ÝKRAINADAǴY QAZAQ JAÝYNGERI ATYNDAǴY MEKTEP

Qostanaı qalasyndaǵy L.Tolstoı atyndaǵy oblystyq kitaphana ujymy Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńistiń 65 jyldyǵyna arnap uıymdastyrǵan on­kún­dik sheńberinde jýrnalıst L.Fefelovanyń “Opat bolǵan arnaıy rota” (“Gıbel spesroty”) jáne Meńdibaevtyń “Erkimbaıdyń Sultany” atty kitap­tarynyń tusaýkeserin ótkizdi. Bul eki kitap Jeńiske 65 jyl tolsa da, Uly Otan soǵysynyń ta­rı­­h­y áli de jazylyp bitpegenin kórsetedi. О́ıtkeni, maıdan­da sheıit ketkenderdiń barlyǵy da bir-bir taǵdyr ekenin bylaı qoıǵanda, olardyń erlik isteriniń bizge áli kúnge beımálim qyrlary da jetki­likti. Atalǵan kitap­tyń keıip­keri, júzden asa fa­shıs­­tiń kózin joıyp, jıyrmaǵa tolar-tolmas jasyn­da erlikpen kóz jumǵan Sultan Er­kim­baevtyń taǵdyry sonyń tolyq dáleli. 263-dıvızııa qura­myn­daǵy 997- atqyshtar polkiniń erekshe qupııa ar­naıy mer­gen­der rotasy 1943 jyly tamyz aıynda Har­kov úshin jan berip, jan alysqan urystarda Sever­skıı Dones ózeniniń jarqabaǵynda túgeldeı derlik oqqa ushty. Jaýdy ózennen ótkizbeý úshin janyn qıǵan 35 mergenniń arasynda qazaqtyń quralaıdy kózge atqan qara balasy da bolǵan. Ol “Za boevye zaslýgı” medalimen nagrad­tala­dy. Munan keıin qoly­nyń jaralanǵanyna qara­maı, rota jaýyn­ger­lerine kómekke kelip, basqyn­shylarǵa qarsy olar­men birdeı batyl qımyl kórsetkeni polkte atap óti­lip, oǵan óziniń aty jazylǵan “TT” (tapansha) arna­ıy qarýy syı­ǵa beriledi. Al 1943 jyly maýsym aıyn­da “Qyzyl Juldyz” ordenimen marapat­talyp, osy nagra­da­ny al­ǵan­da Kommýnıstik partııa qataryna kandıdat bolyp qabyl­danady. “Qyzyl Juldyz” ordenin alǵasyn eki aıdan keıin, 19 tamyz kúni asa qupııa mergender rota­sy­nyń Severskıı Dones ózeni jaǵasynda túgelge jýyq oqqa ushyp, opat bolǵanyn aıttyq. Osy rota­daǵy on mergendi I dárejeli Otan soǵysy ordenimen ólgennen keıin marapattaıdy. Sonyń biri de Sultan bolady. Soǵys qyrǵynyn eldiń basyna túsken náýbet dep bilgen táýbeshil aǵaıynnyń keshe myńdaǵan boz­daǵynyń soǵysqan, erlikpen qaza tapqan jerin izdes­tirgeni kemde-kem. Oǵan ýaqyt pen jaǵdaıdyń ózi mursha bere bermegeni de bar. Sondaı jannyń biri – Naýyrzym aýdanyndaǵy “Sholaqsaı” jaýap­kershi­ligi shekteýli seriktestiginiń dırektory О́mir­zaq Ih­tılıa­pov. О́mekeń Sultannyń apasy Saqysh­tan týady. 2005 jyly elimiz Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńistiń 60 jyl­dyǵyna daıyndalyp jatqanda ol Sultan Erkim­baevtyń qaza tapqan jerin taýyp, naǵashysy­nyń rýhyna taǵzym etip qaıtýdy oılas­tyrady. Izdestirý jumysyna jergi­likti jýrnalıster kómekke keledi. Aldymen Sultannyń Ýkraına jerinde, Harkov obly­synyń Izıýmsk aýdanyndaǵy Eremovka selo­syndaǵy baýyrlastar zıratynda jerlengeni bel­gi­li bola­dy. О́mirzaq osy zırattyń basyna Sul­tanǵa arnap kók­tas–musylmansha belgi qoıdy. Quran oqyldy, oblys­tyq me­shit ıma­my Ertaı qajy Sul­tan­nyń atynan bádel qajylyq pa­ry­zyn orynda­dy. О́mekeńniń demeý­shi­ligimen Sultan oqyǵan Chernıgov orta mektebi­niń oqýshylary jer­les­teri er­lik­pen qaza tapqan Harkov oblysynyń Izıýmsk aý­da­ny­nyń Ere­mov­ka selosyna, Severskıı Dones ózeniniń jaǵasyna baryp qaıtty. О́tken jyly ol jerdegi Stýdenok orta mek­tebiniń oqýshy­lary Qosta­naıda qonaq boldy. Qosta­naı­lyq­tardy ýkraın jur­ty alaqanyna salyp kútip aldy, olar Sultannyń beıi­tin izdegende de kómegin aıamady. Al qostanaı­lyqtar ýkraın balalardy qudasyndaı kútip, tóbesine qoıdy. Tusaýkeserge jınalǵan ár urpaq ókilderi 27 mıllıon adamnyń ómirimen kelgen Jeńis merekesin keıingi urpaq asa qasterleýi kerektigin basa aıtty. – Soǵys adamnyń eń aıaýly qundylyǵy–ómirine qııanat jasaıdy. Ortaq otanymyzdaǵy búgingi beıbit ómirdi aıalaı bileıik. Jan-jaǵymyzdaǵy elderde bolyp jatqan qantógisterdi kórip otyryp, bizdiń atalarymyz, Sultandaı qyrshyndar beıbit ómir úshin qan tógip edi-aý dep nalımyn, – dedi ustaz aqyn Aleksandra Sýslova. Keshtiń eń qurmetti qonaqtary – Uly Otan soǵysynyń ardagerleri de sóz aldy. Jasy toqsannan asqan Maǵaýııa Júnisov: “Uly Otan so­­ǵy­synyń tarıhy eshqashan túgel jazylyp bit­peı­di. Mun­da belgisiz batyrlar kóp”, dese, Bertrand Rýbınsh­teın qarııa: “Uly Otan soǵysyndaǵy Otan úshin jaýǵa qar­sy, oqqa qarsy qımyl– barlyq halyqtardyń erligi”,  – dedi. Kitaptar tusaýkeserine arnalǵan keshtiń sońyna qaraı Ýkraınanyń qurmetti konsýly Anatolıı Tarasenko Harkov oblysynyń Izıýmsk aýdanyndaǵy Stýdenok orta mektebine Joǵary Radanyń sheshimimen Sultan Erkimbaevtyń esimi berilgendigi týraly súıinshi habar alǵanyn habarlady. Erlikke taǵzym, beıbit kúnge izgilik dep osyny aıt. Bular el, jer, ult tańdamaıdy. Názıra JÁRIMBETOVA, QOSTANAI.