Qýańshylyq zardabyn joıý men jemshóp qoryn qamtamasyz etýdiń is-shara jospary bekitildi. Oblysta 114 brıgada qurylyp, oǵan 170 aýylsharýashylyq tehnıkasy men 1 myńnan astam adam jumyldyryldy.
Bul iske «Jasyl el» jastar jasaǵy tartylyp, aýyl jastarynan brıgadalar uıymdastyryldy. Agrosaladaǵy iri kásipkerler sharýashylyqtarǵa jem-shópti qoljetimdi baǵada satýy úshin memorandýmdar jasaldy.
Oblys boıynsha bıyl qysqa túsetin 534,7 myń malǵa 849 myń tonna shóp, 7,5 myń tonna súrlem daıyndaldy. Buǵan kúrish atyzdarynan jıylǵan 181,3 myń tonna sabandy jáne qosyńyz. Oblystyq aýylsharýashylyq basqarmasynyń málimetinshe, 213,6 myń tonna qajetti jemniń 173,6 myń tonnasy daıyndalǵan. Basqarmadaǵylarǵa qoıǵan saýalymyzǵa «Aral aýdanynda da qystan qysylmaı shyǵýdyń qamy jasaldy» degendi bildiretin jaýap aldyq. Olardyń málimeti boıynsha, Aralǵa basqa aýdandardan 21 729 tonna shóp jetkizilgen. Túrkistan, Jambyl, Aqtóbe oblystary men aımaqtyń basqa aýdandary, Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy qoldaý kórsetip, áleýmettik jaǵdaıy tómen 2 387 otbasyǵa 901,8 tonna shóp, 5 041 tútinge 898,9 tonna jem tegin úlestirildi. Jemshóp jármeńkesi jıi uıymdastyrylyp, 15 myń tonna mal azyǵy naryqtaǵy qunynan 15% tómen baǵada saýdalanǵan. Tótenshe jaǵdaıǵa baılanysty oblys ákiminiń rezervinen 250 mln teńge bólinip, onyń 49,5 mln teńgesi jemshópti tasymal shyǵyndaryn arzandatýǵa, qalǵany jaıylymdardy, shabyndyqtardy sýarý jáne aýdandaǵy Qamystybas-Aqshataý kólder júıelerin toltyrýǵa jumsalǵan. Sonymen qatar Qyzyljar eldi mekeni tusyndaǵy «Bektaý» jáne «Diń» kanaldarynyń arnasy ulǵaıtylyp, sý tospasynyń qurylysy aıaqtaldy.
Basqarmadaǵylar bıyl sýbsıdııalaý baǵdarlamasyna qatysatyn sharýashylyqtar sanynyń óse túskenin aıtyp otyr. Byltyr mal sharýashylyǵyna 3,4 mlrd teńge bólinse, osy jyly ol 4,7 mlrd teńgege jetken. О́tken jyly oblystyq bıýdjetten mal azyǵyn sýbsıdııalaýǵa bólingen 730 mln teńge jetpeı qalyp, sharýalardyń renishin týdyrǵan edi. Osyǵan baılanysty Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligimen birlesip sýbsıdııa berý qaǵıdasyna ózgeris engizýge qol jetkizildi. Osynyń negizinde qarjy ala almaı qalǵandardan ótinimder qabyldanyp, tamyz aıynda 299 sharýashylyqqa 371,6 mln teńge sýbsıdııa tólendi. Sonymen qatar qýańshylyqqa baılanysty Úkimet rezervinen jemshópti sýbsıdııalaýǵa bólingen 1,7 mlrd teńge erejege sáıkes 822 sharýashylyqqa sýbsıdııa tólendi.
Memleket kómeginen bólek qaıyrymdylyq kómekter de úzdiksiz uıymdastyrylyp, mal qystatý úshin kórshiles Aqtóbe oblysynan 15 myń gektar jaıylymdyq jerin 5 jylǵa jalǵa alý jóninde kelisim jasalyp, memorandýmǵa qol qoıyldy. Aýdanda jarııalanǵan tótenshe jaǵdaı sheńberinde Amanótkel eldi mekenindegi «Burmaqulaq» ýchaskesinde darııa arnasy bógelip, tartylǵan kólderge sý bardy. Osy tustan taraıtyn birneshe kanal bar. Sonyń biri – buryn Jańaqurylys aýylyndaǵy kólder men myńdaǵan gektar shabyndyq alqaptardy sýlandyryp otyrǵan Eraly arnasy. Aýyl turǵyndary arnasy bitelgen eski kanaldy qaıta qazyp, arnany qalypqa keltirýdi suraıdy.
– Bıylǵy qýańshylyqtyń zardaby qaı óńirge de ońaı tıip otyrǵan joq. Ásirese, osy Aral aýdanyna, onyń ishinde Syr betkeıindegi mal men janǵa asa jaısyz bolyp tur. Qıyndyqtan qaıtsek shyǵamyz dep eńbektenip jatqan azamattarǵa alǵystan basqa aıtarymyz joq. Aýyldaǵylardyń kezinde talaı kóldi toltyryp, myńdaǵan gektar jerdi sýlandyryp turǵan osy Eraly kanalynyń máselesin sheship berse degen tilegi bar. Osyny is basynda júrgen azamattardyń qulaǵyna tıgizip edik, biraq sonyń iske aınalýy uzap barady, – deıdi Jańaqurylys aýyly ardagerler keńesiniń tóraǵasy Serdaly Shalbaev.
Aýdan ortalyǵynan 165 shaqyrym qashyqtyqta jatqan aýylǵa shóp satatyndar joldyń nasharlyǵynan kele bermeıdi. О́tkendegi bir-eki kúndik sýyqta qysqa qońsyz túsken maldyń aldy óle bastady. Alystaǵy aýyldyń ahýaly osyndaı bolyp tur. Osy aýyldaǵy «Qojaǵul ata» sharýa qojalyǵynyń tóraǵasy Elnur Elshekenov atty azamatpen de telefon arqyly sóılestik. Mal ósirip otyrǵan kásipker baǵasy eki esege deıin qymbattaǵan jemdi Qostanaı oblysynan tikeleı aldyryp otyr.
– Bıylǵy qulyn, jabaǵylardyń birazyn sattyq. Munyń alda mal ósimine áser etetinin bile tura amaldyń joǵynan osylaı istedik. Qýańshylyqqa baılanysty kómekti alyp jatqandar bar shyǵar, óz basym sony asa sezine qoıǵan joqpyn. Aspannan kıiz jaýsa da ultaraqtyq buıyrmaǵan jannyń kebin kıip otyrmyz. «Osy mańnan bir sý uńǵymasyn qazsa» degen ótinishimiz eskerýsiz qalyp keledi, – deıdi kásipker.
Qazir qýańshylyqtan qutylý úshin Aqtóbeden bólek Qaraǵandy oblysy aýmaǵyndaǵy sý uńǵymalary mańaıyn mekendeı bastaǵandar kóp. Jalpy osy jyl elde esepke enbegen mal kóp ekendigin kórsetip ketti. Kóbi osynyń kesirinen ótemaqy ala almady. Qorasyndaǵy túligin jasyrmaǵannyń ózinde de mamandardyń salǵyrttyǵynan sýbsıdııaǵa ilinbeı qalǵandar bar. Solardyń biri – Aral aýdany Aqqum aýyldyq okrýginiń turǵyny Qazybek Álibekov.
– Bıyl qar túspese aldaǵy jaǵdaıymyzdyń qalaı bolaryn boljaý qıyn. Osy qys 100 jylqydan 60-70-in aman alyp qalsaq – erlegenimiz. Sıyrdy kóktemge ilindirý qıyndaý bolady-aý. Jylda qańtardy ortalap qolǵa qaraıtyn maldy bıyl qazannyń aıaǵynda-aq qoraǵa qamadyq, – deıdi «Jomart» sharýa qojalyǵyn basqaryp otyrǵan azamat.
Byltyr shóptiń úlken baýy 6-6,5 myń teńgeden satylsa, bıyl 11 myń teńgege shyqqan. О́tken jyly 1 400 teńge bolǵan jemniń qaby qazir 2 200 teńgeden saýdalanyp jatyr. Kásipker aýdan kóleminde et qabyldaıtyn oryn joqtyǵyn da aıtyp ótti.
Bıyl qýańshylyqtyń zardabyn azaıtý úshin jasalǵan jumysty kózimizben kórdik. Qyrýar isti joqqa shyǵarǵymyz kelip otyrǵan joq. Bizdiki el arasynda áli de sheshimin tappaǵan másele bar ekenin eske salý. Kóterem mal bıyl qystan aman shyqsa eken. Qorasy tolsa, kóńili de tolatyn aǵaıynnyń bar tilegi osy.
