О́ner • 10 Aqpan, 2022

Juldyzdaı aqqan Qulager

2020 ret
kórsetildi
5 mın
oqý úshin

О́mirden erte ozǵan daryndy sýretshi Muratbek Jolamanovtyń «Qulager» atty ǵajaıyp kartınasy bar. Ol osy eńbegin jarty kúnde salypty. Sýrettegi tórt tuıaǵy jer tarpyp, jaly kúdireıip, kisinep turǵan aqboz attyń beınesin qazaqtyń asqaq rýhyna uqsatasyz. Tórt túliktiń ishinde jylqy malyn aıryqsha kórgen halqymyzdyń bekzat bolmysy osyǵan tolyq syıyp tur.

Juldyzdaı aqqan Qulager

Sýretshiniń zaıyby Gúl­jámish Jola­manova osy kartınany Muratbektiń ózine uqsa­tady. Qylqalam sheberiniń ózi de jylqy jyly ómirge kelgendikten be, tabıǵaty da soǵan tartyp týypty. Nebári otyz úsh jas qana ómir súr­gen talant ıesi beıneleý ónerinde óz qol­tańbasyn aıshyqtaǵan súbeli dúnıeler qaldyrdy.

Jazýshy Aıgúl Kemelbae­vanyń qylqalam sheberiniń «Qulager» kartınasy jaıynda jazǵan kólemdi maqalasy bar, sonda qalamger: «Muratbektiń Qula­geri ǵajap bolǵanda aq tústi. Qula­gerdiń sýrettegi kózine arbalǵandaı kóp qaradym, ol qusa-sher, arman, qııalyn jylqy jaryqtyqtyń kóz janaryna aýmaı kóshirgen. Qulagerdiń kóz sıpaty ushyp bara jatqan qus beıneli eken. Jadyma ańyratyp qazaqtyń qos halyq áni tússin: «Ushyrdym uıasynan balapan qaz-aı» men «Ushady kógala úırek kólge qarsy, Uıasy janýardyń jelge qarsy». Juldyzdaı aq­qan Qulager. Kóz emes, beıne qus qanatyndaı aǵyp bara jat­qan dáýrenniń ózi bar», dep sýret­shiniń biregeı týyndysy týraly shynaıy tolǵapty.

Bala kúninen aýyldaǵy ká­ri­­qulaq qarııalardyń ańyz-áńgimelerin qula­ǵy­na quıyp ósken sýretshiniń shyǵar­­mashy­lyǵynda tarıhı taqyryp­tar erek­she oryn alady. Ásirese avtor «Sy­rym batyr», «Rýh sha­qyrý», «Edil-­Jaıyq», «Kúlte­gin men Bilge týra­ly jyr», «Sa­ryn», «Qazanat», «Tu­mar», «Qor­qyttyń teńizge kelýi», «K­e­reı-Jánibek», «Jaman yrym nemese qaǵanattyń qulaýy», «Qyzǵysh qus», «Jekpe-jek», «Attılanyń elesi» sekil­di týyndylarynda ǵasyrlar qoı­naý­la­ry­nyń qatparyna úńilip, tarıhı beı­nelerdi boıaý tilimen sheber sóılete bilgen.

О́nertanýshylar Murat­bek Jolama­novtyń shyǵarmashy­lyǵyn eki kezeńge bólip, olardy akademııalyq jáne «Jý­san ıisi» dep qarastyrady. «Jý­­san ıisi» atty sıkldik ju­mys­taryn sýretshi ómiriniń sońǵy jyldarynda salǵan. О́ner zertteý­shileriniń piki­rin­she, qylqalam sheberi týyndy­larynyń ishin­degi kásibı joǵary deńgeıde salyn­ǵan, myqtylary da – osylar dep aıtylady. Bul sıkldik jumysqa 15 kartına kiredi.

 «Onyń sýretteriniń kóbi − tarıhı taqyrypta jazylǵan kórinister. Er­te jaýgershilik zamandarda, soǵysqa attanǵan batyrdyń anasy shúberekke ora­ǵan jýsandy birge berip jiberedi eken. Sol jýsan ıisinen elin saǵynǵan batyr óz anasyn kórýge, elin kórýge qushtar bolady. Ańyzdar men tarıhı shejirelerde osylaı aıtylady», deıdi zaıyby Gúljámish Bákeıqyzy.

Qamshynyń sabyndaı qysqa ǵumyr keshse de, ónerde óz izin qaldyrǵan sýret­shi Batys Qa­zaqstan oblysynyń Josaly aýy­lynda dúnıege kelgen. 1990 jyly O. Tańsyqbaev atyndaǵy kórkemsýret kolledjiniń «Kes­kindeme» bólimin, al 1996 jyly T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ult­tyq óner akademııa­syn támam­daǵan. О́ner akademııasynda ataq­­ty sýretshi, akademık Q.Tel­janov pen professor M.Qa­ly­movtyń sheber­hanasynda oqyǵan. Odan keıin oqý úzdigi retinde osy joǵa­ry oqý ornynda ustazdyq qyzmet­ke qaldyrylady. Osy jyldar aralyǵynda ol kópte­g­en res­pýblıkalyq jáne halyq­aralyq kórmege qa­ty­syp, sheberligi shyńdala tús­ti. Al­ǵash­­qy jeke kórmesi 1999 jy­ly Oral qalasynda uıym­dastyryldy.

Buǵan deıin elordada qyl­qalam sheberiniń kórmesi eki-úsh márte uıym­das­tyryldy, sondaı bir kórmesinde ustazy, Qazaqstan Sýretshiler odaǵynyń múshesi Sembiǵalı Smaǵulov Muratbektiń qysqa, biraq óte jaryq ǵumyry shyǵarmashylyq izdenister men bastamalarǵa toly bolǵandyǵyn aıtqany bar.

«Ol ózin túrli janrlarda baıqap kórdi. Ony Jánibek pen Kereı handar, Mahambet, Syrym batyrlar sekildi uly tarıhı tulǵalar qyzyqtyratyn. Shyǵarmashylyq samǵaýynyń erte úzilgeni ókinishti, alaıda Muratbek ar­tyna mol shyǵar­mashylyq mura qal­dyrdy. Onyń ómiri búgingi óskeleń urpaq úshin óz Otanyna qaltqysyz qyz­met etýdiń jarqyn mysaly bolary sóz­siz», dedi ol.

Búginde Muratbek Jola­ma­novtyń beıneleý óneri­miz­­diń qazynasyn baıyt­qan tama­­sha týyndylary elimizde ǵana emes, Túrkııa, Polsha, Ulybrıtanııa, Koreıa sekildi memleketterdiń jeke qor­l­arynda saqtaýly tur. Jerlesteri de tuǵyrly talant ıesin umytpaı, úne­mi eske alyp otyrady. Qylqalam shebe­riniń týǵan jeri Josaly aýylyna sýret­shiniń músini ornatylyp, turǵan úıine eskertkish taqta qoıylǵan.

Sońǵy jańalyqtar