Dene turqy shaǵyn bolǵanymen, terisi baǵaly janýardyń jyrtqyshtyǵy sondaı, ózinen de iri ań-qustarǵa shabýyldaı beretin kórinedi. Tórt-bes metr tereńdikke súńgı alatyn qara kúzen balyqqa aýyz salýy bylaı tursyn, sý betindegi qaz-úırekti tistese de, tyrp etkizbeıdi eken. Jyl on eki aı tabıǵatty qoryp júrgen qoryqshylardan estigenim bar; sileýsinmen betpe-bet kelgen qara kúzen mysyq tuqymdastyń mysyn da basyp jiberipti. Denesiniń uzyndyǵy 31-50 santımetr bola tura iri ańdarmen aıqasqa túsetin kúzenniń túımedeı kózderine qarap, jup-jýas janýar dersiz. Alaıda jyrtqyshtyń – jyrtqyshy. Sóıte tura qolǵa tez úırenedi. Sonaý Soltústik Amerıkany meken etetin qara kúzen Shyǵysta, Buqtyrmanyń ańǵaryna qaıdan paıda boldy desek, 1930-jyldary ákelinipti. Sodan beri ósken, óngen. Búginde ulttyq park aýmaǵynda 500-deı Amerıka kúzeni bar eken.
– Ulttyq parktiń Aqsý fılıalynan kele jatyp, orman ishinen jyp-jyltyr bolǵan qara kúzendi kórip qaldym. Lyp etip aǵashqa shyǵyp ketti. Qımyly netken shıraq edi. Azyǵyn kóbinese túnde aýlaıtyndyqtan, kúndiz kózge túse bermeıtin, – deıdi Katonqaraǵaı memlekettik ulttyq tabıǵı parkiniń janýarlardy qorǵaý jáne óndirý bólimi bastyǵy, fotosýrettiń avtory Erik Qasymov.
Kóbeıýi qalaı tez bolsa, ómir súrý jyldary da soǵurlym qysqa, ary ketkende tórt-bes jyl ǵana. Qýanarlyǵy, qara kúzenniń terisi baǵaly bolǵanymen, ańshylardy asa qyzyqtyrmaıdy. Sebebi kúzenniń terisinen ton, ishik tigetin tiginshiler bizdiń elde joq. Bolǵan jaǵdaıda, kommersııalyq maqsatta jeke fermalarda ósirer edi. Shetelderde solaı, terisi úshin arnaıy fermalarda ósiriledi, baptalady. Bir ton úshin orta eseppen kózderi jáýdiregen on kúzenniń terisin sypyrady. Al Katonqaraǵaı ulttyq parkinde amerıkalyq kúzen qoryqshylardyń qorǵaýynda.
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Katonqaraǵaı aýdany
