Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
Bul býyn keıingi ýaqytta ózimiz aıtyp júrgen jańa býyn, jańa urpaqtyń ókilderi. Basqasha aıtqanda, býyrqanǵan bula býyn. Olar ádebıettegi ǵana emes, qoǵamdaǵy, tipti tutas álemdegi álimjettilik pen áperbaqandyqqa, jaltaqtyq pen jaǵympazdyqqa, jeń ushynan jalǵasqan sybaılastyq pen óńin búrkegen ótirikke, jalǵanshylyq pen janaıarlyqqa jany qas urpaq.
Poezııa – ýaqyttyń kóńil kúıi. Bizge deıingi, bizdiń ári bizden keıingi zamandar arasyndaǵy kózge kórinbes, kóńilge seziler kórkem bir dúnıe. Antologııaǵa engen jastar shyǵarmalaryn paraqtap otyryp, tolaıym, tolǵaqty, tumarly jyrlardy az kezdestirmeısiz. Shamyrqanǵan shabytty óleńderdi de, dúr silkingen dúldil óleńderdi de, taıpalǵan jorǵadaı tórt aıaǵyn teń basqan tuǵyrly jyrlardy da, nárkes kóńildi úzildirer náziktikti de, býyrqanǵan bula jyrdy da tabasyz. Keı óleńderden dástúrli óleńniń dańǵyl jolyn ańdasaq, endi birinen sony soqpaqty kóremiz. Jańa izdenisterdiń izin ańǵaramyz.
Biz – tarıhy jyrmen jazylǵan halyqpyz. Dalanyń dańǵaıyr jyraýy Tonykók babamyzdyń bitik tasqa bádizdep jazǵan jyrlarynan bastap, halyq aýyz ádebıetiniń altyn qory, jyrlar men qaharmandyq dastandar, qasıetti qara óleń, júzjyldyqtardyń júregindeı julqyna soǵyp turǵan jyraýlar poezııasy, zar zaman aqyndary, Abaı ǵasyry, alashtyqtardyń asyl murasy, keńestik kezeńde keregesin keńge salǵan kemel býyn, bári-báriniń shyǵarmalary – qazaq sanasy men janynyń, ult rýhynyń kórkem shejiresi.
О́zimizdi izdesek, óleńniń qaınar bastaýyna bas qoıamyz. Tarıhymyzǵa tirek bolar sózdi óleńnen izdeımiz. Sanamyzǵa tııanaq bolar oıdy óleńnen tabamyz. Kóńilimizge mııat bolar sezimdi de sodan alamyz. Kógen men óleńge salǵanda, óleńdi alǵan Súıinbaı sekildi ózegin óleń jaılaǵan órender órekpip jyr oqyp, órteńge shyqqan ómir gúlindeı qaýlap ósip, qanatyn jaıyp keledi. Ult rýhanııatyn ulyqtaǵymyz kelse, sol jastardyń arqasynan qaǵyp, mańdaıynan sıpap «sen shyǵyp qal, shybyq tal, taǵdyr týsa buralań, men qashan da senderdiń jel jaǵyńda tura alam» dep Jumeken jyrlaǵandaı, qoǵam qamqorlyq kórsetip, qanatyn qataıtýymyz kerek.
Jalpy, jas aqyn degenimizdiń ózi shartty uǵym sekildi. Baıqaýymyzsha, munda jas mólsheri emes, aqynnyń eseıý, tolysý, qalyptasý kezeńi meńzelse kerek. Olaı bolmasa, jaınaǵan týy jyǵylmaı jıyrma tórt jasynda ómirden ótken Bernııaz Kúleevti, otyzynda óz otyna órtenip ketken Tólegen Aıbergenovti, otyz bir jasynda o dúnıege sapar shekken Baýyrjan Úsenovti jas aqyn edi deı alamyz ba? «Otyz jasymda jazǵan óleńderime elý jasymda memlekettik syılyqty aldym» dep Esenǵalı Raýshanovtyń ózi aıtqandaı, on bes pen otyz bes jas aralyǵy aqyndardyń qus qanatty, bóri júrekti, Sokrat mańdaıly ýaqyty eken.
«Egemen Qazaqstan» gazetiniń ádebı ortasyn, rýhanı keńistigin syrttaı baǵamdaǵan kisiler keıde ony «Jazýshylardyń kishi odaǵy» dep te atap jatady eken. Bul – zańdy qubylys. Gazetimizdiń júz jyldan astam tarıhyna úńilgende, onyń qabyrǵasynda qazaq rýhanııatynyń betke ustarlary, ulttyń zııaly qaýymy qyzmet etkenin kóremiz. Irgetasy endi qalanǵan ilki jyldardyń sarǵaıǵan paraǵynda Alash aıbozdary Mirjaqyp Dýlatuly, Sáken Seıfýllın, Beıimbet Maılınderdiń qoltańbasy qalǵan. Biz tek qana aqyn-jazýshylardyń esimderin atap otyrmyz. Odan keıingi jyldardyń jylnamasynan Ǵabıt Músirepov, Ábdilda Tájibaev, Taıyr Jarokov, Sábıt Muqanovtyń jarqyn jazbalaryn jolyqtarmyz. «Egemende» eńbek etken ádebıet alyptarynyń qatarynda Qasym Amanjolov, Muqaǵalı Maqataev, Hamıt Erǵalıev, Sherhan Murtaza, Ábish Kekilbaıuly, Ákim Tarazı, Qalmaqan Ábidqadyrov, Tólen Ábdik, Muqan Imanjanov, Keńshilik Myrzabekov, Marhabat Baıǵut, Temirhan Medetbek, Sabyrhan Asanov, Ábdikárim Ahmetovterdiń esimin ataımyz. Hamıt Erǵalıev óziniń Shekspır sonetterinen dańqty aýdarmalaryn osy «Egemenniń» qabyrǵasynda júrip jasaǵan edi. Aqseleý men Qoıshyǵara aǵalarymyz osy gazette júrip «Kúmbir-kúmbir kúmbezder» men «Altyn tamyr» kitaptaryn jazǵan.
Mine, júz jyldyq jylnamanyń uzyn-yrǵasynda osyndaı alyptardyń yrǵaǵy bar. Jarq etip kóringen jastardy, júreginde oty bar oǵlandardy jınap, óz oıy men kózqarasyn bildirýge gazet minberin usyný – aǵalardan kórgen jolymyz, ónegemiz, izgi dástúrimiz. Sol arqaýy altyn dástúr kúni búginge deıin úzilgen joq. Qazirdiń ózinde otyzdan astam shyǵarmashylyq adamdary, ádebıet jastary gazetimizde eńbek etedi. Gazet qyzmetinde júrgen búgingi jastar da, onyń ishinde osy antologııaǵa enip otyrǵan aqyndardyń esimi araǵa jyldar salyp, osylaı ańyzǵa aınalyp, Alash balasy arqa tutar ardaqty azamattarǵa aınalatynyna úmit etemiz.
Gazet jumysy óleńdi óltiredi degen de pikir bar. Biraq, meniń oıymsha, osy qany qara jerge tambas qarbalas jumys olardy shıratady, shıryqtyrady, ósiredi. Qoǵam ómiriniń árbir qozǵalysyn qalt jibermeı, qaǵylez ári sergek bolýǵa, azamattyq ustanymdarynyń qalyptasýyna úles qosady dep bilemin.
Qalamǵa sert etken, qazaqtyń qara óleńin qasıet tutqan qanatty jastardyń jyrlary toptastyrylǵan jınaq qutty bolsyn!
