Shala týǵan sharanalar

О́mir boıy emdelýdi, keıde hırýrgııalyq otany qajet etetin BSP dertine nendeı jaǵdaılar dýshar etedi? Bul suraqqa náreste anasynyń qur­sa­­ǵynda, ıakı týyp jatqanda ot­­tegi jetispeýinen nemese tun­­shyǵýdan bolady degen ja­ýap beriledi. Sol sııaq­ty áıel­diń aıaǵy aýyr kezin­degi jerik bolý, toksıkoz, pla­sentarlyq qan aına­ly­my­nyń buzylýy men juqpaly aýrý­lar­dyń aýyr sal­­dary da osy dertke dýshar etýi múmkin.

Degenmen ǵalymdar kóp jaǵ­daıda balalardyń sere­braldy saldanýy, ıaǵnı orta­lyq júıke júıesiniń buzylýy  bosanyp jatqan kezdegi ja­ra­qat­tan emes, ınfeksııalyq aýrýlardyń saldarynan bolatynyn anyqtaǵan. BSP týǵanǵa deıin nemese týǵannan keıin gerpes sııaqty vırýstyń qur­saq­ishilik áseriniń nátıje­sin­de paıda bolýy múmkin degen de boljam bar.

Sońǵy málimetterge kóz sal­saq, 2022 jylǵy aqpan aıyn­daǵy jaǵdaıǵa sáıkes, Qazaqstanda BSP dıagnozy bar 19 myńdaı bala bolsa, Almatyda osy dertke shal­­dyqqan 453 bala esepte tur. Álbette, memleket áke-she­she­si­ne az beınet ákelmeıtin bul ba­lalarǵa qoldaý kórsetedi, qar­­jylaı kómek te beredi, alaı­da bólinetin qarjy kólemi jet­kiliksiz. О́ıtkeni BSP dıag­no­zy qoıylǵan balalar me­dı­sınalyq kómekti júıeli, turaqty, tipti ómir boıy alyp otyrýǵa tıis. Sondyqtan osy máselege baılanysty mamandar Almatyda baspasóz jıynyn ótkizip, birqatar máseleden habardar etti.

«Ortalyq júıke júıesiniń kináraty shala týylǵan náres­te­lerde jıirek kezdesedi. Ba­la­lardyń mundaı kesel­men týýynyń sebepteri óte kóp. Júktilik kezindegi ın­fek­sııa­lyq patologııa, ges­toz, qan qysymyna baılanysty aýyt­qý­lar, balanyń tunshyǵyp týýy jáne basqa da aýrýlar osyǵan jeteleıdi. Qazaqstanda jyl saıyn dene salmaǵy 500-den 2500 grammǵa deıin 20 myńǵa jýyq shala týǵan bala dúnıege keledi. Qaýipti toptaǵy mundaı balalar BSP dertine shaldyǵýǵa beıim. BSP dıagnozy bala týǵan kezde emes, ol dúnıege kelgennen soń bir jyl nemese bir jarym jyldan ke­ıin ǵana qoıylady», deıdi Qa­zaqstan-Reseı medısınalyq ýnıversıtetiniń neonatologııa kafedrasynyń meńgerýshisi, Neonatologter men balalar me­dısınasy mamandary qa­ýym­­­dastyǵynyń prezıdenti Qarlyǵash Jubanysheva.

Árıne, mundaı jaǵdaıda maman da, qoǵam da qarap otyr­ǵan joq. Naqty áreket etip, BSP dıagnozy qoıyl­ǵan ba­la­larǵa kómek kórsetý úshin ótken jyly «Alǵashqy qadam­dar» qo­ǵamdyq qaıyrymdylyq qory (QQQ) qurylǵan bolatyn. Qor­­dyń qyzmeti 2021 jyldyń 1 qazanynda bastaldy. Sodan beri Qyzylorda qalasyndaǵy «Qanat» klınıkasyndaǵy 15 balaǵa 7 mln teńge kóleminde kómek kórsetildi. Qazir olar­dyń árqaısysy ózdiginen oty­ryp-turýǵa, tipti júrýge qabiletti. Qordyń mıssııasy – aýyr naýqasqa shaldyqqan balalarǵa kómekteskisi keletin jáne olarǵa tolyqqandy ómir súrýge múmkindik bergi­si ke­le­tin adamdardy birik­ti­rý. «Al­­ǵashqy qadamdar» qoǵam­dyq qaıyrymdylyq qory BSP jáne aýtızm dıagnozy qoıylǵan balalarǵa barynsha kómektesip, olardyń ata-analaryna jańa klınıkalar jaıly jáne jańa emdeý ádisteri týraly aqparat­tar­men únemi habardar etip otyr. Bul áreketter týraly «Alǵashqy qadamdar» QQQ qu­ryltaıshysy Svetlana Shesterneva: «Bizge eldiń BSP dıag­nozy bar balalarǵa kó­mek­ti Qazaqstanda da kór­se­tý­ge bola­ty­nyn túsingeni ma­­ńyzdy. Mun­daı ba­la tár­bıe­­lep otyr­­ǵan­ otba­sy­lar­ǵa basqa el­ge sabylýdyń qajeti joq. Birqatar otandyq klı­nı­kanyń tájirıbesi qa­zaq­standyq dárigerler sal bala­larǵa kómek kórsete alatynyn dáleldep otyr. Eń qajet­ti­si – qamqor adamdardyń kó­me­gi», deıdi.

Osy arada 2023 jyly Qap­sha­ǵaı sý qoımasynyń jaǵa­synda serebraldy sal aýrýy bar balalarǵa arnalǵan klı­nı­ka­nyń qurylysy bastalatynyn aıta ketý kerek. Bul oraıda «Alǵashqy qadamdar» QQQ ınvestorlardy ynty­maq­­tastyqqa shaqyryp, serebral­dy sal aýrýy bar balalar­dy ońaltý úshin qarajat jınaý naýqanyn bas­taýdy kózdep otyr­ǵan jaıy bar. BSP-men birge sım­pto­ma­tı­kalyq epı­lep­­sııa men gıdrosefalııa dıag­nozdary qatar qoıylǵan 19 jastaǵy Arýjan Japardy ońaltýǵa qarajat jınaý 25 aqpanda bastaldy. Arýjanǵa tolyq em alýy úshin 1 mln teńge jınalýy kerek.

Baspasóz máslıhatynda psıholog, psıhologııa ǵylym­da­rynyń kandıdaty, psıhote­ra­pevt, ekzıstensıaldy te­rapevt Janat Birjanova: «Se­re­braldy sal aýrýymen aýy­ratyn balasy bar jáne psı­ho­logııalyq kómekke júginý kerek­tigin biletin 10 ana bolsa, onyń 3-eýi ǵana jeke terapııaǵa júginedi. Balanyń dıagnozyn ata-analarǵa estirtken sátten bastap, sheshesi ózin múldem umytyp ketetin jaǵdaılar bastalady. Bul kúızelis ómir boıy sozylýy da múmkin. Ata-anaǵa mundaıda dıagnoz qoıýdyń kúrdeli prosesinen, balanyń densaýlyǵyn saqtaý men jaqsartý úshin uzaqqa sozylatyn kúres jolynan ótýi kerek. Osy ýaqyt ishinde ana otbasy úshin de, bala úshin de demeýshi, kúsh-qýat kózi bolyp tabylady. Kúnderdiń kú­ninde oǵan bireýdiń «ózińe múldem qaramaı kettiń» dep aıtatyn kezi keledi. Ol ózine qa­jetti jigerdi qalpyna kel­tirýge tyrysqysy da kel­meı­di jáne tipti ózin adam qa­tarynan shyǵaryp tastaıdy. Psıhologııalyq kómek – toptyq jáne jekeleı bolsyn meıli, psıhıkany qalpyna keltirýdiń jáne ananyń jeke basyn ózgertýdiń tıimdi qu­ra­ly. Bul sáıkesinshe bala­nyń densaýlyǵy men kóńil kúıine de yqpal etedi», deıdi.

Sondyqtan ómirdiń osyndaı talqysyna túsken adam­dar­­ǵa memlekettiń ǵana qam­­qor­lyǵy emes, aına­la­syn­daǵylardyń da meıiri­mi, bas­qa­­lardyń ba­syn­daǵy jaǵ­daı­ǵa beıjaı qaraı almaıtyn bel­sendi aza­mattardyń kómegi qa­shan da artyq emes.

ALMATY