Kollajdy jasaǵan Záýresh Smaǵul, «EQ»
Qazirgi tańda qańtar oqıǵasyna qatysty qylmystyq isterdi ishki ister, ulttyq qaýipsizdik, ekonomıkalyq tergeý jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmet organdary tergeýde. Al «Qasiretti qańtar» kezinde jasalǵan qylmystardyń 70 paıyzyna jýyǵy saýda oryndarynda jasalǵan urlyq týraly ister. Máselen, sol kúnderi 7 ańshylyq dúkenge shabýyl jasalyp, 1 564 azamattyq qarý urlanǵan. Bul jaıynda brıfıngte IIM Tergeý departamentiniń basshysy Sanjar Ádilov málimdedi.
Tirkelgen qylmystardyń basym bóligi, naqtyraq aıtsaq, 1 356 is jappaı tártipsizdikten bastalǵan haos kezinde Almatydaǵy saýda oryndarynda jasalǵan urlyqqa qatysty. «Budan bólek, 127 qylmystyq is atys qarýy men oq-dárilerdi zańsyz saqtaý faktileri, taǵy 30 is olardy urlaý deregi boıynsha tergelýde. Sonymen qatar 63 qylmystyq is múlikti qasaqana búldirý jáne joıý, 12 – avtokólikti aıdap ketý, 24 – qaraqshylyq jáne tonaý, 23 – quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerlerine kúsh qoldaný jáne olardyń ómirine qol suǵý faktileri boıynsha tirkeldi. Urlyq pen tonaý jasaǵany úshin 274 adam ýaqytsha ustaý abaqtysyna qamaldy», dep málimdedi S.Ádilov. Spıker sondaı-aq ustalǵandardyń kinási urlanǵan taýarlar men qarý túrindegi alynǵan zattaı dáleldemeler, sonymen qatar beınebaqylaý kameralarynyń jazbalary, áleýmettik jelilerdegi rolıkter, kúdiktilerdiń ózderiniń uıaly telefondarynan tabylǵan derektermen dáleldenetinin de atap ótti.
Naqty mysal retinde IIM ókili 19 qańtarda Almaty qalasynda ustalǵan 18 jastaǵy jigittiń dálelderin keltirdi. Onyń aıtýynsha, kúdiktiniń uıaly telefonynan azyq-túlik dúkenderiniń birinde jasaǵan urlyq beınejazba retinde saqtalǵan. «Ol urlanǵan zattar aıasynda jasalǵan «selfıge» túsip, eń soraqysy kóshede bir polısııa qyzmetkerin top bolyp qatygezdikpen uryp-soǵýǵa qatysqan. Osynyń barlyǵyn kúdikti telefonyna ózi túsirip otyrǵan. Qazirgi tańda ol ýaqytsha ustaý abaqtysyna qamaýǵa alyndy. Mundaı faktiler óte kóp», deıdi Tergeý departamentiniń basshysy.
Ol sondaı-aq jappaı tártipsizdik kezinde Almaty, Taldyqorǵan, Taraz, Shymkent, Qyzylorda, О́skemen Aqtóbe, Atyraý jáne Semeı qalalarynda 1 466 úı-jaıǵa shabýyl jasalǵanyn da aıtty. Bassyzdyq kezinde 71 memlekettik mekemege zııan keltirilse, onyń 12-si ákimshilik, al 27-si polısııa ǵımaraty.
«Qańtardaǵy qantógis kezinde eń kóp zardap shekken bıznes obektilerdiń sany – 1 395. Bul ǵımarattar zaqym keltirýden bólek, tolyq tonalǵan. Odan ózge 700-den astam kólik zaqymdalyp, jaramsyz bolyp qalǵan. Onyń 500-den astamy polısııa, Qorǵanys jáne Tótenshe jaǵdaı mınıstrlikteriniń, jedel járdem jáne ózge de qyzmettik kólikteri. Kúl-talqany shyqqan kólikterdiń 116-sy qarapaıym turǵyndardiki», deıdi spıker.
Qazirgi ýaqytta óndiristegi qylmystyq ister boıynsha zalaldyń aldyn ala jalpy somasy 87 mlrd teńgeden asqanyn aıtqan S.Ádilov bul sannyń zardap shekkenderdiń aryzdanýy barysynda ósip otyratynyn da jetkizdi. «Memleket basshysy lańkestik aktilerdiń sebepterin jáne uıymdastyrýshylaryn anyqtaý boıynsha tergeýdi Bas prokýratýraǵa tapsyrdy. Osyǵan baılanysty, atalǵan sanattaǵy jáne onymen baılanysty barlyq qylmystyq ister arnaıy prokýrorlar basshylyq etetin vedomstvoaralyq jedel-tergeý toptarynyń óndirisine berildi», dedi IIM ókili.
Brıfıngte Bas prokýratýranyń 1-qyzmet bastyǵynyń orynbasary Eldos Qılymjanov Prezıdenttiń aýyrlatatyn mán-jaılar bolmaǵan kezde jazany jeńildetý jónindegi tapsyrmasyn oryndaý barysynda júrgizilip jatqan jumystarǵa keńinen toqtaldy. Onyń málimdeýinshe, búginde sottar qańtar oqıǵalaryna baılanysty 9 257 ákimshilik isti qaraǵan bolsa, onyń jartysyna jýyǵy, ıaǵnı 4 584-inde eshqandaı jaza qoldanbaı, tek eskertý jasalǵan.
Bas prokýratýranyń málimdeýinshe, qazirgi ýaqytta prokýrorlardyń ótinishteri boıynsha 1 149 adam qamaýdan bosatylyp, 577 is boıynsha aıyppul tóleý eskertý jasaýǵa aýystyrylǵan. Al 393 ákimshilik is quramy bolmaýyna baılanysty tolyǵymen toqtatylǵanyn málimdegen E.Qılymjanov ákimshilik qamaýǵa alynǵan 3 314 adamnyń búginde kúni tek 63-i qamaýda ekenin erekshe atap ótti. Qazirgi tańda prokýrorlardyń ákimshilik jazany jeńildetýge arnalǵan taǵy 13 ótinish haty sottarda qaralyp jatyr.
«Prokýratýra organdaryna tyıym salynǵan tergeý ádisterine jáne quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerleriniń tergeý barysynda azamattardyń quqyqtaryn buzý derekterine qatysty 109 shaǵym tústi. Bılikti jáne laýazymdyq ókilettikterdi asyra paıdalaný týraly 11 shaǵym boıynsha sotqa deıingi tergep-tekserýler bastaldy, al qylmystyq qýdalaý organdary prokýratýranyń nusqaýymen 10 qylmystyq isti tirkedi. Qazirgi tańda 21 qylmystyq is óndiriste, onyń tek bireýin arnaıy prokýrorlar tergep jatsa, qalǵandaryn sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmetkerler tekserýde», dep málimdedi E.Qılymjanov. Búginde 43 aryz boıynsha tekserý jalǵasyp jatyr. Alaıda 22 shaǵym boıynsha eshqandaı dálel tabylmaǵan.
Halyq arasynda tirkelgen ólim faktileriniń aq-qarasyn anyqtaý jumystarynyń da jalǵasyp jatqanyn aıtqan E.Qılymjanov: «Ár jaǵdaı boıynsha ólimniń sebepteri tolyq zerdelenýde. Prokýrorlar 3 derek boıynsha qylmystyq isti qaıta saralady», dedi.
«Sonymen qatar quqyq qorǵaý organdary qylmystyq isterdi tergeýmen qatar, urlanǵan qarýlardy izdeý jáne olardy alyp qoıý jumystaryn jalǵastyrýda. Bas prokýratýra zańsyz saqtalǵan qarýlardy, oq-dárilerdi, jarylǵysh zattardy óz erikterimen tapsyrǵan adamdardyń qylmystyq jaýaptylyqtan bosatylatynyna kepildik beredi», degen Bas prokýratýra qyzmetkeri sóziniń sońynda qańtar oqıǵalaryna qatysqan azamattardyń konstıtýsııalyq quqyqtarynyń saqtalýyn qamtamasyz etý jáne qylmystyq isterdi obektıvti tergeý boıynsha sharalardyń jalǵasatynyn aıtty.
Esterińizge sala keteıik, quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerleriniń is-áreketterin baqylaý maqsatynda elimizdiń barlyq óńirinde arnaıy mobıldi toptar qurylǵan. Al kezekshi prokýrorlardyń barlyq baılanys telefondary prokuror.gov.kz resmı saıtynda ornalastyrylǵan.
