdi. «Kóliktiń qozǵaltqysh kólemine, jylyna baılanysty 400 myńnan bastap 6 mln teńgege deıingi aralyqta ýtılızasııa alymyn tóleımiz. Mysaly, men alyp kelgen Toyota Alphard kóligi 3 mln teńge turady. Onyń Qazaqstandaǵy baǵasy – 6-7 mln shamasynda. Eger sondaı aqsham bolsa salonnan baryp jańa kólik alýshy edim ǵoı» deıdi júrgizýshilerdiń biri.
Olar Armenııa mysalyn alǵa tartyp, kólikterimizdi tirkeýge qoısyn, sóıtip sary nómir bersin degen talaptaryn aıtady.
«Kóliktiń qojaıyny kólikti satqannan keıin ony tirkeýden shyǵaryp tastaıdy. Demek ol transport reseılik bolyp sanalmaıdy. Sonda ony bizge tirkeýge qoıa salýǵa ne kedergi? Qazaqstanda qansha aı júrdi, soǵan oraı salyǵyn eseptep bizge jibersin. Ony tóleıik. Ári qaraı da salyqtan jaltarmaımyz. Meniń kóligime ýtıl alymnyń ózi 3 mln-ǵa jýyqtaıdy. Oǵan keden salyǵyn qossaq quny kóliktiń baǵasynan da asyp túsedi» dep bazynalaryn aıtady olar.
Nur-Sultan qalasy polısııa departamenti ákimshilik polısııa basqarmasynyń basshysy Eljan Shúpekovtiń aıtýynsha, eger transport quraly ózge eldiń esebinde tursa, jol qozǵalysy týraly zańǵa sáıkes ol halyqaralyq qozǵalysta júrgen bolyp sanalady.
«Tehbaqylaý, tehpasport jáne ózge de qujattarymen birge memleket aýmaǵynda bir jyl júre alady. Mine, sondaı kólikterdiń júrýine quqyq berilgen. Ár júrgizýshiniń oqıǵasy ártúrli bolǵandyqtan, olardy jeke qarastyrý kerek» deıdi ol.
«Tıisti aqpardy bilgen soń baryp sheshim qabyldaımyz. Eshkim de kóligin kelip tartyp alǵanyn qalamaıdy. Eger aıyptaýǵa negiz bolsa biz ony aıyp turaǵyna qoıamyz. Tıisti qujattardy ákelińiz de, kólikti alyp ketińiz» deıdi Polısııa departamenti basshysynyń orynbasary Baqytjan Malybaev.
Osynshama shý týdyryp, polısııa nelikten reseılik nómir taqqan kólikterdi tekserip jatyr? Ishki ister mınıstri Erlan Turǵymbaevtyń aıtýynsha, Qazaqstan aýmaǵyna ákelingen reseılik kólikterdiń 80 myńǵa jýyǵy ne Reseıde, ne Qazaqstanda tirkeýde joq.
«О́zge elden kólik satyp alǵan qazaqstandyq azamat ony 10 táýlik ishinde óz atyna tirkeýge qoıýǵa mindetti. Alaıda kóbi bul talapty elemeıdi. Reseılik tirkeýdegi 210 myńǵa jýyq kólik Qazaqstan terrıtorııasynda júr. 150 myńy – zańdy negizde, tıisti senimhaty bar. 600 kólik – Reseı IIM krımınaldy polısııasy jibergen tizim boıynsha urlanǵan kólikter qatarynda. 200 kóliktiń qaıda ekenin anyqtadyq. Sonymen qatar 80 myńǵa jýyǵy ne Reseıde, ne bizde tirkelmegen. Ol kólikter Qazaqstanda tehbaıqaýdan ótpegen. Tehnıkalyq jaǵdaıynyń qandaı kúıde ekenin de eshkim bilmeıdi. Sondyqtan qazir profılaktıkalyq túsindirý jumystary júrip jatyr. Eger kólik qajetti tirkeý prosedýrasynan ótse, eshqandaı problema bolmaıdy. Báriniń qolynda kólikti Reseıden satyp alǵanyn rastaıtyn qujat bar. Tek HQKO-ǵa baryp, óz atyna rásimdeý kerek. Biraq kóbi óz atyna qoıǵysy kelmeıdi» dedi mınıstr.
Kólik qymbattaýyna eleýli áser etken faktor – ýtıl alymynyń qymbattaýy. Ol bizde 400 myńnan bastalyp 6 mln-ǵa deıin sozylady.
Ýtılızasııalyq tólemdi esepteýde bazalyq mólsherleme retinde 50 aılyq eseptik kórsetkish qoldanylady, ony kóliktiń túri men kategorııasyna baılanysty koeffısıentke kóbeıtemiz. Shyqqan somany mashınany el aýmaǵynda bastapqy tirkeýge qoımaı turyp tóleý qajet. Mysaly, 2,5 lıtrlik motory bar Toyota Camry úshin 1 458 500 teńge talap etiledi. Al 3,5 lıtrlik qozǵaltqyshy bar Toyota Sienna ákelseńiz, 3 354 550 teńge jumsaısyz.
Sarapshylardyń aıtýynsha, damyǵan elderde ýtıl alymynyń baǵasy ári ketse 100 myń teńgeden aspaıdy. Osyǵan oraı áleýmettik jelide #NetÝtılsborý heshtegimen qarsylyq petısııasy jarııalanyp, oǵan 30 myńnan astam adam qol qoıǵan edi. Alaıda keıin petısııa jarııalanǵan saıt buǵattalǵan, tıisinshe qarsylyq usynysy qoldaý tabýdyń ózin bylaı qoıǵanda, bılik tarapynan buǵan esh reaksııa da bolǵan joq.
«Reseılik kólik satyp alǵan kezde úsh qujat alasyz. Onyń ekeýi mańyzdy emes. Bastysy – kóliktiń tehpasporty. De-fakto – bul qujat kimniń qolynda bolsa, mashınanyń ıesi de sol bolady. De-ıýre – kóliktiń ıesi – Sergeı Ivanov. Saqtandyrý baǵasy – 22 myń teńge. Árıne, azamattar arzan kólik alyp, sonymen jan baqqysy keledi. Alaıda bul kólikterdiń kóbi derlik Reseıde tirkeýden shyǵarylyp tastalǵan. Erteń ol jol apatyna sebep bolsa, bireýdiń múlkin zaqymdasa kinásin dáleldeý qıynǵa soǵady. Sondyqtan memleket paıyzy óte arzan avtonesıe baǵdarlamasyn iske qosýy kerek» degen usynys aıtady belgili avtobloger Oljas Oqas.
Onyń aıtýynsha, Reseı nómirin taqqan kólikter alý – ózińe úlken problema artyp alýmen birdeı.
«Bul – taza krımınal. Shema bylaı jumys isteıdi. Kólik Japonııada aýksıonnan satyp alynady. Motory men aspasy sheshilgen soń kedennen Reseıge avtobólshek retinde kirgiziledi. Qaıta qurastyrylǵan soń avtobýspen Qazaqstanǵa jiberiledi. Jylpos jigitter Reseıdiń ashyq bazasynan týra osyndaı kólikti taýyp, ótirik tehpasport jasaıdy. Artynsha sol ótirik tehpasport negizinde nómirdiń dýblıkatyna tapsyrys beredi. Qazaqstanda kólikke ornatylǵan soń sata berýge bolady» deıdi avtobloger egiz nómirli kólikter túıtkilin qozǵaı otyryp.
«Tym asqynyp bara jatqan máseleni sheshýdiń eki joly bar: bılik zańnyń jumys isteýin qatań qadaǵalaý kerek nemese sol zańdy ózgertip reseılik kólikpen erkin, alańsyz júrýge múmkindik berýi qajet» deıdi bloger.
Aıtpaqshy, elordada HQKO mańyna jınalyp, talap-aryzdaryn aıtqan kólik júrgizýshileri qajet bolsa kún saıyn jınalýǵa daıyn ekenderin jetkizdi.
