Ekonomıka • 27 Jeltoqsan, 2021

Ulttyq ekonomıkanyń turaqty damýy – basty nazarymyzda

105 ret kórsetildi

Qazaq­stan­nyń damý banki basqarma tóraǵasy Abaı Sarqulov banktiń qazirgi ju­­my­sy, je­tistikteri men pandemııanyń bank sektoryna áseri týraly aıtyp ber­di.

Qaǵazsyz qujat aınalymyna tolyǵymen kóshtik

– Áńgimemizdi eń jıi qoıy­latyn suraqtan bastaǵym kelip otyr. Qatań karantın shekteýleri engizilgen 2020 jyl Qazaqstan damý banki úshin qalaı ótti? Burynǵy jumys qarqynyna qaıta orala aldy­ńyzdar ma?

– 2020 jyl Qazaqstan damý banki úshin naǵyz synaqqa toly jyl boldy. О́tkenge kóz júgirtsek, osy ýaqyt ishinde kóp nárse ózgerdi jáne biz pandemııa banktiń bıznes úrdisterin, onyń strategııasy men fılosofııasyn aıtarlyqtaı ózgertkenin birneshe ret aıtqanbyz. Banktiń 2019 jyly bastaǵan IT transformasııasy aıaqtaldy. Qazir QDB-ny sıfrly bank dep sanaýǵa bolady, óıtkeni biz barlyq qyz­metimizdi onlaın túrde usyna alamyz.

Byltyr elimizde qatań karan­tın­dik sharalar men oqshaýlaý engizilgende biz vırtýaldy «Qaryz alýshy keńsesin» iske qosyp, otandyq bıznesti jańa formatta qarjylandyryp, qashyqtan jumys isteýdi jalǵastyrdyq. Biz korporatıvtik basqarýdyń sońǵy qaǵıdattaryna (BPM Simbase júıesin engizý) sáıkes veb-tehnologııalar qurastyra otyryp, bıznes-prosesterdi basqarý júıesin tolyǵymen túrlendirýge qol jetkizdik. Bul júıe banktegi alqaly organdardyń jumysyn avtomattandyrýǵa múmkindik beredi, sondaı-aq táýelsiz dırektorlarǵa, Qazaqstan Respýblıkasynyń rezıdent emesterine daýys berý rásim­deri kezinde elektrondy sıfrly qoltańbany paıdalanýǵa, naqty ýaqyt rejiminde resmı qujattardy bekitýge múmkindik beredi. Bul ónimdilikti aıtarlyqtaı arttyrady, jumysty jeńildetedi jáne aqshany únemdeıdi.       

Onyń ústine 2020 jyly biz korporatıvtik stasıonarlyq telefondar qajettiligi joıylyp, barlyq baılanys smartfondar arqyly júzege asyrylatynyn sezdik. Sóıtip bank komandasy dástúrli telefonııa­dan bas tartyp, IP-telefonııa ınfraqurylymyn jobalady. Nátıjesinde, qural-jabdyqtarǵa ketetin kúrdeli shy­ǵyn­dardy 43,4 mıllıon teńgege deıin qysqartýǵa qol jetkizdik.

1655416

Qazir, negizinen, pandemııaǵa baılanysty banktegi barlyq ishki prosess avtomattandyrylǵan, biz tolyǵymen qaǵazsyz qujat aınalymyna kóshtik jáne ishki aqparattyq keńistikti jańǵyrtýdyń nátıjesinde ýaqyt pen resýrstardy únemdeı otyryp ónimdilikti aıtarlyqtaı arttyra aldyq.

2020 jyly QDB óńdeý ónerkásibi men ınfraqurylymǵa salǵan ınvestısııasynyń kólemi bank qyzmeti tarıhyndaǵy rekord­tyq kórsetkishke aınaldy. О́ńdeý ónerkásibi men ınfraqurylymǵa 506,2 mlrd teńge ınvestısııa quıyp, áleýmettik jáne ekonomıkalyq tartymdylyǵy joǵary ártúrli aımaqtardaǵy 34 iri jobany qarjylandyrdyq.

 Nesıe kólemi arta tústi

– Pandemııaǵa qatysty taǵy bir másele – nesıe berý. Bank klıentterge nesıe berýdi pan­de­mııaǵa deıingi deńgeıde saqtaı aldy ma? 2021 jyldyń basynan beri bank portfeli 2020 jylǵa qaraǵanda qanshaǵa ósti?

– Pandemııa kezindegi jahandyq daǵdarys jaǵdaıynda bul kór­set­kish aıasyndaǵy mánder daǵ­darysqa deıingi deńgeıge oralyp qana qoımaı, tipti tarıhı mánderden asyp tústi. 2020 jyldyń qorytyndysy boıynsha klıentter men bankterge berilgen nesıeler portfeliniń kólemi ótken jylmen salystyrǵanda 13,97%-ǵa ósip, 1 970,7 mlrd teńgeni qurady. Kóbeıý negizinen nesıeniń ıgerilýine baılanysty. 2020 jyly banktiń jobalardy qarjylandyrý kólemi de rekordtyq mánge – 506 mlrd teńgege jetti.

Pandemııamen baılanysty táýe­kelderge den qoıý nátı­je­sinde árbir qaryz alýshy úshin, atap aıtqanda ekonomıkanyń daǵdarysqa neǵurlym sezimtal sektorlaryna qatysty, sondaı-aq jobalar boıynsha jol kartalary men daǵdarysqa qarsy jeke josparlar ázirlendi. Birqatar joba boıynsha tarıfter sýbsıdııalandy, tólemdi keıinge qaldyrý múmkindigi qarastyryldy. Sonymen qatar bank ýákiletti memlekettik organdarmen dıalog qurý arqyly qaryz alýshylardyń problemalyq máselelerin sheshýge qatysty.

Bıyl da biz 2020 jyly alǵan qarqyndy báseńdetken emespiz. Aǵymdaǵy jyldyń on bir aıynda 27 joba qarjylandyryldy. Al sońǵy statıstıkaǵa sáıkes búgin qaryz somasy 1,1 trln teńgeden asatyn 20 jobany qarjylandyrý týraly sheshim qabyldanǵan. Olar elimizdiń ár óńirindegi jańartylatyn energııa kózderi, aqparat jáne baılanys, azyq-túlik ónerkásibi, hımııa, qurylys, týrızm
jáne metallýrgııa salalaryn qam­tı­tyn biregeı jobalar.

 Shyǵys óńirin túgel elektr qýatymen qamtamasyz etetin joba

– Úkimet kómirtegi beıtarap­tyǵyna qol jetkizýdi respýblıka damýynyń basym baǵyttarynyń biri retinde jarııalady. Bul úrdiske beıimdelý qalaı júrip jatyr? Jańartylatyn energııa kózderine nesıe berýge kóbirek kóńil bóline me?

– Klımattyq kún tártibi jáne kómirtegi izin azaıtý kýrsy qazir ózekti. Úkimet ótken aıdyń sońynda strategııa qabyldady. Oǵan sáıkes 2030 jylǵa qaraı parnıktik gazdar (PG) shyǵaryndylaryn 230 mıllıon tonna CO2-shamasyna deıin azaıtý jáne 2060 jyly nólge jýyq shyǵaryndylarǵa jetý qajet. Aıta ketetin jaıt, QDB – elimizdegi jáne óńirdegi jańartylatyn energııa jobalaryn qarjylandyrý boıynsha quzyrettiligin arttyra bastaǵan alǵashqy qarjy ınstıtýttarynyń biri. Qazirgi ýaqytta JEK jalpy el kóleminiń 17,5%-ǵa jýyǵyn Qazaqstannyń damý banki qarjylandyratyn jobalar quraıdy. Búginde banktiń nesıe qorjynynda barlyq baǵyt boıynsha usynylǵan jobalar bar: jel elektr stansasy, kún energııasy jobalary jáne shaǵyn sý elektr stansasy. Bizdiń sońǵy «jasyl» jobamyz búkil shyǵys óńirin túgeldeı derlik turaqty elektr qýatymen qamtamasyz etetin, sonymen qatar ony elimizdiń basqa aımaqtaryna da sata alatyn «Turǵysyn-1» sý elektr stansasyn iske qosý boldy.

Uzaq merzimdi dep sanalatyn jobalardy qarjylandyrýdy alǵashqylardyń biri bolyp qolǵa alǵanymyzǵa baılanysty búgingi kúni banktiń front-keńsesinde jetkilikti tájirıbe jınaqtalǵan. Oǵan qosa «jasyl» jobalardy qurylymdaýdaǵy quzyrettilik barshylyq. Osylaısha, endi tehnıkalyq jáne marketıngtik táýekelderi tómen dep sanalatyn kún elektr stansalary men jel elektr stansalaryn salý boıynsha mámilelerge qatysty qujattardy saraptamaǵa usyný tizbesi qys­qar­tyldy. Atap aıtqanda, syrtqy tehnıkalyq baǵalaý alynyp tastaldy. Bul bastamashylar úshin de, QDB úshin de ýaqyt pen materıaldyq shyǵyndardy azaıtý maqsatynda iske qosylyp otyr.

498+65

Bank qoldaǵan jobalar jemisti

– QDB jumysy Qazaqstan eko­nomıkasyna qalaı áser etti? Bank bergen nesıeler men eks­­­port­qa qoldaý boıynsha qan­­sha kásipker tabysyn art­tyr­dy?

– Investısııalyq jobalary men eksporttyq operasııalaryn sátti júzege asyrǵan banktiń klıenttik kásiporyndary (2020 jyly – 52 kásiporyn, 2021 jyly – 56 kásiporyn) joǵary kórsetkishterge qol jetkize aldy. Máselen, 2020 jyly qoldaý kór­se­tiletin kásiporyndar 4,3 trln teńgeniń ónimin, onyń ishinde QDB qarjylandyrǵan jobalar arqyly 3,3 trln teńgeniń ónimin ótkizgen. 2020 jyly qoldaý kórsetiletin kásiporyndardyń eksporttyq kiri­si­niń kólemi 2,3 trln teńgege jetti, onyń ishinde banktiń qaty­sýy­men júzege asyrylǵan jobalar aıasynda 2 trln teńge boldy.

2021 jyldyń alǵashqy 6 aıynda qoldaý kórsetilgen ká­sip­oryndar 2,5 trln teń­ge­niń ónimin, onyń ishinde qarjylandyrylǵan jobalar aıasynda 2,1 trln teń­ge­niń ónimin ótkizgen. Bul rette ká­sip­­oryn­dardyń 6 aıdaǵy eks­port­­tyq túsim kólemi 2021 jyly 1,3 trln teń­geni qurady. Onyń ishin­de QDB jobalary boıynsha 1,2 trln teńge kólemindegi kór­set­kishke jetti.

– QDB kapıtal naryǵynda qarjylandyrýdy belsendi túr­de tartady. Oblıgasııalar sh­y­ǵa­rý arqyly qansha qarajat jı­­nal­­­dy jáne mundaǵy maqsaty qan­daı?

 – QDB – senimdi emıtent jáne bank oblıgasııalaryna suranys árqashan joǵary. Bul, eń aldymen, bizdiń joǵary nesıelik reıtıngimizge jáne banktiń 20 jyl ishinde sheteldik ınvestorlar aldyndaǵy jaqsy bedelge, senimine ıe bolǵanymyzǵa baılanysty. Máselen, 2020-2021 jyldar aralyǵyn alaıyq. Bank oblıgasııalar shyǵarý arqyly halyqaralyq jáne jergilikti kapıtal naryǵynda 375,3 mlrd teńge jáne 500 mln AQSh dollaryn tarta aldy. QDB ulttyq damý ınstıtýty retinde eldiń shı­kizattyq emes sektoryna ınves­tı­sııa salý arqyly ulttyq eko­nomıkanyń turaqty damýyna yq­pal etetin iri ónerkásiptik jáne ınfraqurylymdyq jobalardy nesıelendirýge mamandanǵan. Demek, jınalǵan qarajat osyndaı jobalardy qarjylandyrýǵa jumsalady ári osy baǵytty bas­shy­lyqqa alamyz.

– Áńgimeńizge rahmet.

Sońǵy jańalyqtar

Ulylar úndestigi

Qazaqstan • Keshe

Baǵa baqylanady

Qarjy • Keshe

Meıirim shuǵylasy

Rýhanııat • Keshe

Kedergisiz orta kerek

Qoǵam • Keshe

Sıfrly damý: Jańa betburys

Tehnologııa • Keshe

Mahabbat áýeni

О́ner • Keshe

Uqsas jańalyqtar