Bul, árıne, úlken jańalyq. Álemdik deńgeıdegi tehnıkalyq joǵary oqý orny fılıalynyń ashylýy Qazaqstannyń batys óńirine erekshe serpin berýi múmkin. Bul eń aldymen bilim alýshy jastarǵa tamasha múmkindik bolary sózsiz. Qazir halyqtyń kókeıinde «ol fılıal qaı qalada ashylar eken?» degen saýal turǵany anyq. Biz Qazaqstannyń batys óńirindegi oblystardy saralap kórdik.
Qazaqstannyń batys aımaǵy áý bastan ındýstrııaly óńir sanalady. Munda munaı men gaz óndiriledi, munaı ónimderin óńdeý, mashına jasaý, metallýrgııa, qorǵanys ónerkásibi damyǵan. Taý-ken óndirisi men tamaq ónerkásibi de bar. О́ńirdiń ónerkásip salasynda myńdaǵan adam qyzmet etip, nápaqasyn taýyp júr. Árıne, munyń bárine joǵary bilikti mamandar qajet.
«Osynshama óndiriske osy kezge deıin mamandy kim ázirlep keldi?» degen saýal qoıylsa, árıne, aldymen Jáńgir han atyndaǵy Batys Qazaqstan agrarlyq-tehnıkalyq ýnıversıteti aýyzǵa alynar edi.
– Jáńgir han ýnıversıteti elimizdiń batys óńirinde balamasy joq ǵylym-bilim ortalyǵy ekeni anyq. Halyqaralyq jáne ulttyq agenttikterdiń reıtınginde BQATÝ ózge áriptesteriniń kóbinen túrli sala boıynsha ozyq tur. Ásirese tehnıkalyq ǵylymdar men ınjenerııa salasynda daıyndyq óte joǵary, – deıdi atalǵan ýnıversıtettiń rektory, professor Asqar Námetov.
Qarańyz, QS WorldUniversityRankings reıtıng agenttiginiń esebinshe, Jáńgir han ýnıversıteti Shyǵys Eýropa men Orta Azııadaǵy eń úzdik joǵary oqý oryndarynyń 351-400 tobyna kiredi. Al bilim sapasyn qamtamasyz etý jónindegi Táýelsiz qazaqstandyq agenttiktiń (IQAA) esebinde BQATÝ búkilqazaqstandyq JOO-lar arasynda 8-orynǵa shyqqan. Táýelsiz akkredıtasııa jáne reıtıng agenttiginiń (NAAR) 2020 jylǵy «TOP-20» tiziminde Jáńgir han ýnıversıteti 11-orynǵa taban tiregen bolatyn. 2020 jyly «Atameken» UKP aıqyndaǵan 27 bilim baǵdarlamasy tiziminiń toǵyzynda oraldyq ýnıversıtet alǵashqy úshtikten kóringen. Árıne, munyń bári ońaı kelgen jeńis emes. Ár jetistiktiń artynda tógilgen ter, esepsiz eńbek turǵany anyq.
– Qazir bizdiń ýnıversıtet 6 tehnıkalyq baǵyt boıynsha joǵary bilim, 4 baǵyt boıynsha magıstratýra jáne 1 baǵyt boıynsha doktorantýra deńgeıinde bilim beretin lısenzııaǵa ıe, – deıdi A.Námetov. Bul mamandyqtar elimizdiń batys óńiriniń ekonomıkasyna qajetti kásipterdi qamtıdy. Ýnıversıtettiń oqý úderisine óńirdegi iri kásiporyndar, bilim mekemeleri men menshiktiń túrli formasyndaǵy mekemeler atsalysady.
Aıta keteıik, ýnıversıtettiń mashına jasaý fakýlteti 2005 jyly 25 maýsymda el Úkimetiniń arnaıy qaýlysymen, Qazaqstannyń batys óńirindegi ınjenerlik-tehnıkalyq kadr tapshylyǵyn joıý maqsatynda ashylǵan.
Sheteldik ýnıversıtetter týraly sóz bolsa, olardyń bir ereksheligi retinde «JOO – shaǵyn qala» modýlin aıtyp jatady. Mundaı ýnıversıtetter Qazaqstanda da kóp emes. Sol azdyń biri Jáńgir han atyndaǵy Batys Qazaqstan agrarlyq-tehnıkalyq ýnıversıteti der edik. Damyǵan ınfraqurylymy, materıaldyq-tehnıkalyq bazasy bar kampýsta stýdentterdiń barlyq jaǵdaıy jasalǵan. Qazaqstannyń batys bóliginde mundaı múmkindigi bar jalǵyz JOO da osy.
Ýnıversıtet stýdentteri baspanamen 100% qamtylǵan, jaıly da zamanaýı, eń bastysy elimiz boıynsha eń arzan 4 jataqhanada turady. Kampýsta stýdenttik 2 ashana, 3 býfet jumys isteıdi. Bul kombınat ýnıversıtet oqytýshylary men stýdentterin arzan da sapaly taǵammen tolyq qamtamasyz etip otyr. Ýnıversıtet aýmaǵynda stýdenttik emhana, zamanaýı sporttyq keshen, stadıon, «NIVA» atty sporttyq-saýyqtyrý kesheni qyzmet etip tur.
Ýnıversıtet qabyrǵasynda zamanaýı qural-jabdyqpen jaraqtalǵan ınjenerlik zerthana jumys isteıdi. Munda munaı hımııasy, qorshaǵan ortany qorǵaý, ekologııalyq monıtorıng sekildi joǵary ǵylymı-ádistemelik zertteýler jasalady. Tehnologııalyq damý ulttyq agenttiginiń qoldaýymen Tehnologııany kommersııalandyrý keńsesi ashylǵan. ISO MEK 17025 standartyna sáıkes Tájirıbe ortalyǵy ashylyp, akkredıtteýden ótken. 2020 jyly ǵana ýnıversıtet ǵalymdary 17 granttyq jobany, 8 derbes qarjylandyrý jobasyn júzege asyrypty. Ǵylymı zertteýler negizinde sheteldik ǵylymı jýrnaldarda ǵylymı maqalalar, monografııalar, qorǵalatyn qujattar jaryq kórgen. Sonyń ishinde tehnıkalyq baǵyttaǵy 49 patent bolǵanyn aıtsaq ta jetkilikti shyǵar.
Álemniń irgeli tehnıkalyq ýnıversıteti óz fılıalyn ashýǵa laıyq degende, BQATÝ-dyń búginge deıingi halyqaralyq baılanystaryn da saralap kórdik. Ýnıversıtet ǵalymdary men stýdentteri ClarivateAnalytics, Elsevier kompanııalarynyń, reseılik EBS «Lan», Polpred.com aqparattyq resýrstarynyń bazasyn paıdalanyp júr. ARBIKON RF, QR EEK, RMEK, Qaz ǴEK sekildi elektrondy kitaphana bazalarymen ortaq aqparattyq júıe jasalǵan.
BQATÝ Eýropanyń, AQSh pen Qytaıdyń 32 ýnıversıtetimen, TMD elderiniń 135 joǵary oqý oryndarymen áriptestik jóninde memorandýmǵa qol qoıǵan. 2021 jyly qyrkúıek aıynda Brıýssel qalasyndaǵy BelgianEducationCouncil keńesimen áriptestik jónindegi kelisimge qol qoıyp, bolashaq jumystardy bekitti.
BQATÝ ǵalymdary 2020 jyldan beri Erazmýs júıesiniń 3 jobasyna qatysyp jatyr: bul – «Qazaqstandaǵy óndiristi avtomattandyrý jáne robottehnıka úshin dýaldy bilim berý», «Informatıka salasyndaǵy jas ǵalymdar men doktoranttar úshin ozyq ortalyq» jáne «Bolashaqtyń agrojúıesi – SAGRIS jáne turaqty aýyl sharýashylyǵy salasynda ýnıversıtetten keıingi bilimdi jetildirý» jobalary. Al DIARKAZ jobasy aıasynda Aýstrııa jáne Germanııa ǵalymdarymen birlesip, robottehnıkalyq júıe oqý baǵdarlamasy jasalǵan. Osy joba arqyly qajetti qural-jabdyq alynyp, robottehnıkalyq júıe zerthanasy qurylǵan.
Ýnıversıtet túlekteri men qamqorshylary qaýymdastyǵynyń quramynda óńirdegi iri kásiporyn basshylary men qoǵam, memleket qaıratkerleri de az emes. Olardyń qatarynda «OralAgroRemMash», «Batys Qazaqstan mashına jasaý kompanııasy», «ZENIT» zaýyty, «Gıdroprıbor» ǵylymı-zertteý ınstıtýty AQ, KarachaganakPetroleumOperating B.V. – KPO, «Kondensat» kompanııalar toby, «Batys Qazaqstan aımaqtyq elektr júıesi kompanııasy», «Kúbileı» JShS, «Jaıyq Et», «Nurjanar» jáne basqa kásiporyndary bar. Bilim ordasy men ónerkásip ózara bite qaınasqan osyndaı ortada ýnıversıtetten túlep ushqan jas mamandardyń 80 paıyzy birden jergilikti kásiporyndarǵa ornalasyp, ómirge etene aralasady.
Búginde basym baǵytyn robottehnıka men prıbor jasaý, qurylys, munaı-gaz sektory, mashına jasaý, qýat únemdegish tehnologııa, kólik jáne logıstıka salalaryna buryp otyrǵan ýnıversıtettiń áleýeti óte úlken. Sondyqtan bul jerde álemdik JOO fılıaly ashylatyn bolsa, búkil óńirdiń, bálkim elimizdiń ǵylymy men tehnologııasyn alǵa damytatyn qadam bolary anyq. Onyń ústine Oral qalasynyń jaǵyrapııalyq jaǵdaıy da, tabıǵaty da álemdik deńgeıdegi professor ǵalymdardyń kelip turýyna, eńbek etýine erekshe qolaıly bolatyny anyq qoı.
Batys Qazaqstan oblysy
