Kezdesý barysynda áleýmettik áriptester eńbek qatynastaryn retteý máselelerin, «Teńizshevroıl» JShS-nyń jumystan bosatylǵan jumysshylaryn jumysqa ornalastyrýdy qamtamasyz etý sharalaryn talqylady, sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasynda 2030 jylǵa deıingi Qaýipsiz eńbek tujyrymdamasynyń jobasy qaraldy.
Otyrys barysynda Qazaqstan Respýblıkasy Kásipodaqtar federasııasynyń tóraǵasy Satybaldy Dáýletalın eńbekaqy júıesin zańnamalyq deńgeıde sapalyq jaǵynan jetildirý boıynsha birqatar usynys aıtyp, elimizdegi 154 635 ujymdyq sharttyń tek 25-30 myńǵa jýyǵyna kásipodaqtar qol qoıǵanyn eske saldy, qalǵan 129 myń kelisimsharttyń mazmuny suraq týdyrady. Ol jumys berýshi eńbekaqyny tóleý boıynsha óz mindettemelerin oryndamaǵan jaǵdaıda jumysshynyń óz jumysyn toqtata turý quqyǵyn zańnamalyq deńgeıde qarastyrýdy usyndy.
«Eńbekke aqy alý quqyǵynyń konstıtýsııalyq qamtamasyz etilýine qaramastan, jalaqy boıynsha bereshek máselesi áli de ózekti bolyp otyr. Eńbek kodeksiniń 113-babyna sáıkes jumys berýshi jalaqyny tolyq kólemde jáne belgilengen merzimderde tólemegen kezde ákimshilik jaýapkershilikke tartylady jáne jumyskerge bereshek jáne tólem kidirtilgen kezeń úshin ósimpul tóleýge mindetti. Bul rette jumyskerge jumys berýshige qandaı da bir yqpal etý múmkindiginsiz tek ýaqtyly jáne tolyq kólemde jalaqysyn alý quqyǵy ǵana qamtamasyz etiledi. Osyǵan baılanysty jumysshyǵa keshiktirilgen soma men ósimpuldy tólegenge deıin jumysty toqtata turý jáne búkil merzimge jumys ornynda bolmaý quqyǵyn zańmen bekitý usynylady. Bul normadan erekshelik retinde soǵys jaǵdaıy men tótenshe jaǵdaı engizý, halyqtyń ómirin qamtamasyz etýdi uıymdastyrý jáne t.b. jaǵdaılardy qarastyrý qajet», dep atap ótti QRKF tóraǵa-
sy.
Sonymen qatar ol HEU-nyń №173 «Jumys berýshiniń tólem qabiletsizdigi jaǵdaıynda eńbekkerlerdiń talaptaryn qorǵaý týraly» konvensııasyn tolyq kólemde ratıfıkasııalaýdy usyndy. «Iаǵnı kezektilik basymdyǵyn belgileý normasynan ǵana emes, sonymen qatar jumys berýshiniń tólem qabiletsizdigi jaǵdaıynda qyzmetkerlerdi jalaqysyn joǵaltýdan saqtandyrý arqyly da», dep naqtylady.
Kásipodaqtar federasııasynyń tóraǵasy jalaqyny ındeksteý boıynsha sharalar keshenin de atap ótti. Kásipodaqtar eń tómengi jalaqyny jyl saıynǵy mindetti ındeksteýdi engizýdi, sondaı-aq ekonomıkada jalaqyny ındeksteý tártibi men merzimderin retteýdi usynyp otyr.
«Eń tómengi jalaqy 42 500 teńgege deıin kóterilgennen keıin jáne qazir onyń 60 myń teńgege deıin kóterilýimen eń tómengi jalaqyny ındeksteý máselesi sheshilgen joq. Sondaı-aq kóp jaǵdaıda jalpy ekonomıkada jalaqyny ındeksteý máselesi ashyq kúıinde qalyp otyr. Eńbek kodeksiniń 157-babynyń 2-tarmaǵy 2) tarmaqshasyna sáıkes ujymdyq shartqa jalaqyny ındeksteý tártibin engizý mindetti ereje emes, tek múmkindik bolyp tabylady. Osyǵan baılanysty Kásipodaqtar federasııasy aǵymdaǵy kúntizbelik jyl boıynsha tutyný baǵasynyń jyldyq ındeksiniń eseptik máni boıynsha eń tómengi jalaqyny jyl saıynǵy ındeksteý normasyn qarastyrýdy usynady», dedi QRKF tóraǵasy.
S.Dáýletalın atap ótkendeı, basshy men jumysshy arasyndaǵy tabystyń teńsizdigi – ózekti máselelerdiń biri. «Elimizde jalaqy kóleminde negizsiz aıyrmashylyq baıqalady. Keıbir jaǵdaılarda jumys berýshi men jumysshynyń tabysy 50 jáne odan da kóp esege erekshelenedi. Al bul aıyrmashylyqty eshbir eńbekke qatysý koeffısıentimen jáne jaýapkershilik deńgeıimen túsindirýge bolmaıdy. Álemdik tájirıbe turǵysynan mundaı teńsizdikter eńbek naryǵyndaǵy qıynshylyqtardy kórsetedi», dedi QRKF basshysy.
Bul ádiletsizdikti joıý úshin basshy men qatardaǵy jumysshylar jalaqysynyń araqatynasynyń shekti deńgeıin 1 eselik jáne 10-nan aspaıtyndaı etip belgileıtin zańnamalyq normany engizýdi usyndy. QRKF usynystarynyń bir bóligi eń tómengi jalaqyny, azyq-túlik sebetiniń qunyn jáne eń tómengi kúnkóris deńgeıin anyqtaý júıesindegi quqyqtyq olqylyqtardy joıýǵa baǵyttalǵan. S.Dáýletalın bul kórsetkishter qazaqstandyqtardyń naqty qajettilikterine sáıkes kelmeıtinin atap ótti jáne áleýmettik áriptesterdi tıisti tásilderdi ázirleý boıynsha shuǵyl sharalar qabyldaýǵa, sondaı-aq HEU-nyń №131 «Damýshy elderdi erekshe eskerý arqyly eń tómengi jalaqyny belgileý týraly» konvensııasyn ratıfıkasııalaýǵa shaqyrdy.
«Álemdik tájirıbede eń tómengi jalaqy ortasha aılyq jalaqynyń 50% deńgeıinde bolýy kerek dep qabyldanǵan, bul óz kezeginde Qazaqstandy qarastyrǵanda, shamamen 125 myń teńgeni quraıdy. Sondaı-aq birqatar elderde eń tómengi jalaqyny anyqtaý úshin «eń tómengi tutyný bıýdjeti» dep atalatyn – eń tómengi kúnkóris deńgeıimen salystyrǵanda joǵary deńgeıdegi ıgilikter men qyzmetterdi baǵalaýdy sıpattaıtyn eseptik shama qoldanylady», dedi QRKF tóraǵasy.
Sondaı-aq kásipodaqtar eńbekke ýaqytsha jaramsyzdyq boıynsha tólenetin áleýmettik tólemderdiń mólsherin qyzmetkerdiń sońǵy on eki aıdaǵy ortasha jalaqysynyń júz paıyzy deńgeıinde belgileý arqyly qaıta qaraýdy usynady. Jumysshylardyń eńbegine aqy tóleýdiń teń jaǵdaıyn jasaý turǵysynan salalyq arttyrýshy koeffısıentterdi belgileý jáne qoldaný máselelerine erekshe nazar aýdardy. Qoldanystaǵy zańnamada jumysshylardyń kásiporyndy basqarýǵa qatysý máseleleri rettelmegen. Jumys berýshiniń sheshimderi kóbine olardyń pikirin eskerýsiz qabyldanady, kóbinese jumysshylar men jumys berýshi arasynda kommýnıkasııalyq vakýým paıda bolady. Bul jaǵdaı eki jaqtyń ustanymdarynyń sáıkes kelmeýine alyp keledi, ıaǵnı jappaı ereýilder men qoǵamdy turaqsyzdandyrý sııaqty jaǵymsyz saldarlar oryn alýy múmkin.
Kásipodaqtar federasııasynyń tóraǵasy óz sózin qorytyndylaı kele, Memleket basshysynyń bastamalaryn, onyń ishinde halyqtyń tabysyn arttyrý baǵdarlamasyn ázirleýdi qoldaıtynyn jetkizdi.
Premer-Mınıstrdiń orynbasary Eraly Toǵjanov RÚK múshelerine Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń tapsyrmalaryn eskere otyryp, Kásipodaqtar federasııasynyń usynystaryn birlese qarastyrýdy jáne azamattardy áleýmettik-ekonomıkalyq qoldaýdyń tıimdi mehanızmin ázirleýdi tapsyrdy.
