О́ner • 10 Naýryz, 2022

Halyq batyry týraly sımfonııa

292 ret
kórsetildi
2 mın
oqý úshin

Jaqynda Qostanaı oblysy Arqalyq qalasyndaǵy Dala ólkesi tarıhy mýzeıiniń qory Qytaıdyń tanymal kompozıtory Sıan Sınhaıdyń 1916 jylǵy Torǵaıdaǵy Ult  azattyq kóterilisiniń bas sardary Amangeldi Imanov týraly sımfonııalyq poemasynyń kóshirmesimen tolyqty. Bul jádigerdi mýzeıge Arqalyq shaharynyń turǵyny Jupar Tatkenova tabys etken.

Halyq batyry týraly sımfonııa

Sıan Sınhaı – aıtýly qy­taı kompozıtory, 250-den astam shyǵarma avtory. Sonyń ishinde kantata, opera, sımfonııa, orkestrlik mýzykaǵa arnap jazǵan týyndylary ulttyq órnegimen erekshelenedi. Talant­ty mýzykant 1940 jyly Más­keýge jiberilgen, sonda «Ult azat­tyǵy» degen birinshi sımfo­nııasyn aıaqtaǵan. 1941 jyly Almatyǵa kóship kelip, sol jyldary «Qasıetti soǵys» atty ekinshi sımfonııasyn jazady. Sonymen qatar qazaqtyń birqatar halyq ánin jınap, qaıta óńdegen. 1944 jyly Qostanaıda turyp, oblystyq fılarmonııanyń ne­gizin qalaýǵa úlesin qosady. To­byl óńirine kelýine qazaq kompozıtory Baqytjan Baıqadamov sebepker bolǵan. Halyq batyry týraly sımfonııalyq shyǵarmasy osy jyldary ómirge kelgen.

11

Osydan eki-úsh jyl buryn qazaqstandyq jáne qytaılyq óner sheberleri Baqytjan Baı­qadamov pen Sıan Sınhaı ara­syndaǵy dostyq pen olardyń shyǵarmashylyq ómirin beınelegen «Kompozıtor» atty kórkem fılm túsirgeni esimizde.

Búginde eki tulǵanyń ara­syn­daǵy syılastyq urpaqtarymen de sabaqtasyp otyr. Baqytjan Baıqadamovtyń jıeni, Qalamqas Aryslanqyzy (kompozıtordyń apasy Danabıke Baıqadamovanyń qyzy) qos mýzykanttyń ómiri men shyǵarmashylyǵy jaıynda kitap jazyp, arhıvten Sıan Sınhaıdyń birqatar týyndysyn izdep tapqan. Sonyń ishinde «Amangeldi» poe­masy da bar. Osy shyǵarmanyń kóshirmesin mýzeıge tapsyrǵan Jupar Tatkenova da Baqytjan aǵamyzdyń jıeni.

«Bóle apam Qalamqas Arys­lanqyzy ózi shyǵarǵan kitap pen sımfonııalyq týyndynyń notasyn arnaıy Arqalyqqa berip jibergen edi. Amanatyn oryndap, mýzeı qoryna tapsyrdym. Sıan Sınhaı mýzyka ǵana jazbaǵan, qazaqtyń bı ónerin de zerttegen. Naǵashymmen jaqyn dos bolǵan. Endi olardyń murasyn qazirgi jas urpaq ta bilgeni durys», deıdi ol.

55

Arqalyqtaǵy Dala ólkesi tarıhy mýzeıiniń dırektory Ashat Qasenov bir sózinde sımfonııalyq shyǵarmanyń kóshirmesin Elýbaı О́mirzaqov atyndaǵy Qostanaı oblystyq fılarmonııasy da alǵanyn aıtady. Atalǵan óner ujymy týyndyny Amangeldi batyrdyń 150 jyldyǵy qar­sańynda qaıta jańǵyrtýdy oılap otyrǵan kórinedi.