Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Qarjy naryǵynda bul qubylmalylyq áli saqtalyp otyr. Soǵan qaramastan sońǵy bir apta kóleminde tól valıýtamyz birshama kúsheıdi. Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary Álııa Moldabekovanyń aıtýynsha, qadaǵalaýshy tarapynan qarjylyq turaqtylyqty qamtamasyz etý jáne teńge baǵamyn turaqtandyrý úshin birqatar shara qabyldandy. Naýryzda Ulttyq bank 990,5 mln dollarǵa valıýtalyq ıntervensııa júrgizdi. Ulttyq qordan bıýdjetke 891 mln dollar mólsherinde transfertterdi júzege asyrý úshin satý, sondaı-aq kvazımemlekettik sektor sýbektileriniń 233,4 mln dollary mólsherinde valıýtalyq túsimniń bir bóligin satýy teńgege qoldaý bolǵan.
Sonymen birge Prezıdenttiń el aýmaǵynan syrtqa 10 myń dollardan artyq qarajat shyǵarmaý týraly Jarlyǵy da valıýta turaqtylyǵyna septeskendeı. Osyndaı sharalar nátıjesinde teńge bir aıda 5,7 paıyzǵa nyǵaıyp, naýryzdyń sońyna taman 467 teńge boldy. Árıne, buǵan geosaıası shıelenistiń belgili bir deńgeıde baıaýlaýy da áser etkeni sózsiz. 11 sáýirdegi jaǵdaı boıynsha 1 dollar 449,63 teńgeden saýdalandy. Teńgeni osy mejege deıin kúsheıtý úshin eleýli túrde dollar satyldy, ıaǵnı valıýtalyq ıntervensııa jasaldy. Al ol óz kezeginde altyn-valıýta qoryna áserin tıgizdi. Bir aı ishinde altyn-valıýta aktıvteri 310 mln dollarǵa tómendegen. Qordyń quramynda altyn úlesi basym. Á.Moldabekovanyń aıtýynsha, geosaıası arenadaǵy shıelenistiń saqtalýyna baılanysty baǵaly metaldar baǵasy joǵary deńgeıde qalyp otyr.
«Altyn-valıýta rezervteriniń teńgerimdi qurylymyn qoldaý jáne olardyń ótimdiligin arttyrý maqsatynda baǵaly metalǵa suranys joǵary bolǵan jaǵdaıda, Ulttyq bank altyndy turaqty valıýtaǵa satady. Biz halyqaralyq rezervterdi ártaraptandyrý úshin altyn úlesin qysqartýdy jalǵastyramyz», deıdi Moldabekova.
Naýryzda Ulttyq qordaǵy valıýtalyq aktıvterdiń ózgerýine syrtqy faktorlar qalaı áser etti? Buǵan UB ókili bylaı jaýap beredi: «Aldyn-ala derekter boıynsha, naýryzdyń sońynda Ulttyq qordyń valıýtalyq aktıvteri ótken aıda 1,2 mlrd dollarǵa tómendep, 52,7 mlrd dollardy qurady. Kepildendirilgen jáne nysanaly transfertterdi 470 mlrd teńgege bólý maqsatynda aldyńǵy aıda valıýta naryǵynda 891 mln dollarǵa nemese 448 mlrd teńgege aktıvter satyldy. Transfertterdiń bir bóligi shottaǵy qaldyqtar men Ulttyq qorǵa túsetin teńgedegi túsimder esebinen qanaǵattandyrylǵanyn atap ótken jón. Bul rette naýryzda shetel valıýtasyndaǵy túsimder 207 mln dollardy qurady. Álemdegi geosaıası ahýaldyń nasharlaýy, AQSh FRJ jáne damyǵan elderdiń basqa da ortalyq bankteriniń aqsha-kredıt saıasatynyń kúsheıýi, sondaı-aq kóptegen erkin konvertasııalanatyn valıýtalarǵa qatysty dollardyń nyǵaıýy aıasynda 2022 jyldyń qorytyndysy boıynsha qordy basqarýdan oń ınvestısııalyq kiris alý yqtımaldyǵy shamaly bolyp baǵalanady. О́tken aıdyń qorytyndysy boıynsha, Ulttyq qordyń ınvestısııalyq kirisi teris qalyptasyp, (-)521 mln dollardy qurady. Bul rette Ulttyq qordy basqarý strategııasynyń uzaq merzimdi ekenin umytpaǵan jón, al sońǵy 3 jylda ınvestısııalyq kiris 10,75 mlrd dollar boldy».
Jaqyn aradaǵy qarjy naryǵynyń ssenarııi men perspektıvasyn kesip-piship aıtý qıyn. Táýekelder áli tolastamaı tur. Reseı men Ýkraına arasyndaǵy soǵystyń qashan, qalaı aıaqtalary boljaýsyz. Osynyń ózi-aq álemdik ekonomıkany baıaýlatyp, ınflıasııany odan ári jedeldetip jatyr. Qazaqstan da – jahandyq ekonomıkanyń bir bólshegi. Sondyqtan álemdik qymbatshylyq pen logıstıka tizbeginiń buzylýy bizdiń naryqqa ońdy-soldy kedergiler qoıyp jatyr. Bul óz kezeginde bizdiń eldiń altyn-valıýta qory men valıýta serpinine teris áserin tıgizeri sózsiz.
«Halyqaralyq reıtıngtik agenttikter 2022 jyly álemdik ekonomıka ósiminiń boljamdaryn tómendetti (S&P 4,2 paıyzdan 3,6 paıyzǵa deıin, Fitch 4,2 paıyzdan 3,5 paıyzǵa deıin). Halyqaralyq valıýta qory da óz boljamdaryn qaıta qaraý jospary baryn habarlady. AQSh-taǵy joǵary ınflıasııa men balansty qysqartý jáne mólsherlemelerdi tez arada arttyrý túrindegi monetarlyq saıasatty kúrt kúsheıtý qajettiligi aıasynda resessııa táýekelderi ósti. RF munaı (11 paıyz), gaz (17 paıyz) jáne baǵaly metaldar (11 paıyz) boıynsha iri óndirýshi ekenin eskere otyryp, shıkizat taýarlary naryǵynda sanksııalyq táýekelder men shekteýler baǵanyń turaqty ósýine sebepshi bolaryn baıqaımyz», deıdi Álııa Moldabekova.
