Kollajdardy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Reseı men Ýkraına arasyndaǵy shıelenis, soltústiktegi kórshimizge salynǵan ekonomıkalyq sanksııalar rýbldiń, tıisinshe bizdiń teńgeniń de jaǵdaıyn nasharlatyp jiberdi. Teńgeniń álsireýi turǵyn úı naryǵyn teńseltip jiberdi. Qazaqstan qurylys salýshylar qaýymdastyǵynyń prezıdenti Vıktor Mıkrıýkovtiń aıtýynsha, eldegi kompanııalardyń birazy páter satylymyn ýaqytsha toqtatypty. Olar baǵany qaıta qaraýǵa nıetti. Qurylys salýshylardyń endi bir toby turǵyn úı baǵasyn qazirdiń ózinde 5-7 paıyzǵa qymbattatyp úlgergen. Qurylys kompanııalary úlken táýekeldiń aldynda tur. Buǵan teńgeniń quldyraýy sebep bolyp otyr.
Onyń aıtýyna qaraǵanda, azamattyq zańnamada taraptardyń jasalǵan shartyna ózgerister engizilýi múmkin jaǵdaılar belgilengen.
– Qurylys kompanııalary men klıentter arasyndaǵy sharttardyń kóbinde belgilengen baǵany ózgertý múmkindigine qatysty talaptar qamtylǵan. Shartty muqııat oqyǵan adamdar muny jaqsy biledi. Iаǵnı qarjy naryǵyndaǵy devalvasııa belgili bir deńgeıden asyp ketse nemese basqa da ózgerister oryn alsa taraptar keliskendeı baǵa ózgerýi múmkin. Demek, qazirgi jaǵdaıǵa baılanysty sharttardyń tólem bóligine qatysty ózgerister engizilýi múmkin, – deıdi Qazaqstan qurylys salýshylar qaýymdastyǵynyń prezıdenti.
V.Mıkrıýkov qarjy naryǵyndaǵy jaǵdaı turaqtalǵanǵa deıin tólemdi bólip tóleý tetigi alynyp tastalýy múmkin ekenin jetkizdi.
– Taraptardyń kelisimi boıynsha aǵymdaǵy sharttardyń talaptary ózgerýi yqtımal. О́ıtkeni materıaldardyń qymbattaýyna baılanysty qurylystyń aǵymdaǵy quny da aıtarlyqtaı ózgeredi. Mundaı kelisim taraptardyń ortaq maqsaty úshin, ıaǵnı nysan qurylysynyń ýaqtyly aıaqtalýyn qamtamasyz etý úshin kerek, – deıdi V.Mıkrıýkov.
Qazaqstan jyljymaıtyn múlik federasııasynyń basshysy Ermek Músirepov te Vıktor Mıkrıýkovtiń pikirin qoldap otyr. Onyń aıtýynsha, geosaıası jaǵdaıǵa baılanysty elimizdiń qazirgi turǵyn úı naryǵy pessımıstik sıpatqa ıe.
– Sóz joq, qurylys materıaldarynyń baǵasy qymbattaıdy. Sondyqtan qurylys salýshy kompanııalardyń jartysyna jýyǵy ýaqytsha taım-aýt alýy múmkin. Dollardyń qazirgi baǵamyna sáıkes bıznes jáne elıt klastaǵy úılerdiń baǵasy ósedi. О́ıtkeni mundaı úılerdiń qurylysyna ımporttyq materıaldar paıdalanylady. Qoldanylatyn qurylys materıaldarynyń kem degende 70 paıyzy shetelden ákelinedi. Iаǵnı dollarǵa táýeldi. Al bıýdjettik jobalarda ımporttyń úlesi tómen. Sondyqtan teńgeniń álsireýi ekonom jáne komfort klastaǵy úılerdiń baǵasyna anaý aıtqandaı áser etpeýi múmkin. Biraq bul jerde alypsatarlar jaǵdaıdy ýshyqtyryp jiberýi yqtımal, – deıdi E.Músirepov.
Naryqtaǵy mámilelerdiń bári teńgemen jasalsa da, jyljymaıtyn múlik ıeleri men satýshylar baǵany dollar baǵamyna baılanystyra otyryp kóteredi. Sondyqtan sarapshy satyp alýshylardy jaǵdaıdyń damýyn baqylaýda ustaýǵa, dúrbeleńge ermeýge, salqynqandylyq tanytýǵa shaqyrdy.
– Ras, naryqta ajıotaj bar. Shamaly kútken durys. Al sharshy metrdiń qunynyń ózgeretini anyq. Qazirgi jaǵdaı ekonomıka úshin de, naryq oıynshylary úshin de qıyn. Mundaǵy eń birinshi oıynshy kim? Elimizdiń aqshasy joq, biraq baspana alýǵa nıeti bar azamattary. Geosaıası jaǵdaı jyljymaıtyn múlik naryǵynda úlken daý týdyrady. Endi «kepilaqy tólep qoıyp edim», «biz basqa baǵaǵa keliskenbiz» degen áńgimeler aıtyla bastaıdy. Munyń bári qansha ýaqytqa sozylatyny belgisiz. Belgisizdik qashanda qıyn. Ásirese, naryq úshin, – deıdi Qazaqstan jyljymaıtyn múlik federasııasynyń basshysy.
Ekonomıst, DM Technology kompanııasynyń atqarýshy dırektory Eldar Shamsýtdınovtiń pikirinshe, dál qazir naryq fors-major jaǵdaıynda tur. Al mundaı kezde naryqqa boljam jasaý durys emes. О́ıtkeni árbir aqparat kópshilikti adastyrýy múmkin.
– Qysqa jáne orta merzimdi perspektıvada bastapqy naryqtaǵy da, qaıtalama naryqtaǵy da baǵa kóteriledi. Jalpy, baǵanyń ósýi bıylǵy qańtar oqıǵalarynan keıin bastalǵan. Al oǵan deıin baǵany turaqtandyrýǵa jáne tómendetýge múmkindik beretin alǵysharttar boldy. Bul degenimiz – karantındik shekteýlerdiń jeńildeýi, logıstıka men ımporttyń jolǵa qoıylýy. Jyljymaıtyn múlik – ınvestısııalyq aktıv. Jurtshylyqtyń qolynda mundaı aktıv kóp te emes. Bizdińshe, turǵyn úı baǵasynyń qymbattaýynyń bir sebebi osynda jatyr. О́ıtkeni baǵamdaǵy aıyrmashylyqtan aqsha tabýǵa nıettilerdiń qolynda bir ǵana karta bar. Ol – jyljymaıtyn múlik. Sondyqtan olar paıda kórip qalý úshin turǵyn úı baǵasyn ósirýge tyrysady. Ásirese, qurylys salasyna aldyn ala ınvestısııa salǵandar paıdaǵa barynsha kenelýdi kózdeıdi, – deıdi E.Shamsýtdınov.
Onyń aıtýynsha, naryqtaǵy suranys dollar baǵamyna táýeldi emes. Suranys degenimiz – adamdardyń turǵyn úıge degen qajettiligi jáne mundaı qajettilik tómendegen emes.
– Zeınetaqy qoryndaǵy shekti somany turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartý úshin sheship alýdy kózdegenderdiń deni ótken jyldyń sońynda-aq qımyldap úlgerdi. Demek, shekti somanyń negizgi bóligi paıdalanyldy. Sáýir aıynda buǵan qatysty dúrbeleń múldem basylady. Biraq aqparattyq dúrbeleń kezinde baspana baǵasy biz oılaǵannan da qymbattap ketedi. Sondyqtan baǵanyń qashan turaqtalatynyn boljaý qıyn. Dál qazirgi jaǵdaıda kórshi memleketterdegi jaǵdaı men halyqtyń syrtqy saıası ahýalǵa degen reaksııasy turǵyn úı baǵasyna áser etedi. Sondyqtan fors-major jaǵdaıynda dúrbeleńge ermegen durys. Dese de, tájirıbeli ınvestorlar osynyń ózin múmkindikke aınaldyryp ketedi. Meniń aıtarym, jyljymaıtyn múlik shynymen qajet bolsa, onda ony qazir satyp alǵan abzal. Al eger asa bir qajettilik bolmasa, áliptiń artyn baqqan durys, – deıdi ekonomıst.
Astanalyq rıeltor Aıdana Beısekeevanyń aıtýynsha, dollar baǵamynyń ózgerýi birinshi kezekte bastapqy naryqtaǵy úılerge áser etedi.
– Dollardyń baǵamy shetelden ımporttalatyn qurylys materıaldarynyń baǵasyn qymbattatady. Sondyqtan qazir bizdiń ishki naryq ishten tynyp tur. Naryqtaǵy oıynshylardyń bári baǵamnyń turaqtalǵanyn kútedi. Demek, aldaǵy birneshe aptada mámileler sany kúrt kemıdi. Qazirgideı almaǵaıyp shaqta naryqqa boljam jasaýǵa bolmaıdy. Byltyr eldegi baspana baǵasy 17 paıyzǵa qymbattady. Bıyl da qymbattaıdy. Qazirdiń ózinde ósim bar jáne bul jalǵasa bermek, – deıdi A.Beısekeeva.
Álemdegi saıası jaǵdaıdyń jyljymaıtyn múlik naryǵyna qatysty áseri týraly Ulttyq ekonomıka mınıstri Álibek Qýantyrov ta pikir bildirdi. Onyń aıtýynsha, jaǵdaıdyń kúrt nasharlap nemese kúrt jaqsaryp ketýi de múmkin. Bári Reseı men Ýkraına arasyndaǵy kelissózderdiń qalaı aıaqtalaryna baılanysty.
– Qazir bizdegi ınflıasııa dálizi 5-7 paıyzdy qurap otyr. Bálkim, taǵy 1-2 paıyz qosylýy múmkin. Biz aıtyp júrgen negatıvtiń saldary tipti basqasha bolýy da yqtımal. Sondyqtan naqty birdeńe aıtý qıyn. О́ıtkeni jaǵdaı kúrt nasharlap nemese kúrt jaqsaryp ketýi ǵajap emes. Bul Reseı men Ýkraına tarapy júrgizip jatqan kelissózderdiń nátıjesine baılanysty. Eki el arasyndaǵy problema sheshilmeı, sozyla túsken saıyn onyń ekonomıkaǵa degen keri áseri de ulǵaıa beredi. Iаǵnı jaǵdaı jedel rettelse ǵana óńirdegi elderdiń ekonomıkasyna keletin zalal azaıady. Máselen, geosaıası jaǵdaı jyljymaıtyn múlik naryǵyna áser etýi múmkin. Teńge álsiregen kezde keıbir qurylys materıaldarynyń baǵasyna qysym kúsheıedi. Biraq búginde biz qurylys materıaldarynyń kóbin ózimizde shyǵaramyz. Keıbir materıaldar boıynsha jergilikti úlesti 80-100 paıyzǵa deıin jetkizdik. Buryn Qazaqstanda shyǵarylmaǵan keramıka, shyny sekildi materıaldardyń ımportyn tolyqtaı otandyq ónimge almastyrdyq, – dedi Á.Qýantyrov.
