Qoǵam • 06 Aqpan, 2022

Eskirgen lıftiler qashan jańarady?

515 ret
kórsetildi
9 mın
oqý úshin

Elimizdegi kópqabatty turǵyn úılerde shamamen 25 myńnan astam lıft bolsa, sonyń 4 myńnan astamy aýystyrýdy qajet etedi. Ásirese, Pavlodar, Shyǵys Qazaqstan, Batys Qazaqstan, Aqtóbe oblystaryndaǵy turǵyn úılerdiń jedelsatylary ábden tozǵan.

Eskirgen lıftiler qashan jańarady?

Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»

Kópqabatty úıde turatyn qala­lyq­tardyń basty máselesiniń biri – lıft. Jergilikti atqarý organda­ry turǵyn úı sharýashylyǵyna qa­tysty problemadan qashqaqtap, ony sheshýdi turǵyndardyń ózderine júk­tep qoıǵany belgili. Lıft te tur­ǵyndardyń ortaq paıdalanatyn múlkine jatady. Demek ony jóndeý, aýystyrý – turǵyndardyń moınynda. Oǵan ketetin shyǵyndy da ózderi tóleıdi. Qazaqstan lıftishileri ult­­tyq qaýymdastyǵynyń pre­zı­denti Erjan Igibaevtyń aıtýynsha, bir lıftini aýystyrý montajdaý jumysymen qosqanda, shamamen 11 mln teńgeni quraıdy. Bul qarajatty ár tur­ǵynǵa shaqqanda edáýir aqsha. Kóp lıftilerdiń ýaq­tyly jóndelmeı, aýystyrylmaı qalýynyń bir sebebi osynda kóri­nedi.

Aıtsa aıtqandaı. Jaqynda bas sha­­­hardaǵy «Everest» turǵyn úı ke­­­­sheniniń lıftisi isten shyq­ty. Ondaǵy turǵyndardyń biri Ásem Sadyr­baevanyń aıtýynsha, 4-podezdegi lıftiniń iste­meı tur­ǵanyna biraz bolǵan. «Basynda lıftimiz dirildep-qal­­tyrap áreń kóteriletin. Ony­­men birge ózimiz de dirildep, jo­ǵa­ry qabatqa jetkenshe záre-quty­myz qalmaıtyn. So­ńynda múlde isten shyqty. Lıftige ja­ýap­ty kompanııa jedel­sa­tynyń redýktory men trosy eskirgenin, ony aýystyrý úshin 900 myńnan astam teńge qajet ekenin aıtty. Aqyry, kompanııa suraǵan aqshany alty aı­ǵa bólip júrip, áreń tóledik. Endi basqa bólshekteri buzylsa, qal­ta­myzǵa salmaq bolady. О́ıt­keni úıdiń or­taq qajet­tiligine qarjy jınaý­ǵa tur­­ǵyn­dardyń bá­ri birdeı qulyqty emes», deıdi Ásem.

Qazaqstan lıftishileri ult­tyq qaýymdastyǵynyń máli­me­tinshe, bir lıftiniń paıdalaný merzimi – 25 jyl. Jedelsaty minsiz jumys isteýi úshin teh­nı­­kalyq mamandar ony aı saıyn josparly tekserýden ótki­zip, kem-ketigin ýaqtyly túzep otyrýy tıis. «Lıftilerdi jaýap­ker­shiligine alǵan kompanııa jedelsatylardy jylyna bir ret tehnıkalyq saraptaýdan ótkizýi qajet. Álbette, qondyrǵynyń ból­shekterin jańalap, qolda­ny­lý merzimin uzartýǵa bolady. Biraq onyń merzimi eki jyl­dan aspaýy tıis. Osy ýaqyt ótken­nen keıin lıftilerdi adam ómi­ri­ne qaýip tóndiretin mehanızm retinde qoldanýdan alyp, ornyna jańasyn qoıý kerek. Bul erejeniń oryndalýyn PIK nemese turǵyndardyń ózderi qada­ǵalaǵany jón. О́ıtkeni jedel­sa­ty – turǵyndardyń ortaq men­shi­gi», deıdi mamandar.

Alaıda tájirıbe júzinde bul reglament saqtala bermeıdi. Elimizde tozyǵy jetip, saldyr­lap qalǵan, tipti Keńes zama­nynan qalǵan lıftiler bar. Mundaı qondyrǵymen kóte­rilý­diń sońy qaıǵyly jaǵdaılarǵa da ákep soǵyp jatady. Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligi Tehnıkalyq retteý jáne metro­lo­gııa komıtetiniń baspasóz qyz­me­ti bergen málimet boıynsha eskirgen lıftilerde apatty jaǵ­daılar jyl saıyn bolyp tu­rady. Mysaly, byltyr mamyr aıynda 42 jastaǵy elorda turǵyny lıft kabınasynyń kenet tómenge qulaýynan zardap shekti. Lıft shamadan tys júkteme týraly dabyl bermegen. Joǵary qaraı kóterilip, artyq salmaqty kótere almaı tó­men­ge qaraı quldılaǵan.

2021 jyldyń shildesinde 31 jas­taǵy azamat 16 jasar jıe­ni­men birge lıftimen kóte­ri­­lip kele jatqan kezde jedel­saty kilt toq­tap, edeni ja­ryq­shaqtanyp ketken. Osy fakti boıynsha qazir is júr­gizý sheshim­de­ri qabyldanypty. «О́kinishke qaraı, mundaı mysaldar az emes. Sondyqtan lıftilerdiń qaýip­sizdigine qoıylatyn talaptardy belgileý úshin arnaıy standarttar ázirlenip ja­tyr. Qazaqstanda lıft jónin­de­gi ulttyq standarttardy ázir­leýmen Tehnıkalyq retteý jáne metrologııa komıtetiniń vedom­st­vo­lyq baǵynysty uıymy – «Qazstandart» aınalysady. 2018 jyldyń 28 qarashadaǵy komıtet tóraǵasynyń buıry­ǵymen Qazaqstan aýmaǵynda «Múm­kindikteri shekteýli adam­darǵa arnalǵan lıftiler, eska­­la­torlar, travolatorlar jáne kó­tergishter» týraly ult­­tyq standart bekitildi jáne qoldanysqa engizildi. Bul qujatta lıftilerdi jet­ki­zý­ge, montajdaýǵa jáne paıda­la­­nýǵa qo­­ıylatyn talaptar qam­­tylǵan», deıdi komıtettiń bas­­pasóz hatshysy Rozalııa Áýbákirova.

Kezinde lıft salasyndaǵy lı­sen­zııalaý alynyp tastalyp, qaýip­sizdik máselesi biraz tasada qalǵan edi. Sala­n­yń naryǵynda nebir jaýap­ker­shi­ligi joq kompanııalar paıda bolyp, sonyń saldarynan kótergish qondyrǵylarda apattyq jaǵdaılar kóbeıgen. Aqyry, 2019 jyly In­dýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi lıft salasyn da­my­­týdyń arnaıy jol kartasyn ázirlep shyqty. Onda aı­tylǵan talap­tardyń jartysy oryndalǵan. Mysaly, lıft salasymen aınalysatyn kompanııalarǵa sýbsıdııa bólý sekildi jeńildikter qaras­ty­ryl­dy. Ári lıft qaýipti mehanızm bolǵandyqtan onymen jumys isteıtin mamandarǵa erekshe talaptar qoıyldy. Bul qyzmetpen qazir tek zańdy tul­ǵalar ǵana aınalysady, al jeke kásipkerlerge mun­daı jaýap­ker­shilikti ispen aına­ly­sý­ǵa tyıym salyndy, deıdi komıtet ma­man­dary.

Jalpy memlekettik satyp alýdy ótkizý kezinde lıftilerge qoıy­latyn biliktilik talaptarynan bas­qa, konkýrstyq qujattamada ult­­tyq standarttardy kórsetetin teh­nı­ka­lyq erekshelik bolýy tıis. Biraq tapsyrys berýshiler bul talaptardy eleı bermeıdi jáne ulttyq standarttyń bolýyn kórsetpeıdi eken. «Osydan kelip memlekettik satyp alý kezinde lıftilerdi jetkizý jáne qyzmet kórsetý boıynsha tenderlerdi kásibı deńgeıi kúmándi kompanııalar jeńip alady. Bul da úlken másele bolyp tur», deıdi R.Áýbákirova.

Al Qazaqstan lıftishileri qaýym­dastyǵy lıft máselesine jer­gilikti atqarýshy organdar nem­quraıdy qa­raıdy degen pi­kirde. Erjan Igibaev­tyń aı­týynsha, Qazaqstanda qazir 4 myńnan astam lıftiniń nor­ma­tıv­ti paıdalaný merzimi bitken. Onyń bárin jańǵyrtý kún tártibinde tur. Ásirese, Shyǵys Qazaqstan, Aqtóbe, Batys Qa­zaq­stan, Pavlodar oblystarynda lıftilerdiń jaǵ­daıy syn kótermeıdi. «Sú­ıegi» qaýsap tur. «Bul má­se­leni udaıy kóterip kelemiz. Biraq tyńdaıtyn qulaq joq. Jergilikti ákimdikter oǵan ma­ńyzdy másele dep qaramaıdy. Eger eskirgen qondyrǵylardy aýys­tyrmasaq, áli talaı adam­nyń ómirine qaýip tónýi múm­kin», deıdi E.Igibaev.

Ákimdikter «Qazaqstan Res­pýb­lıkasyndaǵy jergilikti mem­­le­ket­tik basqarý jáne ózin ózi basqarý týraly» zańy­nyń 27-babyna sáıkes ult­tyq standarttardyń saq­tal­ýyn qamtamasyz etýi tıis. Bi­raq jer­gilikti atqarýshy or­­gan­­dardyń ishinde 3305-2018-baptyń ulttyq stan­dar­­­­­tyn qalaı qoldanýdy bil­meı­­­­tinder de bar, deıdi sarapshy.

Qaýymdastyq sondaı-aq, eli­mizge kúmándi lıftilerdi ákelýdi shekteý tetigin ázirleý qa­jet­tigin aıtady. Maman­dar­dyń pikirinshe, lıft naryǵynda ulttyq standart normalaryn saqtamaǵandardy ákimshilik ja­ýapkershilikke tartý qajet, óıt­­ke­ni el halqynyń qaýipsizdigi osy qujattyń talaptaryn saq­taý­ǵa ti­ke­leı baılanysty. «Ja­ýap­­ker­shilikke tartý shara­lary bolmasa, onda ulttyq standart talaptary qa­ǵaz júzin­de­gi tıimsiz etalonǵa aına­lyp shyǵa keledi. Sondyqtan bul – qajetti talap», deıdi Qazaq­stan lıf­tileri ulttyq qaýym­dastyǵynyń prezıdenti.

Qazirgi ýaqytta qaýymdastyq Teh­­­­nıkalyq retteý jáne metrologııa ko­mıtetimen birlesip, lıft jab­dyq­tarynyń sapasyn jaqsartý jáne qa­ýipsizdik talaptaryn jetil­dirý maq­satynda ulttyq standarttardy ázir­leý­di qolǵa alǵan.

E.Igibaev lıft salasynda otan­dyq ónimderdi qoldaý máse­lesi de ótkir turǵanyn jet­kizdi. Jyl saıyn Qazaqs­tan­ǵa 5 myńnan astam lıft ákelinedi. Al otandyq óndirýshiler lıf­ti­ge degen suranystyń 21,4 pa­ıyzyn ǵana qanaǵattandyra alady. Sondyqtan bul saladaǵy ózimizdiń óndiristi damytýǵa kúsh salý qajet. E.Igibaevtyń aıtýynsha, elimizde óndiriletin lıf­tilerdiń sapasy Koreıa, Bela­­rýstardyń óniminen esh kep tús­peıdi. Lıftige degen suranys jyl saıyn shamamen 10 paıyzǵa ósip oty­ratynyn eskersek, bul otan­dyq óndirýshilerge de óz isin da­my­tý­ǵa úlken kómek bolar edi, deıdi E.Igibaev.

Qazir elimizde lıft shyǵa­ra­tyn úsh zaýyt bar. Onyń biri – Almaty qala­syn­da. Ekinshisi – Aqmola oblysynda bolsa, úshin­shi­si Talǵar qalasynda orna­las­qan. «Qazaqstandyq kásip­oryn­dar­dyń qarqyny baıaý. Olarǵa jergilikti ákimdik tarapynan qoldaý az. Sondyqtan Memleket basshysy atap ótkendeı, aldymen ózimizdiń ón­diristi damytýǵa bet bursaq, lıf­ti­lerdi ornatý, olardyń qyzmeti, mon­tajdaý jumystary da arzandary sózsiz», deıdi sarapshy.