Medısına • 13 Aqpan, 2022

Eýropada dári-dármekke muqtajdar azaımaı tur

73 ret kórsetildi

Eýropa medısınasy qashan da ınnovasııalyq jańalyqtarymen kóptiń nazarynda. Aımaqta obyr sııaqty qaterli aýrýlarǵa da daýa bolatyn dári-dármekter jasalady. Olardyń qatary jıi tolyǵyp ta turady. Alaıda Eýropada dári-dármekke zárý adam kóp. 

Sarapshylar Eýropanyń dári-dármek naryǵynda másele jetip artylatynyn aıtady. Mysaly, obyrǵa qarsy jańa dári tirkelgeni týraly jıi habarlanǵany­men, Eýropadaǵy obyr aýrýymen aýyratyn naýqastardyń barlyǵynyń birdeı jańa dárige qoly jetpeıtin kórinedi. Mundaı dárini alý lotereıa utyp alýmen teń desedi. Olaı deýimizge ulttyq jáne aımaqtyq densaýlyq saqtaý júıesi, dáriniń baǵa­sy men shyǵyny týraly kelisimder bıýrokratııasy, aımaqtardyń emdeýdiń jańa tásilderine ilese almaýy syndy máseleler sebep. Osy kedergiler kóp jaǵdaıda adam ómirin saqtaýǵa múmkindik beretin dári-dármekke qol jetkizýdi qıyndatady. Bul kóbine orta deńgeıdegi memleketterge ortaq problema.

Máselen, Germanııa men Danııadaǵy naýqastar 2019 jyly usynylǵan obyrdy emdeýdiń jańa 29 tásiliniń tek 22-sine qol jetkize aldy. Ol da 2020 jyly múmkin boldy. Al Slovakııada olar­dyń tek bireýi ǵana naýqastarǵa usynyl­dy. Polsha, Rýmynııa men Latvııadaǵy naýqastar bir de birin ala almady. Dári-dármek keıbir elderge birneshe jyldan keıin ǵana jetkiziledi. Eýropada 10 jyl buryn tirkelgen mýkovıssıdozǵa daýa bolatyn Kalydeco dárisi búginde Eýropa odaǵyndaǵy 27 eldiń tek 17-sinde ǵana bar. Al bul dáriniń tıimdi ekenin birqatar zertteý dáleldedi.

Negizinen Eýropa odaǵy jaǵdaıdy túzeýge nıetti deıdi birqatar basy­lym. Osylaısha, 2019 jyly jeltoqsan­da Eýropalyq komıssııa prezıdenti Ýrsýla fon der Lıaıenniń Densaýlyq saq­taý boıynsha komıssar Stella Kırıakıdeske jazǵan hatyn kórsetedi. Onda prezıdent «Eýropalyqtardyń qajettiligin qamtamasyz etý úshin dári-dármek máselesin qarastyrǵany­ńyz­dy qalaımyn» dep jazǵan. Bul Eýropa odaǵy úshin qıyndaý másele. О́ıtkeni densaýlyq saqtaý ulttyq deńgeıde basqarylady.

2020 jyly komıssııa máseleni sheshý­diń tyń jolyn usyndy. Osylaısha, dári-dármek jetkizý men óndirýdegi olqylyqtardan bastap, onyń baǵasyna deıin retteýdi kózdedi. Bul, shyny kerek, Eýropanyń dári-dármek máselesine alǵash ret nazar aýdarýy. Eýropalyqtar bolsa úmitpen qarap, jaǵdaıdyń túzele­tinine senedi.

Eýropadaǵy EURORDIS sırek kez­desetin dertke shaldyqqandar qaýym­dastyǵynyń ókili Sımona Bosellı «Jańa zań shyn máninde paıdaly bolyp, naýqastardyń senimi aqtalady degen oıdamyn» deıdi.

Alaıda Eýropa odaǵynyń dári-dármek zańnamasyna aımaqta preparattardy qoljetimdi etý boıynsha ózgeris en­gizý farmasevtıka óndirisine áser etpeı qoımaıtyn kórinedi. Sondyqtan Eýropa farmasevtıka óndirisi federa­sııa­synyń atqarýshy dırektory Natalı Moll zańnamaǵa ózgeris engizý arqyly máse­leni tolyq sheshýge bolady degenge úlken úmit artpaý keregin aıtady. «Bul iske aspaýy da múmkin. Onyń dál qazir bizge kórinbeıtin tustary bolýy múm­kin. О́ıtkeni farmasevtıkalyq kompa­nııalardyń jańa preparattar jasaýyna, jańa dıagnostıka tásilderine tosqaýyl bolýy múmkin» deıdi federasııa ókili.

Fon der Lıaıenniń bul tapsyrmasynan saıası astar izdegender de az bolmady. Komıssııa prezıdenti ózine upaı jınaýǵa tyrysty dep topshylaǵandar da tabyldy. Alaıda odaqtaǵy ekonomıka men ınnovasııany qoldap, azamattarǵa preparattardy jetkizýdegi tosqaýyldardy joıý, densaýlyq saqtaý júıesi jańa dári-dármekke qol jetkizip, ony óndire alatyn jaǵdaı jasaý ońaı sharýa emesin túsinip, laıyq baǵasyn bergen de durys.

Jergilikti medısına naýqastarǵa bar­lyq múmkindik usynylmaýyna baǵa­nyń da kedergi ekenin aıtady. Eýropa­da qoljetimdilik shegi degen túsinik qalyptasqan. Eýropa komıssııasy dári-dármekti maquldap, tirkegenimen baǵa má­selesi ashyq qalady. Eýropa odaǵyn­da preparattar men emdeýdiń jańa tásilin qoljetimdi baǵada usyný múmkindigi shekteýli.

Farmasevtıkalyq strategııa aıasynda eń aldymen Eýropalyq dári-dármek agenttiginde qanatqaqty joba: kompanııalardan dári-dármek satýǵa qatysty aqparat alynbaq. Bul osy saladaǵy ashyqtyqty qamtamasyz etkenimen, kompanııalarda ázirge bul aqparatqa qatysty eshqandaı zańdyq jaýapkershilik joq kórinedi. Degenmen ıdeıany jaqtaýshy­lar atalǵan qadam dári-dármek baǵasy­nyń arzandaýyna alyp keledi degen senimin jasyrmady. О́ıtkeni baǵa týraly aq­pa­rattyń ashyqtyǵy básekelestiktiń artýyna jol ashady. Usynys aıasynda jańa zań dári-dármek shyǵarýǵa kete­tin shyǵyn, memleket tarapynan beril­gen ınvestısııa, farmasevtıkalyq zat­tar­dyń quramy, patentter sany men jaram­dyq merzimi syndy aqparat talap etýi múmkin. Sarapshylar qosymsha aqparat suratý jasandy dári-dármek óndi­retin kompanııalardyń jolyn kesý­ge jaqsy múmkindik deıdi. Alaıda kom­­panııalar mundaı aqparattyń talap eti­lýine qarsy. О́ıtkeni zertteý men ón­dirýge ketken shyǵyndy esepteý qıyn­ǵa soǵady. Máselen, koronavırýsqa qar­sy BioNTech vaksınasynyń jasalýyna bir­neshe jyl ketken. Al lısenzııa alý úshin sol birneshe jyldyq zertteýdiń shyǵy­nyn kórsetý qıyn deıdi farma­sevtıka salasynyń ókilderi. Onyń ústi­ne Odaq­qa múshe elderdiń árqaısy­nyń ózin­dik baǵa­sy bar, sondyqtan shy­ǵyn da ártúrli. Al bul túptep kelgende el­de­gi eko­­nomıkalyq talaptarǵa táýeldi ba­ǵa­lar ara­syndaǵy aıyrmashylyqty joımaq.

Eýropa odaǵynda dári-dármek azamat­tardyń barlyǵyna birdeı qoljetimdi emes. Sandarǵa nazar salsaq, Odaq dári-dármek úshin jylyna 200 mlrd AQSh dollarynan astam qarajat jumsaıdy eken. Onyń 76 paıyzy naqty fırmalardyń ónimderine baǵyttalady. Shyǵyn jyl saıyn artady, al jekelegen elderdiń densaýlyq saqtaýǵa bólinetin bıýdjeti keńeıip keledi.

Qajettilikti joıýdyń taǵy bir joly – monopolııany joıý. Iá, Eýropadaǵy farmasevtıka salasy da monopolııadan ada emes. О́ıtkeni kompanııalar patentke qol jetkizgennen keıin básekelestigi az naryqqa shyǵady.

Pandemııa kezinde Eýropa vaksına daıyndap, farmasevtıka salasynyń damy­ǵanyn bir dáleldegenimen, sheshil­me­gen suraqtar áli de bar. Álemdik naryq­ta ınnovasııalyq jańalyqtarymen tanylyp júrgen Odaqtyń óz azamattaryn aýadaı qajet dári-dármekpen tolyq qam­tamasyz ete almaýy úlken syn. De­gen­men kóterilgen másele men zańdyq tur­ǵy­da ózgeris engizý ıdeıasy eń aldymen aımaqtaǵy naýqastardyń úmitin qaıta jaqqany anyq.

Sońǵy jańalyqtar

Indet qaıta órshidi

Álem • Keshe

О́ńirde damý úrdisi bar

Aımaqtar • Keshe

Tańdaıdyń tarlany

Tarıh • Keshe

Joǵalǵan soldat

Tarıh • Keshe

Dombyrany dáriptedi

Rýhanııat • Keshe

Almatyda 36 gradýs ystyq bolady

Aýa raıy • Keshe

Búgin - Ulttyq dombyra kúni

Qazaqstan • Keshe

Uqsas jańalyqtar