Muǵalimniń kásibı damýyndaǵy kóshbasshylyq

«Nazarbaev Zııatkerlik mektepteri» DBBU Pedagogıkalyq sheberlik ortaly­ǵynyń mıssııasy – muǵalimniń kásibı da­mýy salasynda memlekettik saıasatty júzege asyrý.

Qyzmetiniń basty qaǵıdasy – ulttyq qundylyqtar men pedagogıkalyq dástúr­lerge súıene otyryp, zamanǵa saı bar jaq­syny paıdalaný. Ortalyq on jyl boıy pedagogterdi úzdiksiz kásibı damytýda biliktilikti arttyrýdyń jańa tásilderi men nysandaryn ázirleýmen aınalysyp keledi.

Qazirgi ýaqytta bizde álemdik táji­rıbeni, ozyq halyqaralyq tájirı­be­lerdi jáne qazaqstandyq mekteptiń qajet­tilik­terin eskere otyryp ázirlengen bilim berý baǵdarlamalary men jobalarynyń ınnovasııalyq portfeli bar.

Ortalyqtyń bilim berý baǵdarla­ma­laryn zertteý negizinde ázirlenedi, jo­ǵary bilikti trenerler quramy damı túsýde, oqytý kezeńderi men praktıkany ushtastyrýdy jáne oqytýdyń táýelsiz saraptama júıesin kózdeıtin biliktilikti arttyrý kýrstary ótkizilýde, mektep deńgeıinde jáne mektepter jelisinde pedagogterdi kýrstan keıingi júıeli ádistemelik súıemeldeý iske asyrylady.

Bizdiń uıym – óz qyzmetin synı baǵa­laı biletin, damý barysynda turaq­ty ári progressıvti uıym. Shetel­dik serik­testermen árdaıym yntymaqtastyq­tamyz: olardyń tájirıbesi men jetistikterin zertteımiz, sarapshylar men aqparattar almasyp otyramyz, bilim berý qyzmetiniń ozyq praktıkasyn paıdalanamyz.

2012 jyldan beri ortalyqta mektepke deıingi kezeńnen bastap joǵary bilim berý aralyǵynda barlyq deńgeıdegi pedagogterdi oqytýǵa arnalǵan 200-den astam baǵdarlama ázirlendi jáne iske asýda. On jyl ishinde ortalyqtyń óz bazasynda onyń baǵdarlamalaryn júzege asyratyn basqa uıymdardyń bazasynda da 540 myńnan astam qazaqstandyq muǵalim oqýdan ótti. Sonymen qatar bar­lyq baǵdarlama muǵalimderdiń kásibı qajettilikterin (maqsattardy, mindetter­di jáne kútiletin oqý nátıjelerin anyq­taý úshin) kýrsqa deıingi zertteýlerge negizdelgen.

Biliktilikti arttyrýdyń 10 baǵdarla­masy ACQUIN (Germanııa) akkredıtteý, sertıfıkattaý jáne sapany qamtamasyz etý ınstıtýtynda halyqaralyq sapa standarttaryna sáıkes sertıfıkattaýdan biraýyzdan ótti. Sertıfıkattaýdyń qorytyndysyna sáıkes halyqaralyq sarapshylar: «baǵdarlamalar mazmuny men uıymdastyrylýy Qazaqstan úshin ǵana emes, búkil Ortalyq Azııa úshin erekshe, al muǵalimder men basshylardy osy baǵdarlamalar boıynsha oqytý mekteptiń jáne barlyq bilim berý júıesiniń kelbetin ózgertýge úles qosady» dep atap kórsetti.

Sertıfıkattalǵan biliktilikti arttyrý baǵdarlamalary men kásibı trenerler quramy TMD jáne alys shetelderdiń ǵylymı-bilim berý qoǵamdastyǵymen ózara jemisti jumys isteýge múmkindik berdi. Biz óz ıdeıalarymyz ben jobalarymyzdy iri sheteldik joǵary oqý oryndarymen jáne ortalyqtarmen, atap aıtqanda, Kembrıdj ýnıversıtetimen (Ulybrıtanııa), Bilim berý saıasaty sala­syndaǵy ulttyq zertteý ınstıtýtymen (Japonııa), EduCluster Finland (Fın­lıandııa), Soltústik Karolına ýnı­versıtetimen (AQSh) yntymaqtasa otyryp, ilgeri jyljyp kelemiz.

Ortalyqtyń halyqaralyq deńgeıdegi jarqyn jetistikteriniń biri – UNESCO-Hamdan 2019-2020 baıqaýyna qatysýy. Oqytýdy jaqsartý baǵytynda qyzmet atqaratyn álemniń 190 uıymynyń ishin­de bizdiń ortalyq bilim berýdegi ozyq tájirıbeler men muǵalimderdiń tıimdiligin arttyrýdaǵy jetistikteri úshin álemdegi eń úzdik 10 jobanyń qataryna endi. Fına­lısterdi pedagogıkalyq qyzmet salasynda biregeı bilim men tájirıbege ıe tanymal sarapshylardan quralǵan, álemniń túkpir-túkpirinen kelgen halyqaralyq qazylar alqasy tańdaǵanyna aıryqsha nazar aýdarǵan jón.

Halyqaralyq qazylar alqasy peda­gogterdiń kásibı damýyndaǵy uıym­nyń akademııalyq jetistikteri men qundy táji­rıbesin moıyndaýy halyqaralyq senim­niń artýyna sebepker boldy. Ortalyq Iýgra–Hanty-Mansy avtonomııalyq okrý­giniń jalpy bilim beretin mektep muǵa­limderine arnalǵan eki biliktilikti arttyrý baǵdarlamasyn ázirledi. Onlaın kýrstar sdo.cpm.kz qashyqtan oqytý platformasynda ótti. Saýaldama nátıjeleri boıynsha, tyńdaýshylardyń basym bóligi (96%) kásibı qajettilikteriniń joǵary deńgeıde ótelgenin jáne oqytý formatynyń tıim­diligin atap ótti. Sonymen qatar Reseı Federasııasynyń basqa óńirlerinde – Samara, Barnaýl, Tolıattı qalalary­nyń muǵalimderine arnalǵan oqytý is-shara­lary ótkizildi.

Eýropalyq odaqtyń «Túrikmen­stan­daǵy bilim berý júıesine yqpal etý» jobasymen yntymaqtastyq aıasyn­da bilik­tilikti arttyrýdyń toǵyz baǵdar­lama­syn ázirlep, Túrikmenstannyń Ashǵa­bad qalasy men ýálaıattaryndaǵy mek­tepter men kolledj pedagogterin, bilik­tilikti arttyrý ortalyqtarynyń jáne Túrik­menstannyń ulttyq bilim berý ınstı­­týtynyń qyzmetkerlerin oqyttyq.

Ortalyqtyń qyzmeti sheteldik árip­tes­terdiń úlken qyzyǵýshylyǵyn týdyryp keledi. Biz ortalyq trenerleriniń reseılik pedagogterge arnalǵan sheberlik sabaqtaryn ótkizetin EdCrunch bilim be­rý­degi jańa tehnologııalar aıasynda Eýropadaǵy eń iri konferensııanyń bel­sendi qatysýshysy boldyq. Búginde olarmen birge mektepti basqarýdyń sıfrly jattyǵý qurylǵysyn jasaý jobasymen jumys isteýdemiz.

Pedagogterdiń biliktiligin arttyrý sapa­syn jaqsartýǵa baǵyttalǵan ser­pin­­di ózgerister trenerlerdiń kásibı­ligi­ne baılanysty bolmaq. Osy rette tre­nerlerdiń joǵary deńgeıligin olar­dyń zertteý jumystary aıqyndaıdy. Qyzmet­kerlerdiń 20-dan astam ǵylymı jumys­tary halyqaralyq jýrnal betterinde ja­ryq kórdi.

Baǵdarlamalardyń monıtorıngi bo­ıyn­sha birlesken qazaqstandyq-brıtan­dyq zertteýdi erekshe atap ótkimiz keledi, onyń nátıjeleri «Pedagogıkalyq sheber­lik orta­lyǵynyń baǵdarlamalary. Yqpa­lyn zertteý» (Impact Study: Centre of Excellence Programmes. Report) halyqaralyq resenzııalanatyn Teacher Development jýrnalynda (2016) jarııalandy. Bul oryn alǵan ózgeristerdiń aýqymyn jáne olardyń sapasyn dáleldeý júıesin bildiredi, ol mektepterdiń jumys isteý mádenıetinde, muǵalimderdi synyptarda oqytý praktıkasynda, qazaqstandyq mektep oqýshylary­nyń yntasy men oqý jetistikterinde kóri­nis tabady. «Pedagogıkalyq sheberlik ortalyǵynyń baǵdarlamalary. Yqpalyn zertteý» nátıjeleri Maındaǵy Frankfýrt (Ger­manııa), Nıý-Iork (AQSh), Máskeý (Reseı) qalalarynda ótken halyqaralyq kitap kórmelerinde altyn medaldarmen marapattaldy.

Sondaı-aq ortalyq trenerleriniń zert­teýleri WALS-tiń (Dúnıejúzilik sabaqty zertteý qaýymdastyǵy, 2015 ­jyldan bastap ortalyq onyń resmı múshesi) jyl saıyn ótkiziletin halyqaralyq konferensııalarǵa usynyldy. Dúnıe­júzilik qaýymdastyq sabaqty zertteýdi engizýdegi qazaqstandyq tájirıbe qaýym­dastyqtyń Beıjiń qalasyndaǵy Sarap­shylyq keńesinde (2018) jáne Amsterdam qalasyndaǵy konferensııa aıasyndaǵy jeke sımpozıýmda (2019) arnaıy másele retinde qaraldy.

Malaızııa Bilim mınıstrliginiń shaqyr­týymen 2021 jyldyń qyrkúıeginde Orta­lyq mektep muǵalimderiniń biliktiligin arttyrý júıesine sabaqty zertteýdi engizý tájirıbesi boıynsha tanystyrylym jasady. Ortalyq mekteptiń ishki áleýetin art­­tyrý, muǵalimderdiń júıeli jáne qu­­ry­­­lymdyq kásibı damýy úshin eki ba­ǵytta júzege asyrylǵan kýrstan keıingi ádistemelik qoldaý júıesin qurdy.

Birinshiden, bul ádistemelik belsen­dilerdi daıyndaý. Osy júıe arqyly elimizdiń árbir mektebinde úılestirýshiler men trenerlerdiń tórt sanaty tabysty jumys isteıdi: oqytý ádistemesi men tehnologııalary, zertteýler, krıterıaldy baǵalaý, tapsyrmalardy ázirleý jáne saraptaý boıynsha. Bıyl muǵalimderdiń zertteý jáne taldaý, derekterdi júıeleý jáne óńdeý, dıagnostıkany júzege asyrý daǵdylaryn keńeıtý maqsatynda taldaý boıynsha jańa sanatty mektep trenerle­rin oqytý bastaldy. Sondaı-aq trener­ler quramyn daıyndaý barysynda prak­tık-muǵalimderge úlken kóńil bólinetinin atap ótken jón. 2021 jyly pándik kýrstar­da trenerler quramynyń 75%-ynan astamy aldyn ala irikteýden jáne ortalyq­ta oqytýdan ótken jalpy bilim beretin jáne zııatkerlik mektepterdiń úzdik pán muǵalimderi boldy.

Ekinshiden, ár aýdan men qalada je­tekshi mektepter jelisin qurý. Ortalyq jetekshi mektepter qyzmetiniń qarapaıym, biraq tıimdi modelin jasady: oqytýdan ótken jáne jetekshi mártebesin alǵan árbir mektep óz óńirindegi birneshe seriktes mektepterdi ózara is-qımyl aýqymyna «tartyp», ádistemelik yntymaqtastyq jáne «tepe-teńdik» qaǵıdaty boıynsha tájirıbe almasady nemese oqytady. Jyl saıyn jetekshi mártebesine ıe bolǵan mektepter tizimi belsendi túrde tolyqtyrylyp otyrady. 2023 jylǵa qaraı olardyń respýblıkadaǵy jalpy sany 2000-ǵa jetedi, bul jalpy, aýqymdy ádistemelik qoldaýdan jeke jáne ataýly qoldaýǵa kóshýge múmkindik beredi.

Eger alǵashqy jyldary ádistemelik qoldaý muǵalimderdiń metapándik daǵdy­laryn damytýǵa negizdelse, sońǵy jyldary ol bilim berý prosesin baqylaý jáne taldaý, pándik quzyrettilikterdi damytý, jıyntyq baǵalaý nátıjeleri boıynsha oqý jetistikteriniń dınamıkasyn, bilim berý sapasyn basqarýǵa arnalǵan mektepishilik baqylaý sııaqty taqyryptarǵa baǵyttalǵan.

Biz sıfrly qaıta qurý dáýirinde ómir súrýdemiz. Pedagogterdiń sıfrly daǵ­dylaryn damytý – ortalyqtyń bilim berý qyzmetiniń mańyzdy quramdas bóligi. 2018 jyldan beri elimizdiń pedagogteri­ne arnalǵan qashyqtan oqytýdyń sdo.cpm.kz bilim berý platformasy jumys isteıdi. Qazirgi tańda pedagogter men basshylar­ǵa arnalǵan 400-den astam onlaın kýrs­tar men vebınarlar ornalastyrylǵan. Muǵalimderdiń onlaın oqytýǵa múmkin­dikterin keńeıte túsetin online.cpm.kz ekin­shi platformasy ázirlendi.

Muǵalimderdiń damýyndaǵy jeke traek­torııany qalyptastyrý úshin osy platformaǵa ortalyqtyń bilim berý ónim­deriniń onlaın tizilimi (kýrstar, semınarlar/vebınarlar, quraldar) biriktirilgen.

Jańa quzyrettilikterdi alýdyń tıim­di quraly retinde ortalyqtyń bastama­symen barlyq nıet bildirýshiler úshin «Qashyq­tan oqytýdy úırenemin», «Baqytty ata-ana – tabysty bala», «Esse jazý» jappaı ashyq onlaın kýrstary ázirlenip, iske qosyldy.

Sıfrly tehnologııalar, sıfrly resýrstar jáne olardy paıdalaný prose­sinde týyndaıtyn jańa kásibı baılanys­tar men qatynastar bizge jańasha oılaýǵa, josparlaýǵa jáne sheshimder qabyldaýǵa jol ashyp, uıymdy damytýǵa jańa múm­kindikter beredi.

Bul pedagogterdiń kásibıligi men sheberligin damytýda, qazirgi zamannyń jańa syn-tegeýrinderine sáıkes shyǵar­mashylyq yntymaqtastyqta jańa bıik­terge qol jetkizýge shabyt beredi.

Janbota KABDYKARIMOVA,

«Nazarbaev Zııatkerlik mektepteri» derbes bilim berý uıymy Pedagogıkalyq sheberlik ortalyǵynyń dırektory