Kádege jaratý alymy halyqtyń tabysyna saı bolýy kerek

700 mlrd-qa jýyq qarajat jınalǵan

«Kásipkerler men tutastaı qo­ǵamda «О́ndirýshilerdiń keńeı­tilgen mindettemeleri operatory» (О́KM) dep atalatyn kompa­nııanyń qyzmetine qatysty kóp suraq týyndady.

Tipti bul jeke kompanııaǵa qarsy belgili bir qoǵamdyq qozǵa­lys paıda boldy.

Úkimetke «О́ndirýshilerdiń keńeıtilgen mindettemesi operatory» JShS-nyń kádege jaratý alymyn jınaqtaý men ká­dege jaratý alymyna quzyret etýdi toqtatatyn sharalardy qa­byldaýdy tapsyramyn. Munymen sheteldegideı memlekettik uıym aınalysýǵa tıis. Alymdardyń ózine toqtalsaq, olardyń mól­sher­lemesin qaıta qarastyrý kerek. Memlekettiń kádege jaratý, avtokólik ónerkásibi jáne aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn qurastyrý jónindegi fýnksııalary qoldanysta qalady. Atalǵan máseleni bıznes jáne qoǵammen muqııat talqylaý qajet. Kádege jaratý alymy ese­binen otandyq avtokólikter men aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn satyp alýshylarǵa vaýcherler usyný máselesin qarastyrý kerek. Ony qoldanýdyń basqa da qoǵamdyq paıdaly tetikteri qarastyrylsyn» degen Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev jańadan jasaqtalǵan Úkimetke ózekti máse­leni sheshýdi tapsyrǵan edi.

О́KM Operatorynyń qyzmeti 2015 jyly Úkimettiń pármenimen jolǵa qoıylǵan edi. Sol ýaqyttan beri kádege jaratý nemese ýtı­lı­zasııalyq alym túrinde jı­naqtalǵan qarajattyń kólemi – 691,9 mlrd teńge. Bul týraly Úkimet otyrysynda Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Serikqalı Brekeshev aıtty. Vedomstvo basshysy bul aqshanyń barlyǵy maqsatyna sáıkes jumsalǵanyn jetkizdi.

«Atap aıtqanda, otandyq avto­kólik óndirýshilerge 338,9 mlrd teńge mólsherinde kádege jaratý túrindegi buryn tólegen qara­jattary qaıtaryldy. Ekolo­gııa­lyq máselelerdi sheshýge 102 mlrd teńge jáne salyqtarǵa 49,1 mlrd teńge jumsaldy.

Búginde ekinshi deńgeıdegi bank­terde qalǵan qarajattyń 220,6 mlrd teńgesi jatyr.

Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes mınıstrlik bıznestiń, qoǵamnyń jáne múd­deli memlekettik organdardyń qatysýymen myna máselelerdi pysyqtaıdy: birinshiden, jeke memlekettik operatordy nemese ónerkásipti damytý qorynyń bazasynda qurý. Ekinshiden, káde­ge jaratý tóleminiń koeffı­sıent­terin qaıta qaraý. Úshin­shiden, kádege jaratý alymy esebinen otandyq kólik quraldary men aýyl sharýashylyǵy tehnıkalaryn satyp alýshylarǵa vaýcherler berý qarastyrylady», dedi S.Brekeshev.

Ekonomıkany shatqaıaqtatyp turǵan kompanııa

О́KM Operatorynyń ju­mysyna syn birinshi ret aıtylyp turǵan joq. «Egemen Qazaqstan» basylymy biryńǵaı operatorǵa qatysty maqalalardy eki jyl qatarynan úzbeı berip keldi. Bul uıymnyń tıimsiz jumysyn «Baıtaq-Bolashaq» ekologııalyq alıansynyń tóraǵasy Azamathan Ámirtaı da synǵa alǵan bolatyn. Qoǵam belsendisiniń aıtýyn­sha, О́KM Operatory 3 jyl ishinde shamamen 1 mlrd dollar qara­jat jınaǵan. Jyl saıyn bul kompanııa memleket ekonomıkasynan 150 mlrd-qa jýyq aqshany sýyryp ala­dy. Ulttyq ekonomıkanyń shat­qaıaqtap tu­rýynyń bir sebebi de osydan dep sanaıdy ekobelsendi.

«Mysalǵa, avtoshınalardy alyp qarastyraıyq. Onyń bir danasy úshin О́KM ýtılızasııaǵa dep 37 teńge alady. Ony qalaı jumsaıdy? Shamamen 7 teńge operasııalyq shyǵyndarǵa ketse, 26,5 teńgesi (búkil somanyń 70%) logıstıkaǵa, ıaǵnı kóliktik shyǵyndarǵa jumsalady. Tek 3,5 teńgesi ǵana qaıta óńdeýge baǵy­t­talady. О́KM jumys iste­meı turyp shınany jınaý­men aınalysatyn uıymdar shıkizatty zaýytqa ózderi tasyp keldi. Alaıda О́KM bul shıkizatty kádege jaratamyz dep ózderi jınaýdy bastaǵan soń joǵarydaǵy uıymdar osy qyzmetti toqtatýǵa májbúr boldy. Demek, qaıta óńdeýmen aınalysatyn kásiporyndarǵa avtoshınalardy satyp alyp, ózderine tasymaldaýǵa týra keldi. Bul ózindik qunnyń joǵarylaýyna ákeldi. 2016-2017 jyldyń ara­lyǵynda óńdelgen shıkizat úshin zaýyt biryńǵaı operatordan 120 mln teńge kóleminde qarajat kútti. Biraq bul aqsha zaýyt­qa berilgen joq. Buǵan bir qujat jetispeıdi degendeı se­bep aıtylsa kerek. Zaýyt nesıe aqshasyna salynǵandyqtan 2017 jyly kásiporynnyń shoty buǵat­talyp, óndiris toqtady. Qazir Joǵar­ǵy sottyń sheshimimen zaýyt ıelerinen tartyp alynyp, aksıo­nerleri boryshker atandy. Jumys oryndaryn ashyp, óńdelgen qaldyqty eksportqa shyǵaryp turǵan zaýyt osylaı­sha joıyldy. Osyndaı mysal­dyń ózinen О́KM jumysyn baǵam­daýǵa bolady.

Nelikten jekemenshik kompa­nııaǵa ýtılızasııalyq alymdy bas­qarý berildi? О́KM Operatory iske qosylǵaly beri qaldyq óńdeý salasynda ósim tirkeldi me? Joǵa­rydaǵy mysal muny joqqa shyǵa­ryp tur», dedi A.Ámirtaı.

Tarıf halyqtyń ál-aýqatyna qaraı qarastyrylýy kerek

Avtokólik naryǵynyń belgili sarapshysy Oljas Oqastyń piki­rine súıensek, elimizdegi ýtı­lı­zasııalyq alym halyqtyń áleý­mettik jaǵdaıyna baılanysty qaıta qarastyrylǵany lázim.

«Qazaqstanda kólik jyldan-jylǵa qymbattap bara jatyr. Buǵan birneshe faktor áser etedi. Ýtılızasııalyq alymnyń somasy jańa kólik satyp alarda asa ról oınamaıdy. Birinshiden, bizdiń naryqtyń aýqymy kishkentaı. Ulttyq valıýtamyz aı saıyn qul­­dyrap jatyr. Kólikke qa­jetti bólshekter bizge shetelden keletinin umytpaıyq. Kólikke qatysty ýtılızasııa alymyn joıyp jiberseń de Eýro-4 standarty qalady ǵoı. Mysaly, Grý­zııadan ákelingen 2003 jylǵy «Toyota Camry» kóligi báribir al­ǵashqy tirkeýden óte almaıdy. Ashy bolsa da shyndyqty aıtýy­myz kerek, halqymyz «tegin» dúnıeni jaqsy kóredi. Múmkindik bolsa, QQS alyp tas­taýdy qoldaı­tyndar bar. Tártip bolmasa, zań qada­ǵalanbasa, túbi artta qalǵan bir memleketke aınalamyz. Ýtılızasııalyq alym bolýy kerek, alaıda onyń somasy halyqtyń ál-aýqaty tómen­deýine baılanysty qaıta qaras­tyrylǵany lázim», dedi O.Oqas.

Álemdik standart eskerilýge tıis

Qazaq Aqbas respýblıkalyq palatasynyń tóraǵasy Qýanysh Súleımenov aıtqandaı, sharýa­larǵa arnalǵan kádege jaratý alymynyń mólsheri agrarshylar­dyń qaltasyn qaqpaıtyndaı, bi­raq álemdik talapqa sáıkes qaras­tyrylýy qajet.

«Eýropa jáne basqa da órke­nıetti elderde tehnıkanyń kó­lemine baılanysty óz mólsher­lemesi bar. Álemdik standarttarǵa sáıkes ólshemder jasalyp, Úki­met somany belgileýge tıis dep sanaımyn. Máselen, qa­zir shamamen 3 mln teńgeniń kólemindegi aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn ákelseń, О́KM Ope­ra­tory ýtılızasııalyq alym­nyń qara­jatyn eki-úsh esege qym­battatyp, aqyry onyń baǵa­sy 12-20 mln teńgege deıin shy­ǵady. Bul sharýa­larǵa óte qıyn. Sondyqtan onyń baǵasy da, salyǵy da tómen bolýy kerek dep esepteımiz. Bul álem­dik talapqa saı keledi. Aýyl sharýa­shylyǵy taýar óndirýshileri – el ekonomıkasyna úles qosyp, azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etip otyrǵan isker jandar. Aýyl sharýashylyǵy tehnıkasynyń kómegimen halyq jumyspen qam­tylyp, ishki azyq-túlik ónim naryǵy qalypty rejimde jumys istep keledi. Osyny umytpaıyq», dedi Q.Súleımenov.

Mańyzdy salany jekeniń qolyna tapsyrmaǵan jón

Ekonomıst Maqsat Halyqtyń aıtýynsha, Prezıdenttiń bul máselege baılanysty aıtqandary quptarlyqtaı. Nege deseńiz, atalǵan saladaǵy qarajat aına­lymy mıllıardtan asyp jyǵy­lady. Munshalyqty qomaqty aqsha memleketke salyq túrinde qaıta­rylyp, ekologııalyq máse­le­lerdi retteýge jumsalýy tıis. Eń bastysy, óńir­lerdegi halyq­tyń tabysy birkelki bolma­ǵan­dyqtan alym mólsheri de aza­mattardyń kirisine saı bel­gilenýi qajet.

«Álem elderi ornyqty damý maqsattaryna jetýdi kózdegen­dikten kádege jaratý alymynyń mańyzdylyǵy ekonomıkalyq jáne ekologııalyq turǵydan artary anyq. Damyǵan elderde turǵyndar ár turmystyq qaldyq úshin qarjylaı turǵyda yntalandyrylady. Sol sebepti de atalǵan memleketterdiń ekologııasy taza, turmysqa jaıly. Kádege jaratýdyń bir artyq­shy­lyǵy da osynda. Bizde de osyny qolǵa alsa, kóshedegi plas­tıkterdiń máselesin sheshýge bolar edi dep oılaımyn. О́KM Ope­ratoryna kelsek, Prezıdent tutastaı ýtılızasııalyq alymdy joqqa shyǵarmady. Tek ony jekeniń qolynan alýdy, naqtyraq aıtqanda, О́KM Operatoryn tarqatyp, bul qyzmetti Úkimet retteýge tıis ekenin aıtty. Bul tú­sinikti, sebebi odan qo­maq­ty qara­jat túsedi jáne jı­naq­ta­­latyn soma memleketke sa­lyq retinde qaıtarylýǵa tıis. Ekin­shiden, bizde bul alymnyń mólsheri halyqtyń taby­symen sáıkes kelmeıdi. Ol ras. Elimizdiń ár óńirindegi halyq­tyń tabysy birkelki emes. Álde­­qaıda tómen. Osy turǵydan salystyrǵanda ýtı­lızasııalyq alymnyń mól­sherlemesi bizde tym joǵary», dedi M.Halyq.

Sarapshy keltirgendeı, osy­nyń saldarynan janama túrde elimizdegi avtonaryqta kólik­tiń baǵasy sharyqtap, aýylsharýa­shylyq tehnıka parki eskirgen tehnıkadan aryla almaı tur.