Kollajdy jasaǵan Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Tarıf saıasatyn qaıta qarastyrý qajet
Energetıka mınıstri Maǵzum Myrzaǵalıevtiń aıtýynsha, elimizdiń ishki naryǵyna qajetti suranysty óteý úshin suıytylǵan gazdyń resýrstary jetkilikti, sondaı-aq Qazaqstan gaz boıynsha netto-eksporttaýshy sanalady. Jergilikti tutynýshylardy qoldaý úshin gazdyń baǵasy rettelip, tonnasyna 38 myń teńge deńgeıinde belgilenipti. Bul rette Qazaq Gaz óndeý zaýytynda suıytylǵan gaz óndirisiniń ózindik quny tonnasyna shamamen 100 myń teńgeni quraıdy. Vedomstvo basshysy respýblıka boıynsha suıytylǵan gazdyń eń tómengi baǵasy Mańǵystaý óńirinde ekenin aıtty.
«Tómen deńgeıdegi tarıf gaz óndirisin ulǵaıtýdy yntalandyrmaıdy. 2020 jyly ishki naryqtyń qajettilikterin qamtý úshin 1,4 mln tonna suıytylǵan munaı gazy óndirildi. 2021 jyly ishki naryqtaǵy suıytylǵan gazdy tutyný 1,6 mln tonnaǵa deıin ósti. Bul oraıda gaz óndirisi ulǵaıyp jatqan joq. Al tozyǵy jetken zaýyttardyń jıi jóndelýi jalpy óndiristiń tómendeýine ákelip jatyr. Bul shıkizatty óndirýdi keńeıtý úshin búginde qandaı da bir ınvestısııalyq tartymdylyq joq. Nátıjesinde, bul tutynýdyń turaqty ósýi aıasynda tapshylyqqa alyp keldi. Ásirese onyń 2021 jyly kúsheıgeni baıqaldy. Sebebi 2019 jyldan beri suıytylǵan gazǵa aýysqan avtokólikter sany bıyl shamamen 2 ese ósti», dedi M.Myrzaǵalıev.
Benzın baǵasymen tikeleı baılanysty
Mınıstr aıtqandaı, álemdik tájirıbede suıytylǵan gazdyń baǵasy munaı baǵasymen tikeleı baılanysty. Aıtalyq, AI-92 markaly benzınniń quny lıtrine 182 teńgeni quraǵanda gazdyń naryqtyq quny shamamen 127 teńge bolýǵa tıis.
Jańaózendegi jaǵdaıǵa toqtala kele vedomstvo basshysy Mańǵystaý oblysyndaǵy aı saıynǵy tutyný kólemi 18 myń tonnany quraıtynyn aıtty. Atap aıtqanda, bul kólem «Qazaq gaz óńdeý zaýyty» JShS – 14,5 myń tonna jáne «Atyraý MО́Z» JShS 3,5 myń tonna esebinen óteledi. Osy rette óńirdegi avtokólikterdiń shamamen 90%-y gazdy paıdalanatynyn aıta ketken oryndy. 2021 jyldyń 20-25 jeltoqsanynda ótkizilgen saýda qorytyndysyna sáıkes janarmaı quıý stansalaryna satyp alý baǵasy: QazGО́Z – tonnasyna 130 684 teńge nemese lıtrine 77 teńgeden, sondaı-aq AMО́Z – tonnasyna 109 872 teńge nemese lıtrine 65 teńgeden belgilendi.
M.Myrzaǵalıev logıstıkalyq shyǵyndardy eskere otyryp, Mańǵystaý oblysynyń janarmaı quıý stansalary úshin gazdyń ózindik quny tonnasyna 136 723 teńge nemese lıtrine 80 teńge sheginde qalyptasqanyn jetkizdi. О́ńirdegi aǵymdaǵy bólshek saýda baǵasy lıtrine 100 teńgeden 120 teńgeni quraǵan. Sáıkesinshe, gaz stansalarynyń marjasy lıtrine 20-40 teńgeni nemese 25-50%-dy qurady.
«Qańtardaǵy kóterme saýda-sattyq derekterin taldaı otyra, biz bólshek saýda baǵasy tonnasyna 120 myń teńge deńgeıinde qalyptasqanyn baıqadyq. Bul, bizdiń oıymyzsha, kútkennen de joǵary sanalady. Osy jaǵdaı janarmaı quıý stansalary arasynda baǵa alypsatarlyǵy týraly boljam jasaýǵa negiz beredi. JMQS ıelerine qatysty Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttigi qoldan jasalǵan qymbatshylyqqa qatysty tergeýdi bastady. Qazir Mańǵystaý oblysynyń JMQS ıeleri bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligi aıasynda bastamashylyq tártippen gaz qunyn lıtrine 100-120 teńgeden 85-90 teńgege deıin tómendetý týraly sheshim qabyldady. Budan basqa, uzaqmerzimdi baǵa turaqtylyǵyn qamtamasyz etý jáne baǵa dálizderin belgileý jolymen gaz baǵasynyń alypsatarlyq aýytqýyna jol bermeý jónindegi júıeli sharalar iske asyrylatyn bolady. Byltyr jeltoqsannyń sońynda baǵanyń kúrt ósýin boldyrmaý úshin Energetıka mınıstrligi kóterme saýda saýda-sattyq erejelerine 10%-dyń ornyna baǵanyń 3%-dyq deńgeıine deıin ósýine shekteý qoıǵan edi», dedi elimizdiń bas energetıgi.
Jańa gaz óńdeý zaýyty salynady
2017 jyly Energetıka mınıstrligi ortamerzimdi perspektıvada gazdyń yqtımal tapshylyǵyn boljaǵandaryn aıtady. Buǵan sebep retinde gazdyń tómen baǵasy, tutynýdyń belsendi ósimi jáne óndiristi odan ári damytý múmkindiginiń qarastyrylmaýyn alǵa tartty. Osyǵan baılanysty suıytylǵan gaz naryǵyn birtindep lıberalızasııalaý týraly sheshim qabyldandy. Bul úshin 2018 jyly «Gaz jáne gazben jabdyqtaý týraly» zańǵa gazdy elektrondy saýda alańdary arqyly satýǵa 2019 jyldan bastap kezeń-kezeńimen ótýdi kózdeıtin túzetýler engizildi. Demek jańa jyldan bastap tıisti zańǵa sáıkes gaz saýdasy taýarlyq bırjalar arqyly 100% kólemde iske asyrylady.
«Elektrondy saýda-sattyq arqyly gazdy satý naryqtyń barlyq qatysýshysy úshin teń jaǵdaı jasaıdy. Elektrondy saýdaǵa kóshý suranys pen usynys negizinde TMD-daǵy baǵany teńdestirýge múmkindik berip, bul óndirýshiler úshin tartymdy jaǵdaılar belgileýge múmkindikke jol ashady jáne bolashaqtaǵy óndiristik kórsetkishterdi damytý úshin ınvestısııalar tartýǵa septigin tıgizedi. Naryqtyq tetikter básekelestiktiń damýyna oń áser etip, deldaldyq faktilerdiń aldyn alady, sol sekildi baǵa saıasatyna, shaǵyn jáne orta bıznestiń damýyna qolaıly jaǵdaı týǵyzady. Osy sharalar arqyly «QazMunaıGaz» UK Jańaózen qalasynda jańa gaz óńdeý zaýytynyń qurylysyna ınvestısııa salýǵa sheshim qabyldady. Qazirgi zaýyt 90% tozǵanyn atap ótken oryndy. Joǵaryda aıtqanymdaı, tómen baǵa tutynýdyń aıtarlyqtaı ósimine, sondaı-aq óndirýshi zaýyttar úshin shıkizatty óndirýdiń tartymsyzdyǵyna alyp keldi jáne keıinnen osy salanyń yqtımal joǵalýyna ákelýi múmkin. Sonymen qatar kórshi elderde gaz baǵasy aıtarlyqtaı joǵary bolǵan kezde, tıisti baqylanatyn organdar ishki naryqtyń qajettilikterine arnalǵan gazdy elden tys jerlerge zańsyz áketýdiń birneshe faktisin anyqtady», dedi mınıstr.
Tekserýden soń sheshim qabyldanady
Munaıly ólkeniń halqy qajetti otynnyń baǵasyn 50-60 teńgege túsirýdi talap etip otyr. Alaıda janarmaı quıý stansalary bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligi aıasynda kógildir otyndy 85-90 teńgeniń aralyǵynda jiberýge daıyn. Munyń sebebin mınıstr bylaı dep túsindirdi.
«Jańaózende ornalasqan Qazaq gaz óńdeý zaýytynda gazdyń 1 tonnasy 98 myń teńgeni qurap otyr. Bul lıtrmen aıtqanda, 60-70 teńgege teń. Oǵan logıstıkany qosyńyz. Sonda gaz taratý stansalaryndaǵy gazdyń ózindik quny shamamen 80 teńgeni quraıdy. Ony ózindik qunnan tómen deńgeıde satýǵa bolmaıdy. Bul tyǵyryqqa ákeledi. Sondyqtan bul salany damytý maqsatynda osy salaǵa ınvestısııa tartý úshin qoldanystaǵy zaýyttardy osy jaǵdaıda saqtaǵymyz kelse, gazdyń baǵasyn arzandatýǵa bolmaıdy. Stansa qojaıyndarynyń bastamasy – áleýmettik bastama, óz marjasymen bólisip, 100-120 teńgeden 85-90 teńgege deıin azaıtý. Biz osy bastamany qoldaımyz. Al tekserý jumystary júrgizilgen soń, naqty rentabeldiligi anyqtalyp, sheshim qabyldanady», dedi sala basshysy.
Jaýapty vedomstvo basshysy bul baǵyttaǵy aqparattyq-nasıhat jumystarynyń kemshiligin joqqa shyǵarmaı, olqylyqtyń bar ekenin moıyndady. Tańǵalarlyǵy sol, táýelsizdigimizdiń 30 jyldyǵynda elimizge aty belgili ulttyq kompanııa Jańaózendegi kásipornyn birde-bir ret jańarta almaǵan.
Atalǵan máselege baılanysty Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasy boıynsha Premer-Mınıstr qurǵan úkimettik komıssııa óńirge kelip, óz jumysyn bastady. Premer-Mınıstrdiń orynbasary Eraly Toǵjanovtyń tóraǵalyǵymen otyrys ótip, oǵan Prezıdent Ákimshiliginiń, Energetıka mınıstrliginiń, Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttiginiń, jergilikti atqarýshy organdardyń, «QazMunaıGaz» UK» AQ-nyń ókilderi jáne basqa da múddeli taraptar qatysty. Komıssııa barlyq tarapty qanaǵattandyratyn ózara qolaıly sheshim qabyldaý úshin ózekti máselelerdi jan-jaqty jáne júıeli túrde qaramaq.
