Azyq-túlik qaýipsizdiginiń alǵysharttary

«Kóptegen jyl boıy joǵary ınflıasııa bizdiń ekonomıkamyzdyń basty prob­lemasy bolyp kelýde. Bul ekonomıkalyq jáne áleýmettik saıasattyń tıimdiligin tómendetedi. Bul máselege núkte qoıyp, baǵalar men halyqtyń ınflıasııalyq kútýlerin turaqtandyratyn kez keldi. Inflıasııany 2025 jylǵa qaraı 3-4% nysanaly dálizde tómendetý boıynsha josparly jumys qajet. Úkimet Ulttyq bankpen jáne «Atameken» palatasymen birlesip ınflıasııany baqylaý jóninde sharalar keshenin ázirleýge tıis. Ol ımportqa táýeldilikti tómendetý, artyq deldaldyqty azaıtý sharalaryn jáne aqsha-nesıe saıasatynyń quraldaryn qamtýǵa tıis», dedi Prezıdent.

Dál osy kúnderi elimizdiń ishki nary­ǵyn­daǵy azyq-túlik jaǵdaıynyń halyq úshin tótenshe sıpaty bar dep túsinemiz. О́ıtkeni burynǵy úkimetter bul máselege durys mán bermeı keldi. Sondyqtan azyq-túlik baǵasy jyldan-jylǵa sharyqtap, halyq narazylyǵynyń týyndaýyna áser etken basty faktorlardyń biri boldy. Endeshe, bul máselede jańa Úkimetten jańa qadamdar kútetinimiz anyq. Al ázirge problemany eńserýdegi onyń qolyndaǵy quraldar kóp emes.

Muny jańa Premer-Mınıstr Álıhan Smaıylovtyń ózi aıtyp, Úkimet músheleriniń aldynda tótenshe sıpaty bar kóptegen jumys turǵanyn atap kórsetti. «Búkil elimizdiń basyna aýyrtpalyq túsip turǵan qazir­gi­deı kúrdeli kezeńde biz Memleket bas­­­shy­synyń zor senimin aqtaýymyz kerek. Biz – Úkimettiń jańa quramy, ha­lyq­tyń ómir sapasyn jaqsartýǵa, eko­nomıkanyń ósimin saq­taý­ǵa jáne pan­demııany eńserýge, lań­kester men buzaqy-tonaýshylar kel­tirgen orasan shyǵyndy qalpyna keltirýge, elimizdi jappaı daǵdarystan shyǵarýǵa baǵyttalǵan Prezıdent tapsyrmalaryn oryndaý úshin bar kúsh-jigerimizdi aıamaı jumys isteýimiz qajet».

Premer-Mınıstr Úkimettiń al­ǵash­qy otyrysynda sóılegen sózinde osylaı deı kelip, munyń osyndaı asa aýyr jaǵdaıda áli eshqandaı Úkimettiń aldynda bolyp kórmegen óte kúrdeli de aýqymdy mindet ekenin, halyq ózderiniń jumysynan naqty nátıje kútetinin atap kórsetti.

Bizdiń oıymyzsha, bul Úkimetke qıyn­dyq­tardy eńserýge kóp ýaqyt beri­lip otyrǵan joq. О́ıtkeni halyq elimizde q­a­zirgi júrip jatqan ózgeristerden ja­ǵymdy jáne shuǵyl jańalyqtar kútedi. Sondyqtan azyq-túlik qaýipsizdigi sekildi asa mańyzdy máselede júrgiziletin jú­ıeli reformalar óz aldyna, sonymen qa­tar qazirdiń ózinde birqatar tótenshe sharaǵa barýǵa týra keletindeı. Sonyń alǵashqy nyshany Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Erbol Qarashókeevtiń aýzymen alǵashqy otyrysta aıtylyp ta qaldy. «Mınıstrlik mynadaı jedel sharalar qabyldady: 2022 jylǵy 1 shildege deıingi merzimge 125 myń tonna kúnbaǵys tuqymy men 110 myń tonna kúnbaǵys maıy eksportyna sandyq shekteýler engizý; kartop pen sábizdi eksporttaýǵa 3 aı merzimge tyıym salý; iri qara mal men usaq maldy eksporttaýǵa 6 aı merzimge tyıym salý. Sondaı-aq nan baǵasyn tu­raqtandyrý maqsatynda qańtardan bas­tap Azyq-túlik kelisimshart korpora­sııa­sy áleýmettik nan óndirý úshin óńir­lerge ótkizetin astyq quny sýbsıdııa­la­nady. Bul tetik Azyq-tú­lik kelisimshart korporasııasynyń ishki na­ryqqa astyqty naryqtaǵydan tómen baǵa­men ótkizý shyǵystaryn óteýdi kózdeıdi», dedi ol.

Árıne, munda aıtylǵan shekteý sharalary qazirgi qıyndyqtan túbegeıli shy­ǵyp ketýge laıyq júıeli jol emes. Eli­mizdiń aýyl sharýashylyǵy turaqty damýy úshin onyń barlyq áleýeti ashylýy tıis jáne ol salada eńbek etetin kóptegen shaǵyn sharýashylyqtyń kókeıdegi múd­de­sin dóp basatyndaı ádil joldy bel­gi­leý qajet. Olardyń óndirgen ónim­de­ri elimizdiń ishki naryǵynda ótimdi bolyp, bazarlar men saýda dúkenderinde molynan oryn alýy kerek. Sonymen qatar elimizdiń eksporttyq áleýetine nuqsan kelmeı, kerisinshe molaıyp, syrttan mol qarjy túsirýge qabiletti bolýy kerek. Túbi eksport durys jolǵa qoıylmaı, jer re­sýrs­taryna óte baı Qazaqstannyń aýyl shar­ýashylyǵy durystap alǵa basa almaıdy. Degenmen Úkimettiń qazirgi kezdegi kúrdeli mindetteriniń biri – elimizdiń ishki rynogyn baǵasy qolaıly azyq-túlik ónim­derimen tezdetip qamtyp, halyq nara­zylyǵyna jol bermeý.

Osyǵan oraı Azyq-túlik kelisimshart korporasııasy baǵany turaqtandyrý úshin memlekettik rezervten ishki naryqqa 500 myń tonna astyq jiberetin boldy.

Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń derekteri boıynsha, 2021 jylǵy eginnen forvardtyq satyp alý baǵdarlamasynyń qorytyndysy boıynsha azyq-túlik kor­po­­rasııasy 930 myń tonna kóleminde as­tyq resýrstaryn qalyptastyrdy. Onyń ishinde azyq-túlik bıdaıynyń qory 880 myń tonnaǵa jetti.

Áleýmettik nan baǵasynyń turaq­ty­ly­ǵyn qamtamasyz etý úshin Azyq-túlik korporasııasy osy jyldyń qańtar aıy­nan bastap un tartý kombınattaryna je­ńil­detilgen baǵamen 275 myń tonna bıdaı satýda.

Budan basqa, elimizdiń qus jáne mal sharýashylyǵy kásiporyndaryna jemmen qamtamasyz etý úshin shamamen 235 myń tonna astyq pen kebek jiberiledi.

Sonymen qatar Azyq-túlik ke­li­sim­shart korporasııasy 14 qańtarda for­vard­tyq satyp alý baǵdarlamasy bo­ıyn­­sha kóktemgi-jazǵy dala jumystaryn júr­gizý úshin aýyl sharýashylyǵy óndirý­shi­lerin qarjylandyrýǵa ótinim­der qa­­byl­daýdy ashty. Bul týraly Aýyl sha­rýa­­shylyǵy mınıstrliginiń baspasóz qyz­me­ti habarlady.

«Osy jyly aldyn ala qarjy­lan­dyrý somasyn 80 mlrd teńgege deıin ulǵaıtý josparlanýda, bul ótken jyl­dyń deńgeıinen eki ese artyq. Salys­ty­rý úshin, kóktemgi kezeńde aýyl sharýa­shylyǵy óndirýshilerine 2020 jyly bólingen osy baǵdarlama boıynsha aldyn ala tólem somasy 24,4 mlrd teńgeni, 2021 jyly shamamen 40 mlrd teńgeni qurady. Al bıyl bul san taǵy eki ese ósip, 80 mlrd teń­geni quraıtyn bolady», dedi Aýyl shar­ýashylyǵy mınıstrliginiń baspasóz qyz­meti.

Budan basqa satyp alynatyn daqyl­dar­dyń tizbesi on ataýǵa deıin kóbeıedi. Oǵan jumsaq bıdaı, qatty bıdaı, arpa, suly, kúnbaǵys, zyǵyr, raps, soıa, qara­qu­myq jáne júgeri kiredi. Qar­jy­lan­dyrýǵa qu­jattar tapsyrý úshin fermerler Azyq-túlik korporasııasynyń oblystyq ókil­dik­terine habarlasýy nemese fcc.kz. saıtynda onlaın ótinim berýi qajet.

Mine, osyndaı jaǵdaıda otandyq óndirýshilerdi qoldaý úshin astyq tasymalymen aınalysatyn «Astyq Trans» AQ azyq-túlik ónimderiniń qunyn tu­raq­tandyrý maqsatynda 2022 jylǵy 30 maýsymǵa deıin respýblıkaishilik qa­tynasta astyq tasyǵysh vagondardy us­y­ný tarıfin kótermeý týraly sheshim qa­byldady. Sonymen qatar «Astyq Trans» AQ tótenshe jaǵdaıdyń áreket etý ke­zeńinde vagondardyń normatıvten tys bos turǵany úshin turaqsyzdyq aıybyn esepteý isi de toqtatyla turatynyn habarlady.

Taǵy bir atap kórseterlik másele, eli­mizdiń aýyl sharýashylyǵynda ashyq­­tyq pen ádildikti qamtamasyz etý maq­sa­tynda jeke tulǵalardyń esimderi jáne Qazaqstannyń barlyq jer paıdalanýshylary kompanııalarynyń ataý­lary 1 qańtardan bastap memlekettik jer kadastrynyń avtomattandyrylǵan aqparattyq júıesinde (MJK AAJ) ashyq qoljetimdilikte bolýy tıisti edi. Alaıda 3 qańtarda bul qyzmet paı­da­la­ný­shylardyń úlken aǵymyna baılanys­ty sátsizdikke oraı jumysyn toqtatqan eken. Nege?

Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Jer resýrstaryn basqarý komıtetiniń tó­raǵasy Murat Temirjanov osy máse­le­ge oraı Facebook paraqshasy arqyly túsi­nikteme berdi. «Birneshe kún boıy teh­nıkalyq jumystar júrgizilip jatyr, jaqyn arada barlyq problema sheshi­letinine jáne MJK AAJ jumys isteıtinine senimdimin. Barlyǵyńyzdan shyn nıetpen keshirim suraımyn!» dep jazdy M.Temirjanov. Onyń aqparaty boıynsha, komıtet eskertýlerdi eskere otyryp, barlyq múddeli taraptarmen («Azamattarǵa arnalǵan úkimet» KeAQ, «UAT» AQ jáne basqalar) qateler bo­­ıyn­sha jumys júrgizýde. «Tarıhı máse­­le­ler» bolǵandyqtan, durys emes en­gi­zý jáne/nemese bir jerde tipti durys emes má­limetter bolǵandyqtan, bazany ja­ńar­tý uzaq ýaqytty alady», dep túsin­di­rdi ol.

Bizdiń túsinigimizde, elimizdiń aýyl shar­ýa­shylyǵyn reformalaý baǵytynda bul óte mańyzdy másele. Sondyqtan atal­ǵan ashyq júıe kóp keshikpeı durys ju­mys isteıdi dep oılaımyz. Muny halyq ta kútip otyr.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Parlament Májilisi otyrysynda sóılegen sózinde aýyl sharýashylyǵyn sýbsıdııalaý máselesin de qozǵady. 2021 jyly Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi osy salaǵa tereń tal­daý júrgizip, jyldar boıy jumys istep kele jatqan bıýdjet qarajatyn jym­qy­rý shemalaryn anyqtaǵany belgili. Nátıjesinde, 60-tan astam qyl­mys­tyq is qozǵaldy, bul boıynsha zalal 2,6 mlrd teńgeden asty. Qazir sýbsıdııalaý jú­ıesin reformalaý boıynsha jumys júr­gizilýde. «Men buǵan deıin sýbsıdııa­laý ádisterin qaıta qaraýdy tapsyrdym. Bul jumysty múmkindiginshe tezirek oryndaý kerek. Biz sýbsıdııalarǵa qoljetimdilikti je­ńildetip, olardyń ashyqtyǵyn qam­ta­masyz etýimiz kerek. Anyqtalǵan buzý­shy­lyqtardyń qaıtalanýyna jol bermeý mańyzdy», dedi Prezıdent.

Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha Aýyl sharýashylyǵy mı­nıstr­liginiń uıymdastyrýymen sala­ny memlekettik qoldaý júıesin túze­tý boıynsha usynystar daıyndaldy, olar, eń aldymen, qoldaý tetikterin ońaı­la­týǵa, baǵyttaryn ońtaılandyrýǵa, sharýashylyq júrgizýdiń mólsheri men nysandaryna qaramastan, barlyq sýbek­ti­ler úshin teń qoljetimdilikti qam­ta­masyz etýge baǵyttalady. Sondaı-aq sýbsıdııa alýshylar naqty ındıkatıvtik kórsetkishterge qol jetkizý týraly qarsy mindettemelerdi mindetti túr­de qa­­byldaıtyn norma engiziledi. «Usy­nys­tardy qazirgi ýaqytta qurylǵan Agro­óner­kásiptik keshendi memlekettik qol­daýdyń tıimdiligin arttyrý jónindegi jumys toby qaraýda, oǵan salalyq qa­ýymdastyqtar men odaqtardyń, agro­bız­nestiń, ǵylymnyń, múddeli mem­lekettik jáne jergilikti atqarýshy or­gan­dardyń ókilderi, sondaı-aq Qazaq­stan Res­pýb­lı­kasy Parlamentiniń Senaty men Máji­li­si­niń depýtattary kirdi. Qa­zir­gi ýaqytta ju­mys tobynyń úsh otyrysy ótti», dedi mınıstr E.Qarashókeev.

Osy rette aýyl sharýashylyǵyndaǵy sýb­­sıdııalardyń ádiletti bólinýi men du­rys ıgerilýin jáne aýyl sharýa­shy­­lyǵy jerlerin ıelený jáne ıgerý isiniń ashyqtyǵyn, qurǵaqshylyq týra­ly boljamdardyń neǵurlym naqty júrgizilýin qamtamasyz etý úshin Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi elimizdegi ǵaryshtyq monıtorıng júıesi men jerdi qashyqtan zondtaý isin keńinen paıdalan­ýy tıis. Jeri mol, halqy az Qazaqstan jaǵdaıynda qazirgi qolda bar ǵarysh ónerkásibi men onyń monıtorıng jáne jerdi qashyqtan zondtaý júıesi aýyl sharýashylyǵyndaǵy jumystardy alǵa bastyryp, zań buzýshylyqtardyń jolyn kese alady. Osy ýaqytqa deıin Úkimet pen Aýyl sharýashylyǵy mı­nıs­tr­ligi Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń ta­rapynan eskertýler bolsa da bul máse­le­ge durys mán bermeı keldi. Isti budan ári keshiktire berýdiń eshbir reti joq dep oılaımyz.