Inflıasııamen kúreskimiz kelse, usynyspen jumys isteý kerek

Jalpy, ınflıasııaǵa qatysty sóz qozǵaǵanda onyń eki qyry bar ekenin umytpaýymyz kerek. Birinshi qyryn aıtaıyq. Eger Ulttyq bank óziniń mól­sherlemesin joǵarylatsa, aıtalyq, 12,15 tipti 20 paıyzǵa deıin kóterip tastaıtyn bolsa, onda sózsiz ınflıasııany tómendete alady. Biraq ondaı jaǵdaıda ekonomıkanyń damýy toqtaı­dy jáne kásipkerler shy­ǵyn­ǵa batady. О́ıtkeni baza­lyq mólsherlemesi kóteril­gen jaǵdaıda bank nesıesi de kóteriledi. Iá, bul bank úshin jaqsy shyǵar: joǵary paıyzdyq mólsherlemeden kóbirek tabys tabýǵa múmkindik bar. Biraq tym joǵary paıyz­dyq mólsherleme nesıeleýdi óltiretinin de esten shyǵarmaý kerek. Demek, bul nusqany qoldaný orynsyz. Bul paıda ákelmeıdi. Bizge keshendi sharalar qajet. Ulttyq bank óz mehanızmderin iske qossyn, Úkimet bıýdjet erejesin saq­tap, Ulttyq bank usynym­damasyn oryndasyn. Elde ásirese, óndiris salasy, onyń ishinde halyqtyq tutyný ta­ýarlary, shaǵyn jáne orta bızneste úlken reformalar jasalýy kerek. Endi ınflıasııanyń eki túri bar ekenin aıtaıyq. Alǵashqysy – suranys ınflıasııasy. Sizde joǵary deńgeıde suranys bar, biraq usynys jetkiliksiz. Mine, suranys pen usynys arasyndaǵy osy teńsizdik baǵany ósirý arqyly ret­teledi. Al eger usynys sura­nystan joǵary bolsa, onda naryq zańyna sáıkes baǵa tómendeı bastaıdy. Eger biz ınflıasııamen kúres­ki­miz kelse, birinshi kezekte usy­nys­­pen jumys isteýimiz kerek. Usynys, bul – jergilikti ha­lyq­tyń barlyq qajettiligin ótep otyrǵan shaǵyn jáne orta bıznes. Kóp jaǵdaıda suranys – tutynýshylar (qarapaıym halyq) tarapynan, al usynys – bıznes tarapynan týyndaıdy. Osy baǵytta jumysty durys atqara alsaq, bizde eshqandaı da problema týyndamas edi.

Aınalyp kelgende, ınflıasııany 3-4 paıyzǵa deıin túsirip tastaý – mindetti túrde oryndalýy kerek maqsat bolmaýy tıis. Nege? Sebebi, eger siz óz elińiz­diń ekonomıkasyn óte joǵary ósim qarqynymen, mysaly, jyl­dyq 10-12 paıyzdyq ósimmen qamtamasyz ete alyp otyrsańyz, onda 8,9 paıyzdyq ınflıasııaǵa alańdaýdyń da esh negizi joq. Al qazir bizde ınflıa­sııa – 8,9 pa­ıyz kóleminde, al eko­no­mıkalyq ósim 3 paıyz­dan áreń asady. Eger biz jaqsy ekonomıkalyq ósim­ge jetkimiz kelse, onda kóp bıznes jekege berilip, shaǵyn jáne orta bızneste báseke­les­tik qyzyp, el osyndaı naqty naryq mehanızmderine qaraı oıysýy qajet. Sol kezde bizge 8 paıyzdyq ınflıasııa qorqy­nyshty bolmaı qalar edi.

Arman BEISEMBAEV,

TICKMILL halyqaralyq brokerlik tobynyń sarapshysy