Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
«Kóptegen jas azamatymyz Qarýly Kúshter qatarynda áskerı boryshyn óteýden qashady. Áskerı bıletke ıe bolý jastardyń maqtanyshyn týdyrmaıdy jáne Otanǵa qyzmet etýdiń belgisi sanalmaıtyn boldy. Armııa qatarynda qyzmet etý, quqyq qorǵaý salasynda jumys isteý – aıryqsha mıssııa. Bul – Otan úshin janyn salýǵa bel býǵan azamattardyń sanaly tańdaýy. Jastarymyzdy áskerı boryshyn óteýge qalaı yntalandyrýǵa bolatynyn biz búkil qoǵam bolyp oılastyrýymyz kerek», degen edi Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Parlament Májilisiniń otyrysynda sóılegen sózinde. Prezıdenttiń osy sózi sońǵy kúnderi bolyp jatqan halyqaralyq ahýal aıasynda burynǵydan da ózekti bola túskendeı. Memleketimizdiń syrtqy jaýdan, ishki daýdan saqtaıtyn áskerı kúshin, qorǵanys qabiletin qaıtken kúnde de arttyrý kerek.
Eldegi jaǵdaıdy óńirdegi myna bir kórinisten baıqaýǵa bolady: Batys Qazaqstan oblysyndaǵy Qorǵanys isteri jónindegi departament basshylary dabyl qaǵyp jatyr – sońǵy kezde jastardyń Otan aldyndaǵy boryshyn óteýge degen qulshynysy azaıyp ketken. О́ńirlik Qorǵanys isteri jónindegi departament bastyǵynyń orynbasary, podpolkovnık Albert Bekmuhanov jergilikti telearna efırinen áskerden jaltarǵan jastardy namysqa shaqyra sóz sóıledi.
«Batys Qazaqstanda Otan qorǵaıtyn azamattar azaıyp ketkeni me? Biz Syrym batyrdyń, Isataı men Mahambettiń, keshegi Kúnbatys Alashorda qaıratkerleriniń urpaǵy emes pe edik?! Tarıhqa qarasaq, Ekinshi dúnıejúzilik soǵys kezinde Qazaqstan Respýblıkasy aýmaǵynda soǵys qasiretin kórgen jalǵyz oblys – Batys Qazaqstan. Bizdiń týǵan jerimiz – qasıetti meken! Nege endeshe áskerı boryshyn óteýden jaltarǵan azamattar sany jyldan-jylǵa artyp keledi?! Álde, urpaq tárbıesinde rýhanı baılyqtan góri materıaldyq qundylyqty joǵary qoıa bastadyq pa?» – Albert Bekmuhanovtyń aýzynan shyqqan osy janaıqaı talaı jandy, ásirese ıdeologııa men bilim salasyndaǵy jaýapty tulǵalardy oılandyrsa kerek. Naýryz aıynan bastap elimiz boıynsha áskerı qyzmetke shaqyrýdyń kezekti – kóktemgi naýqany bastaldy. Jospar boıynsha Batys Qazaqstan oblysynan 600-den asa adam shaqyrylýy kerek. Onyń 250-i – Oral qalasynan.
– 2021 jyldyń naýryz-maýsym jáne qyrkúıek-jeltoqsan aılarynda 1994-2003 jyly týǵan azamattardy merzimdi áskerı qyzmetke shaqyrý jumysy qıyn júrdi. Qarýly Kúshterge, basqa da áskerı quralymdarǵa jospar boıynsha 225 adam jiberýimiz qajet bolatyn. Jiberilgeni 196 adam boldy. Iаǵnı jospar 87,1% ǵana oryndaldy, – deıdi Oral qalasy Qorǵanys isteri jónindegi basqarmasynyń basshysy, podpolkovnık Rýslan Baltemirov.
Rýslan Mahmýtulynyń aıtýynsha, qazirgi tańda qorǵanys isteri jónindegi qalalyq basqarmanyń aldynda birneshe másele sheshimin kútip tur. «Áskerge shaqyrylýshy jastar qosymsha medısınalyq tekseristen ótý kezinde qıyndyqqa kezdesedi. О́ıtkeni kóp jastyń aı saıynǵy mindetti medısınalyq saqtandyrý jarnasy tólenbegen. Sondyqtan emdeý mekemeleri áskerge shaqyrylýshylardy qabyldamaıdy. Bul qarjyny jastar tóleı almaıdy, óıtkeni emdeý mekemelerine kem degende bir jyldyq tólem bolý kerek, ol shamamen 20 myń teńge», deıdi R.Baltemirov.
Áskerge shaqyrylýshylardyń tirkelgen mekenjaı boıynsha turmaıtyny da – úlken másele. Oral qalasy boıynsha osyndaı 593 adamnyń deregi tabylmaı tur. Bul turaqty baspanasy joq, «usharyn jel, qonaryn saı bilgen» jastardyń úlken áleýmettik problemasy ekeni túsinikti.
Qorǵanys isteri jónindegi basqarma basshysy merzimdi áskerı qyzmetten jaltarǵan jáne bas tartqan adamdy qylmystyq jaýapkershilikke tartýǵa múmkindik joqtyǵyna da narazy. «Tipti dóreki túrde áskerden bas tartqan adamdar da kezdesedi» deıdi ol. Sondaı-aq keıbir zańdy tulǵalar, jumys berýshi mekemeler ujymynda áskerge shaqyrylýshylardyń jumys isteıtinin jasyryp qalady eken. Ondaı mekeme basshylaryn ákimshilik jaýapkershilikke tartý múmkindigi de qarastyrylmaǵan.
Elimizde «Áskerı mindettiler men áskerge shaqyrylýshylardy áskerı esepke alý qaǵıdalaryna» sáıkes qorǵanys isteri jónindegi mekemelerde áskerı esep júrgizý úshin 2 500 áskerge shaqyrylýshyǵa 1 esep qyzmetkeri taǵaıyndalýy kerek eken. Osy esep boıynsha Oral qalalyq Qorǵanys isteri jónindegi basqarmasynda 23 esepshi bolýǵa tıis. Alaıda bul qyzmetpen 19 adam ǵana aınalysady. Bul da áskerge shaqyrýshylar jónindegi esep-qısapty óz deńgeıinde júrgizýge kedergi.
A.Bekmuhanov jas jigitterdi áskerı qyzmetin óteýge yntalandyrý úshin Qorǵanys mınıstrligi tarapynan birneshe usynys ázirlengenin aıtady. Máselen, azamattyń nesıesi bolsa, áskerı qyzmetin ótkerý kezeńinde kredıttik kanıkýl berilmek. Sondaı-aq jaýyngerge áskerı qyzmettiń belgilengen merzimin ótkergen kezde bir jolǵy aqshalaı syıaqy tóleý, bilim berý sektorynda jáne otbasy múshelerine kommýnaldyq qyzmet aqysyn tóleý kezinde jeńildikter berý sekildi usynystar qazir múddeli memlekettik organdarmen kelisilip jatyr eken.
– Memleket basshysy Májilis otyrysynda kóptegen jastarymyzdyń áskerı boryshyn óteýden qashýy mańyzdy problema ekenin atap ótti. Bizdiń mańyzdy mindetimiz – jastardy áskerı qyzmet ótkerýge, erekshe mıssııa áskerı boryshyn oryndaýǵa yntalandyrý. Patrıottyq tárbıe ár balanyń boıyna otbasynan, ata-ana tárbıesinen sińýi kerek. Sondaı-aq mektepte oqytylatyn alǵashqy áskerı daıyndyq sabaǵynyń sapasyna kóńil bólinse deımiz, – deıdi R.Baltemirov.
– Sońǵy kezde alys-jaqyn shetelde qarýly qaqtyǵys kóbeıdi. Eldiń berekesin ishten ketirip turǵan teris dinı aǵymdar, ekstremıstik jáne terrorıstik uıymdar da bar. Eger elimizge qaýip tónip, qarýly kúsh qoldanylsa, otbasymyzdy kim qorǵaıdy? Otan qorǵaý – ár azamattyń qasıetti boryshy jáne paryzy ekenin umytpaıyq! Densaýlyq jaǵdaıymyz jaramdy bolsa, bar bolǵany bir jylǵa, ıaǵnı 12 aıǵa sozylǵan áskerı boryshymyzdy óteýden bas tartpaıyq! – deıdi podpolkovnık A. Bekmuhanov.
Batys Qazaqstan oblysy
