«Eldiktiń jeti tuǵyry» qoldaý tapty

Keńeske Parlament Senaty men Májilisiniń depýtattary, mınıstr­likter men zııaly qaýym ókilderi, sarapshylar, Keńes músheleri qatysty. Keńes tóraǵasy, Májilis depýtaty Janarbek Áshimjan «jeti tuǵyrdyń» mańyzdylyǵyna toqtaldy.  «Elbasy bul máselelerdi Prezıdent bolǵan kúnnen bastap únemi kóterip keledi. Tuńǵysh Prezıdenttiń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty maqa­lasy negizinde «Rýhanı jańǵyrý» mem­lekettik baǵdarlamasy qabyl­dandy. Bul baǵdarlama elimiz úshin bir silkinis boldy. Sebebi ár adam rýha­nı jańǵyrýdy ózinen bastaý kerek. Balany shyr etip dúnıege kel­gen kúnnen bastap durys tárbıe berip, ana tilin úıretip, ulttyq qundylyq­tarymyzdy sanasyna sińirýimiz kerek», dedi Keńes tóraǵasy.

Memlekettik syılyqtyń laý­reaty Álibek Asqar elimizdiń basty jetistikteriniń biri retinde shekarany tolyq zańdastyryp alǵany­myz­dy aıtty. «Esin jıyp, etegin qymtaǵan eldiń eń birinshi qolǵa alatyn basty máselesi – shekara shebin bekemdeý bolatyny anyq. Bul turǵyda Elbasymyz Nursultan Nazar­baev Táýelsizdigimizdiń alǵash­qy jyldarynan-aq qımyldap, mem­lekettik shekarany shegendep, halyq­aralyq kelisimsharttardy bekitip aldy. Sondyqtan Qazaqstannyń shekara máselesin sheshýdegi eń basty nátıjesi – bolashaq urpaqqa beıbit jáne turaqty shekarany qaldyrý. Kórshi eldermen qalyptasqan jaqsy qarym-qatynasty odan ári damytý jáne yntymaqtastyqty ulǵaıtý», dedi ol.

Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń prorektory, fılologııa ǵylymdary­nyń doktory, professor, akademık Dıhan Qamzabekuly «Nursultan Ábishuly «Máńgilik el» muratyn turlaýly etýdiń «jeti tuǵyryn» esimizge saldy. Olar: táýelsizdik, birlik pen kelisim, qasıetti jer, otbasy men salt-dástúr, ult mádenıeti, bilim men eńbek, pragmatızm. Elbasy muny «Eldiktiń jeti tuǵyry» dep atady. Álbette, bul tuǵyrdy tııanaq­taý men tulǵalandyrý – jańa býyn­ǵa amanat. Bilim jáne ǵylym sala­sy­nyń aldynda zor memlekettik jáne qo­ǵam­dyq mindetter tur. Muny ke­zeń-kezeńmen, júıesimen oryndaýda na­mysty, jaýapty azamattar aıanyp qal­maıdy dep oılaımyz», dedi ǵalym.

Senator Dınar Nóketaeva «El­diktiń jeti tuǵyry» qaǵıdat­tar jıyntyǵyn qoǵamdaǵy aýyzbir­shilikti nyǵaıtyp, turaqty damý úshin aýadaı qajet qundylyq dep atady. «Táýelsizdik jyldarynda 1,5 myńnan astam jańa mektep salyn­dy. Álem standarttaryna saı kele­tin Nazarbaev Ýnıversıteti men 21 Nazarbaev zııatkerlik mektebi quryldy. Táýelsizdik jyldarynda bilim men ǵylymdy odan ári damytýdyń berik irgetasy qalandy. «Bolashaq» halyqaralyq stıpendııasy Elbasy bastamasymen qurylyp, 1993 jyldan beri jumys istep keledi. Sodan beri osy biregeı stıpendııa boıynsha kóptegen qazaqstandyq álemniń úzdik oqý oryndarynda bilimin jetildirýge múmkindik aldy. Jalpy alǵanda Elbasy sanamalap ótken bul qundylyqtar árbir jastyń jetistikke jetý, qoǵamǵa paıdaly adam bolyp, ónim berý jolyndaǵy basty qaǵıdalaryna aınalýǵa tıis», dedi ol.

Májilis depýtaty Lázzat Rama­zanova qaǵıdattar jıyntyǵynda aıtylǵan «Otbasy men salt-dástúr – qoǵamnyń altyn dińgegi» bólimi­ne qatysty óz oıyn ortaǵa saldy. Qazaqstannyń erteńgi kelbeti qandaı bolatyny búginde árbirimizdiń otbasymyzda tárbıelenip jatqan ul-qyzdarymyzǵa baılanysty degen ol, elimizdiń árbir aýdanynda Otbasyn qoldaý ortalyǵyn ashý kerek dep esepteıdi.

Elbasynyń «Konstıtýsııany qasterleý, memlekettik tildi bilý, ulttyq qundylyqtardy qadirleý – ár azamattyń paryzy» degen sózimen Nur-Sultan qalasyndaǵy Túrik etnomádenı ortalyǵynyń tóraǵasy, Miras respýblıkalyq qoǵamdyq keńesiniń múshesi Ásker Pırıev te tolyq kelisedi. «Esterińizde bolsa, 90-jyldardyń basynda álem­niń kóptegen elinde etnosaralyq, din­ara­­lyq qaqtyǵystar boldy. Sol kezde Batystyń jáne Eýro­pa­nyń kóp­tegen saıasattanýshylary, jazý­shy­lary, «fılosoftary» shyny kerek, Qazaqstannyń keleshe­gine kúmánmen qarady. Al 1995 jyly Elbasymyzdyń bastamasymen Qazaq­stan halqy Assambleıasy qu­ryl­dy. Onyń maqsaty – jalpy qazaq­standyq etnosaralyq kelisim modelin kórsetý. Rasynda osy model jańaǵy aıtylǵan túrli gıpotezalarǵa ǵajap jaýap boldy dep esepteımin. Elba­symyz «Qazaqpen qazaq qazaqsha sóılessin» dep aıtyp edi. Meniń aıtarym, qazaq pen qazaq qana emes, Qazaqstannyń árbir azamaty bir-birimen qazaqsha sóılesýi kerek jáne árbir azamatymyz bul meniń elim, meniń tilim deıtin zaman keldi», dedi Á.Pırıev.

Aiqyn gazetiniń bas redaktory, Nur Otan partııasy janyndaǵy Miras respýblıkalyq qoǵamdyq keńesi tóraǵasynyń orynbasary Nurmuhamed Baıǵaraev: «Bul – Elbasy osyǵan deıin jarııalaǵan «Bolashaqqa baǵdar: rýha­nı jańǵyrý» maqalasy men «Máńgilik el» ult­tyq ıdeıasynyń zańdy logıkalyq jalǵasy. Mun­daǵy sońǵy altaýy eń alǵashqy qaǵı­da Táýel­sizdikti nyǵaıtýǵa baǵyt­talǵan dep oılaımyn. О́ıtkeni Táýel­sizdik joq jerde, joǵaryda aıtyl­ǵan­dar­dyń eshbiri bolmaıdy. Al qandaı da bir halyq, óziniń bolashaǵy úshin saıa­sı sheshim qabyldaýda strategııalyq ba­ǵyt-baǵdaryn belgileýde erkin bol­masa, onda tolyqqandy memleket jaı­ly sóz qozǵaý múmkin emes», dedi ol.

Qazaqstan Respýblıkasynyń eń­bek sińirgen qaıratkeri Aıgúl Elshi­baeva Elbasynyń saıasatyndaǵy qazaq rýhanııatyn jańǵyrtý úshin jasalyp jatqan barlyq iske ultyn súıetin árbir azamat óz úlesin qosýy kerek dep esepteıdi. Elbasy jarııa etken qaǵıdattarǵa ún qosqan kásipker Talǵat Dúısekeev  pragmatızm prın­sıpteri boıynsha elimizdegi árbir adam óziniń múmkindikteri men shama-sharqyn muqııat eskerýge tıis degendi alǵa tartty. Al trevel-bloger, aza­mattyq jýrnalıst, Miras res­pýb­­lı­kalyq qoǵamdyq keńesiniń mú­shesi Iаkov Fedorov elimizdegi etnos­aralyq birlik pen kelisimniń mańyz­dylyǵyna toqtala kele, qazaq máde­nıeti, qazaq tili biriktirý quraly bolýǵa tıis dep qadap aıtty. Sonymen qatar osy jıynda Almaty qalasy Miras aımaqtyq qoǵamdyq keńesiniń tóraıy­my Qaragóz Súleımenova, Soltús­tik Qazaqstan oblysy Miras aımaqtyq keńesiniń tóraǵasy Birjan Jalǵasbaev, Shyǵys Qazaqstan oblysy Miras aımaqtyq keńesi­niń tóraıymy Aıgúl Baıjanova sóz alyp, «Eldiktiń jeti tuǵyry» qaǵı­dattar jıyntyǵyna qatysty óz oılaryn ortaǵa saldy.