Kúni keshe beıbit elimizde bolǵan qańtar oqıǵasy ımansyzdardyń aralasýymen kúrdelenip ketti. Otanǵa qastandyq jasaldy. Qoı terisin jamylǵan qasqyrdaı antalaǵan, kózge anyq kórine qoımaǵan, beıbit halyqty arandatqan, jastardy ózderimen birge eliktirip, qylmysqa ıtermelegen, áli betperdesi sypyryla qoımaǵan toptyń is-qımyly ımansyzdyqtan týyndaǵany anyq. Meıli, olar týraly sóz shyǵyndamaı-aq qoıalyq, al osy qara nıettilerdiń qolshoqparyna aınalǵan jastarymyzdyń is-áreketine qalaı qynjylmaısyń?
Qańtar oqıǵasyn saralaı otyryp: «Biz óskeleń urpaqtyń boıyna ultqa tán patrıottyq tárbıeni jete sińire almadyq pa, qalaı?» dep oılanyp qaldyq.
Qobylandy men Alpamys, Qabanbaı men Bógenbaı, Isataı men Mahambet syndy talaı erjúrek batyrlarymyzdyń Otany men halqyn qorǵap, adaldyq tanyta bilgen erlik isterin oqyp-bilmegen jas óskinniń boıynda elge degen súıispenshilik seziminiń ornyǵýy ekitalaı.
Qaraly qańtarda bolǵan túrli jantúrshigerlik kórinister, qaskóılerdiń is-áreketi kógildir ekrandardaǵy atys-shabysty kórsetilimderden alǵan «úlgi-ónegemizdiń» «jemisi» bolsa kerek. О́z dinin, dili men tilin qurmetteı almaǵan naǵyz ımansyzdar ǵana osyndaı jaýyzdyqqa bara alady. Bul oqıǵanyń sebep-saldarynyń bir ushyn men mektep qabyrǵasyndaǵy patrıottyq tárbıeniń osaldyǵynan izdedim. Osyndaıda «ultyn súıgen uly tulǵalarymyzdy, batyrlar jyryn mektepte jan-jaqty tereńdete oqytsa ǵoı, shirkin» dep ańsaısyń. Sol sııaqty, 1986 jylǵy Jeltoqsan oqıǵasyna qatysýshy qazaq jastarynyń erligin nege keńinen nasıhattap, tarıhymyzdan oryn bermeske? Halqynyń ary men namysy úshin jas janyn qıyp, sońyndaǵylarǵa erliktiń óshpes izin qaldyrǵan Qaırat pen Lázzat sııaqty qazaq jastarynyń órshil minezi men Otanǵa, ultqa degen erekshe patrıottyq sezimin tolǵana jazyp, nasıhattasaq jarasar edi ǵoı.
Búgingi jastar kitap, gazet-jýrnal oqýdan qaldy. Bul – bizdiń úlken qasiretimiz. Kitap oqysa sol batyrlarymyzdyń erlik isterinen, ónegeli ómir joldarynan úlgi alyp, eliktep ósken bolar edi.
Tek mektepterde emes, sol sııaqty óner salasynda da jastardy otansúıgishtikke jetelep, úndep otyratyn patrıottyq ánder az. Tipti joq desek te bolady. Mysaly, ánuranymyz ben «Atameken» ániniń boıymyzǵa qandaı qýat beretinin aıtyp jetkize almaısyń. Osyndaı patrıottyq sezimderdi oıata biler, ultymyz, tilimiz ben dilimizge degen súıispenshiligimizdi arttyra túsetin ánderdi kóbeıtýdiń ornyna kerisinshe, júıkemizdi juqartar Batystyń áýenderine yntyqpyz. Aıtyp júrgen ánderimizdiń mán-mazmuny men maǵynasy quldyrap, «toı tapsyrysqa» ulasyp barady. Ony saraptap, baqylap, ulttyq dárejede baǵamdap otyrǵan janashyr eshkim joq. Pikir aıta qalsań: «Biz HHI ǵasyrdyń jastary emespiz be?» degen jaýap estısiń.
О́z tili men diline, dinine qamqor bolyp, janashyrlyq tanyta almaǵan adam qalaı ult namysyn qorǵaı alady? Boıynda ımandylyq qasıeti bar adam ǵana óz ana tili men ulttyq rýhyn joǵary ustap, ony tómen túsirmeıdi. Otanyna opasyzdyq jasamaıdy. Sondyqtan da bala tárbıesine kelgende biz birinshi kezekte olardyń boıyna ımandylyq qasıetin qalyptastyrýǵa jete kóńil bólýimiz kerek.
Taǵy bir aıta keter jaıt, túrli salalar boıynsha da qol jetkizgen jetistikterimiz ben kemshilikterdi halyq nazaryna usynyp otyrǵanymyz durys. О́kinishke qaraı, buqaralyq aqparat quraldarynda jazylyp jatqan syn joq. Basylym betterinde kóbine maqtaý men madaqtap jazý jaǵy basym. «Aýrýyn jasyrǵan óledi», demeı me, atam qazaq. Olaı bolsa kemshilikterge jol berip otyrǵan basshylar týraly baspasóz betinde nege qatań syn jazbaımyz? Bizde qırap jatqan qurylys pen aqsap jatqan aýyl sharýashylyǵy qurylymdary kóptep kezdesedi. Jalpy, syn – ol uzyn arqan, bos belbeýmen júrgender úshin úlken toıtarys quraly. Sonymen qatar baspasóz betindegi syn maqalalarǵa bılik tarapynan naqty jaýap beretindeı jaǵdaıǵa qol jetkizýimiz kerek. О́ıtkeni «syn túzelmeı, min túzelmeıdi». Qoǵam osy máselege kóńil bólýi tıis.
«Kúshimiz – birlikte» deıtin bolsaq, onda Qazaqstannyń árbir azamaty óz boıyndaǵy yntymaq pen birlikke tán ynta, qulshynysty berik qalyptastyra bilýi kerek. Qoǵam damýyna degen janashyrlyq kózqarasty jetildire túsýimiz qajet. Jer-jerdegi qoǵamdyq uıymdar men depýtattardyń belsendiligin arttyryp, sol aıtyp otyrǵan yntymaq pen birliktiń el arasynda berik qalyptasýyna barynsha yqpal etýge tıispiz.
Ilgerirekte aýyl aqsaqaldary bas qosqan jerde jastardy ádeptilik pen ımandylyqqa shaqyryp, bále-jaladan aýlaq júrýge úndep otyratyn. Osyndaı aqylman aǵalardy aýyl halqy qazynaly qarııa, ne bolmasa abyz aqsaqaldar dep qurmet tutyp, únemi olardyń aqyl-keńesterine qulaq asatyn. Elimizdiń tynyshtyǵy men halqymyzdyń amandyǵy úshin biz ózimizdiń jeke úlesimizdi qosa bilýimiz kerek. Biz, ardagerler júrgen jerimizde yntymaq pen birliktiń bastaýyna jol ashatyn ımandylyq qasıetter jaıly áńgimelep otyrǵanymyz durys.
Qalaı desek te eli men jerin, halqy men Otanyn erekshe súıe biletindeı urpaq, býyn qalyptastyra alatyn, búgingi kún talabyna saı qandaı da bir berik júıe qursaq bolar edi. Yntymaq pen birlikten ajyramastan, Otanymyzdy qorǵaı bileıik, aǵaıyn!
Serikbaı TURJAN,
Báıdibek aýdanynyń qurmetti azamaty
Túrkistan oblysy
