Infografıkany jasaǵan Amangeldi QIIаS, «EQ»
Sektordaǵy sandardyń kóńil kúıi kúshti
Jalpy, sońǵy bes jylda saqtandyrý uıymdarynyń aktıvi jyl saıyn ortasha 15,3 paıyzǵa ósip keledi. Bul árıne, saqtandyrý naryǵynyń da erekshe jyldamdyqpen damyp jatqanyn aıǵaqtap tur. Qazir naryqta 27 uıym jumys istese, sonyń toǵyzy ómirdi saqtandyrýmen aınalysady eken. Osy taqyrypqa az-kem zertteý jasaǵan Ranking búkil uıymnyń menshik kapıtaldaryn qossa 721 mlrd teńge bolatynyn eseptep shyǵypty. Bul turǵyda da ósý bar: 721 mlrd teńge byltyrǵy kórsetkishten 10,3 paıyzǵa kóp.
Jyl saıyn azamattardyń saqtandyrý ónimderine degen qyzyǵýshylyǵy artyp kele jatyr. 2021 jyldyń 1 qazanyndaǵy jaǵdaı boıynsha saqtandyrý (qaıta saqtandyrý) kelisimsharttary boıynsha qabyldanǵan syılyqaqylar kólemi 522 mlrd teńgege jetken: sóıtip, bir jyl ishinde birden 40 paıyzǵa kóbeıip shyǵa kelgen. Sonymen birge, jeke jáne zańdy tulǵalardikin qosa eseptegende jyl basynan beri jasalǵan saqtandyrý kelisimderi 8,6 mln-ǵa jetken. Bul da 2020 jyldaǵy kórsetkishten 34,4 paıyzǵa kóp. Sonyń ishinde avtomobıldi saqtandyrý – 14 paıyzǵa (511,4 myń kelisim), týrısti saqtandyrý – 4,2 ese (313,5 myń), ómirdi saqtandyrý – 50,3 paıyz (548,3 myń), jazataıym oqıǵalardan saqtandyrý 2,2 ese (640,8 myń) artqan.
«Bir qyzyǵy, saqtandyrý syılyqaqylarynyń jalpy sanynyń ósýi tek mindetti emes, sonymen qatar erikti saqtandyrý segmentindegi ónimge suranystyń artýymen de baılanysty. Bıyl qyrkúıektiń sońyndaǵy jaǵdaı boıynsha jeke erikti saqtandyrý boıynsha syılyqaqy ósimi 84,6 mlrd teńgege jetken nemese bir jyl ishinde 61,2 paıyzǵa ulǵaıǵan. О́mirdi shuǵyl saqtandyrý jáne jańa erikti jınaqtaý ónimderin engizýge baılanysty ómirdi saqtandyrý kelisimderiniń sany artty», dep jazady Ranking sarapshylary.
Sala sıfrlanady
Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi tóraǵasynyń orynbasary Marııa Hadjıevanyń aıtýynsha, 2025 jylǵa deıin saqtandyrý ónimderi sıfrlana bastaıdy. Onyń sózinshe, álemde saqtandyrý kompanııalarynyń qyzmetteri onlaınǵa ótip jatyr. Qazaqstan da ońtaıly úrdisten tysqary qalmaýy tıis.
«Alǵa qoıylǵan mindetterge jetý úshin agenttik mynadaı baǵyttarǵa basa nazar aýdarady: Birinshi – Insurtech, bul saqtandyrý qyzmetterin kórsetý kezinde sıfrly tehnologııalardyń qoldanylýy. Iаǵnı eki taraptyń da ýaqytyn únemdeý kerek. Ekinshi baǵyt – RegTech. Bul tehnologııalar saqtandyrý naryǵyna qatysýshylar qyzmetiniń tıimdiligin arttyrýǵa arnalǵan. Mysaly, saqtandyrý sharttary boıynsha tolyq derekqoryn qurý esebinen saqtandyrý kompanııalaryna júktemeni tómendetýge múmkindik beredi. Memlekettik derekqorlardy ıntegrasııalaý árbir klıent boıynsha táýekelderdi neǵurlym tolyq jáne durys baǵalaýdy (anderaıtıng) júrgizýge múmkindik beredi. Úshinshi baǵyt – SupTech: saqtandyrý kompanııalarynyń retteýshilik talaptardy oryndaýyn qadaǵalaýdy avtomattandyrý. SupTech qadaǵalaý organynyń tıimdiligin arttyrady, bul nátıjesinde klıentterdiń quqyqtaryn tıisti deńgeıde qorǵaýdy qamtamasyz etedi», deıdi M.Hadjıeva.
Sektor ósiminiń syry
Álbette, 2020 jyl bul sektorǵa da aýyr tıdi. Qatań karantın shekteýlerine baılanysty byltyr saqtandyrý boıynsha syılyqaqylardy jınaý kórsetkishi 2019 jylǵy 55,7 paıyzdan 2020 jyly 16 paıyzǵa deıin tómendep ketken. Soǵan qaramastan uıymdar aktıvi – 38, menshik kapıtaly – 42, taza paıda 58,5 paıyzǵa artqan. Sonda bul ósimniń syry nede degen suraq týyndaıdy ǵoı. Sóıtsek, birqatar kompanııalar tipti qatań daǵdarys kezinde adamdardy arbap qoıar usynystar jasaıdy eken. Iаǵnı azamat saqtandyrý ónimin tutyný arqyly ınvestısııalyq tabys taba bastaıdy.
Mysaly, KSJ Standard Life uıymy bankter sekildi ómirdi saqtandyrýdyń jınaqtaýshy baǵdarlamasyn usynady. Aqsha jınaqtalyp jatqan merzim ishinde uıym klıentke kepildi paıyzdyq tabys berip otyrady. Elde teńge qunsyzdanýy joǵary bolǵandyqtan, olar tabysty dollarmen kepildendiredi. Naryqta onyń kólemi jyldyq 3,5 – 4 paıyz kóleminde qubylyp turady. Bankterde valıýtalyq depozıtter boıynsha jyldyq stavka 1 paıyzdan áreń asatynyn eskersek, saqtandyrý uıymdary usynysynyń klıentterge maıdaı jaǵatyny túsinikti.
Sarapshylar sondaı-aq karantınniń de ósimge úles qosqanyn atap ótedi. Árıne, bul jerde tikeleı emes janama áser sóz bolyp otyr. Azamattar jumysynyń onlaınǵa aýysýy bos ýaqytty kóbeıtip, nátıjesinde olar qarjylyq quraldardy keńinen zertteı bastady degen pikir de aıtylady.
Halyqaralyq
agenttikter kózimen
2021 jyldyń 1 qańtarynan beri qoljetimdi bolǵan unit-linked ınvestısııalyq saqtandyrý ónimi de sektordaǵy ósimdi jedeldetip jatyr. Fitch Ratings amerıkalyq reıtıng agenttiginiń baǵalaýynsha, ósim naryq syıymdylyǵyn arttyrady jáne kompanııalar arasyndaǵy básekeni kúsheıtedi. Bıylǵy 8 aıdyń qorytyndysy boıynsha sektordaǵy barlyq ósimniń teń jartysy osy ónimge tıesili bolǵan. Saqtandyrýǵa baılanysty Salyq kodeksine salyq jeńildikteriniń engizilýi ósimge sebep bolyp otyr. Jańa ónim men jeńildikti estip bul naryqqa bet burǵan kompanııalar sany da artpaq.
«Bıznes aýqymynyń keńeıýi birqatar qıyndyq ta týdyrady. Sektordaǵy mindettemeler men aktıvterdi basqarý sapasy álsiz. Tehnıkalyq rezerv qurylymy jáne valıýta men merzim boıynsha ınvestısııalar arasyndaǵy alshaqtyq basym. Nesıe sapasy jáne dıýrasııa boıynsha ınvestısııalyq quraldardy tańdaýdyń azdyǵy ómirdi saqtandyratyn qazaqstandyq kompanııalardyń jumysyna keri áser etip otyr. О́mirdi saqtandyrý segmentiniń odan ári ósýi bul táýekeldi kúsheıtýi múmkin», dep málimdeıdi Fitch Ratings saladaǵy kemshilikterdi aıta otyryp.
Aıta keteıik, Unit-linked kelisiminiń ıesi – joǵary áleýetti kirispen ınvestısııalaý múmkindigin alady jáne sonymen birge birinshi kúnnen bastap saqtandyrylady. Klıent strategııany jáne ınvestısııalyq quraldy tańdaı alady. Al ádettegi saqtandyrý boıynsha klıent ınvestısııalaýǵa qatyspaıdy, tek kelisimi sońyna jetken kezde belgilengen kiristi alýmen shekteledi.
S&P agenttigi 2021-2022 jyldary ómirdi saqtandyrý sektorynyń ósimi 25 paıyzdan kem bolmaıdy dep boljaıdy. «2021 jyly Qazaqstandaǵy saqtandyrý naryǵynyń damý perspektıvasy» atty vebınarda agenttik sarapshylary keıbir kórsetkishterge toqtalady.
«Eger damyǵan elderde jan basyna shaqqandaǵy saqtandyrý shyǵyny ortasha 3,7 myń dollardy qurasa, damýshy elderde bul kórsetkish 220 dollarǵa jýyqtaıdy. Bul kórsetkish Qazaqstanda óte tómen. 10 jylda saqtandyrý syılyqaqysy qurylymynda aıtarlyqtaı ózgeris boldy. Mysaly, 2010 jyly ómirdi saqtandyrýdaǵy syılyqaqynyń úlesi 12 paıyz bolsa, qazir – 31 paıyz. Atalǵan kórsetkish múlikti saqtandyrý boıynsha 6 paıyzǵa qysqardy, transport quraldaryn saqtandyrý ózgerissiz qaldy», dep málimdeıdi.
S&P baǵalaýynsha, Qazaqstannyń eldik jáne salalyq táýekelderiniń deńgeıi – ortashadan joǵary («VVV-«/ «turaqty»/ «A-3»). Qytaı, Kolýmbııa, Portýgalııa, Polsha elderi de bizben deńgeıles eken. Nemese biz olarmen deńgeılespiz.
Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń jańa esebine súıensek, 2021 jyldyń 1 qyrkúıegindegi jaǵdaı boıynsha saqtandyrý syılyqaqysynyń kólemi 476 488 mln teńge bolǵan. Syılyqaqynyń basym bóligin erikti jeke saqtandyrý alyp tur eken: 199 174 mln teńge. Mindetti saqtandyrý boıynsha 85 753 mln teńge jınalǵan. 191 561 mln teńge – múlikti erikti saqtandyrýdan túsken qarajat kólemi.
