Kollajdy jasaǵan Amangeldi QIIаS, «EQ»
Kásiporynǵa qandaı talap qoıylady?
Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi usynǵan buıryq qujatyna súıensek, kásiporyndarǵa negizinen mynadaı úsh talap qoıylady: eńbek ónimdiligin arttyrý, eksportqa baǵdarlanǵan taýarlar óndirisin ulǵaıtý jáne ishki naryqtyń qajettiligin qamtamasyz etý.
«Eger bir baǵytta birneshe qarsy mindettemeler aıqyndalǵan jaǵdaıda, alýshy qyzmetiniń qarjylyq-ekonomıkalyq kórsetkishterin taldaý negizinde alýshymen jáne ónerkásiptik-ınnovasııalyq qyzmetti memlekettik yntalandyrýǵa qatysatyn ónerkásiptik-ınnovasııalyq júıe sýbektisimen kelisim boıynsha olardyń bireýi nemese birnesheýi qoldanylady», delingen qujatta.
Kásiporyn joǵaryda atalǵan mindettemelerdi oryndamasa, onda memlekettik qoldaý sharasy aıasynda alǵan qarajatyn Ulttyq banktiń bazalyq stavkasyna sáıkes keri qaıtarady. Sondaı-aq ózine júktelgen mindettemeni qanshalyqty oryndaı alǵany da eskeriledi. Kásiporynnyń mindettemelerdi oryndaýy múmkin bolmaıtyndaı jaǵdaıy qujatpen rastalsa, onda aqshany qaıtarýdan bosatylady.
Al endi ónerkásip orny atqarýy tıis mindettemelerge naqtyraq toqtalaıyq. Birinshiden, eńbek ónimdiligin arttyrý boıynsha – memleket qoldaýyn ıelengen kásiporyn eki jyl ishinde memleket salǵan 1 teńgeden tabys kólemin keminde 2 teńgege arttyrýy kerek. Ekinshiden, ishki naryq qajettiligin qamtamasyz etý boıynsha – ınjenerlik-tehnıkalyq jáne óndiristik personal biliktiligin kóterý talap etiledi. Mysaly, kelisim jasalǵan kúnnen bastap eki jyl ishinde kemi 5 qyzmetkerdiń biliktiligi artýy tıis. Zańdy tulǵalardy qospaǵanda ınvestısııalyq jobalardy júzege asyrý kezinde salyq aýdarymyn (JTS pen SN) keminde 10 paıyzǵa ulǵaıtý qajet.
Eger kásipker jergilikti taýar eksporty men óńdeýshi ónerkásip qyzmetin damytý maqsatynda memlekettik qoldaýdy alsa, onda oǵan mynadaı mindettemelerdi oryndaý júkteledi. Eksportqa baǵdarlanǵan taýarlar óndirisin ulǵaıtý boıynsha – birinshiden, ónimdi satý men qyzmet kórsetýden túsken valıýtalyq túsimdi eki jyl ishinde keminde 10 paıyzǵa kóbeıtý. Ekinshiden, kórsetiletin memlekettik qoldaý kóleminen kem emes somada ónim eksportyn qamtamasyz etý.
Prezıdent sózi
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev otandyq iri bıznes ókilderimen kezdesýinde shuǵyl túrde ekonomıkalyq saıasatty qaıta qaraý kerek degen edi. Sonymen qatar kásipkerlerge kórsetiletin barlyq kómektiń ótemi bolýy keregin de eske salǵan.
«Bul salyqtyń tolyq tólenýi, eksportqa shyǵý, sapaly jumys oryndaryn qurý jáne basqa da máseleler. Memlekettik qoldaý sharalary tek kásiporyn tabysyn ulǵaıtýmen shektelmeı, jumyspen qamtý jáne halyqtyń kirisin arttyrý máselesin de sheshý kerek. Memlekettik qoldaý sharalaryn alyp otyrǵan kompanııalar memleket qarajatyn paıdalaný týraly esep usynyp otyrýǵa mindetti», dedi Prezıdent.
Árıne, qoldaý sharasynyń túri kóp. О́nerkásiptik kásiporyndardy qoldaý negizinen Qazindustry kompanııasy arqyly júrgiziledi. Atalǵan kompanııa qazaqstandyq kásiporyn taýarlarynyń shetelde nasıhattalýyn, halyqaralyq kórme, jármeńke, festıvaldarǵa qatysýyn qamtamasyz etti; ónimniń shetelde sertıfıkattalýy, qoımalar men saýda nysandaryn jalǵa alý sııaqty máselelerdi sheshti. Ásirese, kásipkerler tarapynan transporttyq shyǵyndardy óteý sharasyna kóp ótinish berilgen. Sondaı-aq qyzmetkerlerdi shetelde oqytý, sheteldik mamandardy shaqyrýǵa qatysty da memleket qısapsyz qarjy bóldi.
Kompanııanyń 2020 jylǵy málimeti boıynsha, eksporttyq shyǵyndardy óteý kómegin alǵan kásiporyndardyń (50-den astam) basym bóligi tamaq ónerkásibine jatady eken. Al eńbek ónimdiligin arttyrý baǵyty boıynsha kólik qurastyrý, azyq-túlik (30-dan astam) jáne metallýrgııa (18) salasynyń kásiporyndary kósh bastaǵan.
Olıgopolııaǵa jol joq
Memleket qoldaýyn alǵan kásiporyn qaıtse de qarsy mindettemeni atqaratyn bolsyn deıtin qatań talaptyń qoıylýy beker emes. Eldegi óndiristiń sanaýly toptyń maıshelpegine aınalǵanyn jurt biledi. Atyn atap, túsin tústemese de, sezedi. Bul oıymyzdy Memleket basshysynyń 11 qańtardaǵy sózimen tuzdyqtasaq ta bolǵandaı.
«Memlekettik qoldaý sharalarynyń tıimdiligi men qoljetimdiligi kóp suraq týdyrady. Qalyptasqan júıe «Dostaryma – bárin beremin, qalǵandaryna – zań boıynsha» degen ustanymmen jumys isteıtin iri qurylymdarǵa qyzmet kórsetýge baǵyttalǵan. Bul júıe ekonomıkadaǵy olıgopolııany kúsheıtýde. Iri kásiporyndar erekshe artyqshylyqqa ıe bolyp alǵan, básekeni tunshyqtyryp, reforma jasaýǵa kedergi keltirip otyr», degen-di Prezıdent Májilis otyrysynda.
Osylaı deı kele Memleket basshysy qarjylyq-ónerkásiptik jáne qurylys salasyndaǵy at tóbelindeı toptyń jeke bankine aınalyp ketken «Qazaqstan damý bankin» de synǵa aldy. «Úlken kabınetterge erkin kiretin múmkindikterin paıdalanyp, óz jobalaryn júzege asyrý jolynda qolaıly sharttardy alady», dedi Prezıdent.
Qysqasy, onsyz da asyǵy alshysynan túsip turǵan iri kásipkerler ári qaraı da bıýdjet qarjysyn esh shekteýsiz óz qazynasyna quıyp kelgen. Dál qazir «Qazaqstan damý bankiniń» sharýasy maıshammen qaralyp jatyr. Banktiń basshylyǵynda otyrǵan jáne sol basshylyǵymen «qyl ótpes» dosqa aınalǵan yqpaldy toptyń da qylǵytyp kelgen qarjysy suraýsyz qalmaıdy. Endigide memleket qoldaýyn alǵan kásiporyndarǵa úlken úsh talaptyń qoıylýy da sodan.
