Ýtıl alymy azyq-túlik baǵasyna da áser etedi

Sanaýly zaýytqa ǵana tıimdi

«Shopan ata» ulttyq qoı ósirý qaýym­dastyǵynyń tóraǵasy Almasbek Sadyr­baevtyń aıtýynsha, elimizdegi mashına qurastyrý salasynda 4-5 zaýytqa ǵana basymdyq berilgendikten tehnıkalyq mamandardyń sanyn kóbeıtýden paıda joq. О́nerkásip baǵytyndaǵy reformalyq saıasattyń olqylyǵynan Qazaqstanǵa agrarlyq tehnıkany óndiretin ınvestorlar kelmeıdi degen oıda uıym basshysy. Al mundaı jaǵdaı joǵarydaǵy azyn-aýlaq kásiporynǵa ǵana tıimdi. Sharýa kádege jaratý alymynyń artyqshylyqtaryn da solar kórip keledi dep sanaıdy.

«Bul kásiporyndardy barlyǵy biledi. Osy 4-5 zaýyttyń quıtyrqy saıasaty elimizdiń zańynan bólek, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń aıasynda kórinis tapqan. Atalǵan 4-5 kásiporynnan basqa kompanııalar Qazaqstanǵa kire almaıdy. Kelgen kúnniń ózinde joǵarydaǵy zaýyttarmen birigip jumys isteýine týra keledi. Tipti buǵan baılanysty Eýrazııalyq keńestiń tıisti sheshimi bar. Mundaı memlekette jańa óndiris oryndaryn ashý múmkin be jáne sol zaýyttarǵa kollaborasııa kerek pe? Onyń jaýaby barlyǵyna málim. Sondyqtan birinshiden, Úkimetten mundaı qaýlyny kim shyǵaryp, nege qabyldaǵanyn surastyrý qajet. Nelikten Qazaqstanda basqa zaýyttar salýǵa bolmaıdy? Túsinesizder me, bul lobbıster bizdiń zańdy bylaı qoıyp, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq kóleminde jumys isteýdiń jolyn taýyp otyr. Sol sebepti Prezıdent ýtıldik alymdy jınaýdy bir jylǵa toqtatyp, mıllıardtaǵan qarajattyń qaıda ketkenin anyqtaýmen birge tıisti zańdar tekserilýi qajet. Osy máseleni retke keltirsek, bir jyldyń ishinde elimizge John Deere, Massey Fergusson syndy kompanııalar da keledi. Al qazirgi zańnama Qazaqstanda óndiristik zaýyttardy salýǵa kedergi keltirip otyr. Osyndaı jaǵdaıda tehnıkalyq mamandardy oqytýdyń qajeti bar ma?», degen A.Sadyrbaev «Shopan ata» ulttyq qoı ósirý qaýymdastyǵynyń atynan osy máseleniń ýshyǵýyna jol bergen Úkimettegi laýazymdylardyń qyzmette qalýyna haqysy joq ekenin aıtty.

Azyq-túliktiń qymbattaýyna ákeledi

Qazaqstannyń et odaǵy aýyl sharýa­shylyǵy tehnıkasyna arnalǵan ýtıl­dik alymnyń azyq-túlik taýar­larynyń qymbattaýyna áser etetinin aıtyp, osyǵan baılanysty birneshe argýment keltirdi. Osy turǵydan alǵanda, atalǵan máselege azyq-túlik qaýipsizdigi jaǵynan jiti mán berilýi kerek dep esepteıdi qaýymdastyq ókilderi.

«О́ndiriletin ár bólke nan men bir kılo et pen lıtr súttiń quny ýtıl alymǵa baılanysty ekenin eske salǵym keledi. Úkimet aýylsharýashylyq ónimderiniń baǵasyn turaqtandyrýdyń ornyna kádege jaratý alymynyń joǵary mólsherle­me­sin qoldap otyr. Keshe vıse-premer R.Sklıar aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyna baılanysty ýtıl alymnyń somasy qarastyrylmaıtynyn, bul tek jeńil avtokólikke ǵana qatysty ekenin málimdedi. Onyń ózinde bul ózgeris qoǵamdyq qozǵalys paıda bolǵannan keıin ǵana qaralǵanyn jasyrmady. Demek, biz áli konstrýktıvti dıalog baıqap otyrǵan joqpyz. Byltyr 30 mlrd teńgege ýtıl alymy jınaldy. Osy oraıda tutastaı aýyl sharýashylyǵy tehnıkasynyń jańartylýy 200 mlrd teńgege shyqqanyn aıta ketý kerek. Bylaısha aıtqanda, osy somanyń 15%-y maqsatsyz jumsalǵanyn ańǵarýǵa bolady. Osynyń saldarynan qajetti tehnıkanyń baǵasy ósip ketti.

Ekinshiden, kádege jaratý alymy tehnıka parkiniń jańarý úderisiniń báseńdeýine alyp keldi. Agrarlyq tehnıkanyń basym bóligi ábden eskirgen. Munyń kesirinen egindi jınaý naýqanynda sharýalar shyǵynǵa batyp jatady. Osydan keıin ónimniń baǵasy eriksiz qymbattaıdy. Tehnıkany jańartýdy yntalandyrýdyń ornyna kerisinshe bul prosesti baıaýlatý jumysy júrip jatyr. Byltyr tehnıkany jańartý jumysy 20% tómendepti. Bul qalaı oryn alady? Shartty túrde aıtsaq, quny 100 mln teńge turatyn John Deere kombaınyna ýtıl alym 20 mln teńge kóleminde belgilendi delik. Bul rette otandyq óndirýshiler óz ónimderin satarda kádege jaratý alymnyń somasy qosylmaıtynyn alǵa tartady. Alaıda qazaqstandyq óndirýshiler satylatyn ónimniń baǵasyn avtomatty túrde 20%-ǵa qymbattatyp jiberedi. О́ıtkeni básekelesterinen qalmaý kerek degen jeleýleri bar. Sondaı mega paıda tabý úshin jaǵdaı jasap otyrǵanymyzdy baıqaýǵa bolady. Budan bólek, olar 12%-ǵa QQS jáne 10%-ǵa baj salyǵynan bosatyldy. Demek, memleket avtomatty túrde olarǵa 40%-ǵa tabys tabýǵa jaǵdaı jasap otyr. Nege mundaı múmkindik tek 4-5 zaýytqa ǵana beriledi? Qazir naryqtyq ekonomıkanyń dáýiri emes pe?!», dedi Qazaqstannyń et odaǵynyń ókili Maqsut Baqtybaev.

Qaraǵandylyq «Shans» sharýa qojalyǵynyń basshysy Igor Jabıak aıtqandaı, qymbat tehnıka men ýtıl alym barda Úkimettiń agrarshylardan áleýmettik azyq-túlik taýarlarynyń baǵasyn kótermeýdi talap etýi orynsyz.

«Osy 2 jyl kólemindegi elimizde jolǵa qoıylǵan óndiris oryndaryn baǵamdasaq, 5 traktor zaýyty jáne 4 kombaın zaýyty jumys istep turǵanyn baıqaýǵa bolady. Qazaqstanda osy tehnıkany satyp alatyn shamamen 10-15 myń sharýa bar. Mundaı úrdis basqa elderde joq. Budan mardymdy nátıje shyǵady dep aıtý qıyn. Eger zaýyt salynsa, onyń jylyna 4-5 myń traktor shyǵara alatyndaı qaýqary bolýy shart. Al 200-400 traktordy ǵana shyǵaratyn kásiporynnyń rentabeldiligi óte tómen bolatyny belgili. Sondyqtan bizdiń usynystarymyz ben talabymyzdy Úkimet estip, aýyl sharýashylyǵy tehnı­ka­syna arnalǵan ýtıl alymdy alyp tastaıdy dep úmittenemiz», dedi I.Jabıak.

Qazaqstan fermerler qaýymdasty­ǵynyń ókili Aqpar Máýlenovtiń pikiri­ne súıensek, otandyq agroónerkásiptik keshenniń ónimdiligin arttyrý úshin ta­ýar óndirýshilerge qolaıly jaǵdaı jasaý qajet. Bul úshin tarıfti qaıta qaraý týraly áńgime qarastyrylmaı, kerisinshe bul segmenttegi tólem júıesin birjolata alyp tastaý usynyldy.

«Bul máseleni birneshe jyldan beri kóterip kele jatyrmyz. Prezıdent­ke, Úkimetke osy máselege baılanysty hat jazǵanbyz. Kádege jaratý alymyna toqtalsaq, ol qaldyqty óńdeýdi óteý úshin jumsalatyn tólem túri. Biraq aýyl sharýashylyǵy tehnıkasynda qandaı qaldyq bolýy múmkin? Nege deseńiz, bul tehnıka kem degende 20-25 jyl paıdalanylady. Ekinshiden, ekologııalyq maqsatqa arnalǵan alym deıdi. Aýyl sharýashylyǵyna arnalǵan tehnıka dalada jumys isteıdi. Odan ekologııaǵa eshqandaı zııan tımeıdi. Tólem jınaý mindetin bir kompanııadan kelesi memlekettik uıym­ǵa tapsyrdy. Bul bastamany da qol­damaı­myz. Bizdiń naqty ustanymymyz – aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyna arnalǵan kádege jaratý alymyn túbegeıli alyp tas­taý qajet», dedi A.Máýlenov.