«18 qarashada Qazaqstan qor bırjasyndaǵy dollar-teńge valıýta jubynyń bırjadaǵy saýda-sattyǵy 431,60 teńge deńgeıine jetti, bul jarty jyldan astam ýaqyt ishindegi eń joǵary mán bolyp tabylady. Baǵam serpini energııa tasymaldaýshylar naryǵyndaǵy aǵymdaǵy úrdisterdi jáne halyqaralyq naryqtaǵy ahýaldy kórsetedi.
Bir jaǵynan, qazannyń sońynan bastap munaı baǵasyn belgileý Baıden ákimshiliginiń munaı baǵasynyń ósýin tejeý jónindegi yqtımal sharalary týraly alyp-satarlyq aıasynda, sondaı-aq OPEK pen Halyqaralyq energetıka agenttiginiń munaı naryǵynda artyq usynystyń jýyq arada paıda bolatyny týraly boljamdaryna baılanysty sońǵy 7 jyldaǵy eń joǵary kórsetkishten 5%-dan astam kórsetkishke tómendedi. 16 qarashada osy elderdiń basshylary arasyndaǵy sońǵy kelissózder kezinde kelisilgen AQSh pen Qytaıdyń strategııalyq rezervterinen munaıdy satý naryq qatysýshylarynyń alańdaýshylyǵyn týdyrady.
Ekinshi jaǵynan, ınflıasııanyń joǵary kórsetkishterine jaýap retinde AQSh-ta mólsherlemelerdi ósirý kezeńiniń jaqyn arada bastalýyn kútý damýshy elder valıýtalarynyń tartymdylyǵyn tómendetedi jáne teńgeniń álsireýin týdyratyn qosymsha faktor bolyp tabylady. 30 jyldaǵy eń joǵary mán bolyp tabylatyn AQSh-taǵy ınflıasııanyń 6,2%-ǵa qarqyn alýy AQSh-ta mólsherlemelerdi ósire bastaýdyń kútilgen kúniniń jaqyndaýyna jáne oblıgasııalar kiristiliginiń ósýine alyp keldi. AQSh dollarynyń nyǵaıýy damýshy elder valıýtalaryna barlyq jaqtan qysym kórsetýde.
EMCI J.P. Morgan damýshy elder valıýtalarynyń ındeksi damyǵan elderdiń ortalyq bankteriniń qataıtý kezeńiniń bastalýynan damýshy naryqtardan kapıtaldyń áketilýine qatysty ınvestorlardyń alańdaýshylyǵy aıasynda qazannyń sońynan beri 2,1%-ǵa álsiredi. Máselen, túrik lırasy 15,2%-ǵa, Ońtústik Afrıka randy 2,7%-ǵa, Chılı pesosy 2,2%-ǵa álsiredi. Túrkııada lıranyń devalvasııasy valıýtalyq daǵdarys sıpatynda kórinis alýda.
Damýshy elderdiń naryqtaryna qatysty sentımenttiń ózgerýi aıasynda biz Qazaqstannyń memlekettik baǵaly qaǵazdaryna beırezıdentter qyzyǵýshylyǵynyń tómendegenin baıqap otyrmyz, olar aıdyń basynan beri ınvestısııalardy 23 mlrd teńgege nemese pozısııadan 3%-ǵa qysqartty.
Reseı rýbli de ósip kele jatqan geosaıası táýekelder aıasynda teris serpin kórsetip otyr. Pentagonnyń baspasóz hatshysy Djon Kırbıdiń Reseı áskerleriniń Ýkraınamen shekaralas aýdandarǵa kóshýi týraly málimdemesi ınvestorlardyń alańdaýshylyǵyn týdyrdy. AQSh EO-daǵy áriptesterine Reseıdiń Ýkraınaǵa basyp kirýi jónindegi yqtımal josparlary týraly eskertti jáne Reseıdi bolashaqtaǵy óz josparlary týraly túsindirýge shaqyrdy. Qarashanyń basynan bastap rýbldiń AQSh dollaryna qatysty baǵamy 3,1%-ǵa álsirep, bir dollar úshin 70,9 rýbl deńgeıinen 73,1 rýbl deńgeıine deıin aıtarlyqtaı álsireı bastady.
Jalpy alǵanda, teńge irgeli faktorlardyń áserinen qalyptasady jáne energııa tasymaldaýshylar naryǵyndaǵy jáne damýshy elder naryqtaryndaǵy negizgi úrdisterdiń serpinin kórsetedi dep aıtýǵa bolady», deıdi N.Tursynhanov.
