Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Reseıdiń alǵan betten qaıtpaýy, keri sheginbeýi jahandyq qoǵamdastyqty tańǵaldyryp otyr. Sondyqtan da olar aıamaı sanksııa salyp jatyr. Qazirdiń ózinde sanksııalardyń «nátıjesi» kórine bastady. Tikeleı taýar aınalymyn jasap, belsendi saýda seriktesi bolyp otyrǵan Qazaqstanǵa da keri áseri tımeı qoımaıdy. Sarapshylar osyndaı qysyltaıań sátte halyq pen bıznesti nesıemen qoldaý – iskerlik belsendiliktiń qajetti deńgeıin ustap turatyn jáne ekonomıkalyq ósimge sebepker bolatyn biregeı nusqa deıdi.
Bıyl kóktemde eldegi búkil ekinshi deńgeıli bankterdiń qaryz portfeli 20,3 trln teńgege jetken. Daǵdarys tolqyny men ózge de qıyndyqtarǵa qaramastan ósim bar. Qaryz portfeli bir aı burynǵy kórsetkishten 255,6 mlrd teńgege kóbeıgen. Jyldyq mán 4,9 trln teńgege ósken. Aılyq dınamıkada 22 banktiń 18-i oń kórsetkishke ıe bolǵan. Jyldyq dınamıkada 20 banktiń kórsetkishi táýir.
«Aılyq jáne jyldyq dınamıkada qaryz portfeliniń ósýi turǵysynan Halyk Bank ozyq shyqty. Aqpanda bank zaım kólemin 279,4 mlrd teńgege kóbeıtken. Bir jylda bergen qaryzy 6,3 trln teńgege jetipti. Bul – otandyq naryqtaǵy zaımnyń 31,1 paıyzy. Kóktemde bank 2021 jylǵa arnalǵan shoǵyrlandyrylǵan qarjylyq esep derekterin jarııalady. Soǵan súıensek, 2021 jyly qaryz portfeliniń 31 paıyzy bólshek zaımdarǵa tıesili bolsa, sonyń ishinde 15 paıyzyn ıpotekalyq qaryz quraǵan. Halyk Bank kóbine rıteıl jáne kóterme saýda, qyzmet kórsetý, munaı-gaz salasy, jyljymaıtyn múlik, energetıka jáne hımııa ónerkásibi salalaryna jıi nesıe beredi. Bul turǵyda bank ekonomıkanyń basym sektorynyń barlyǵyn nesıemen qamtyp otyr deýge negiz bar», dep jazdy Ranking sarapshylary.
Ekinshi orynda – «Otbasy bank». Aqpannyń qorytyndysy boıynsha qaryz portfeli 69,6 mlrd teńgege kóbeıip, 2,3 trln teńgege jetken. Bir jyl ishinde bank qaryz kólemin 904,2 mlrd teńgege arttyrypty. Bul qarjy ınstıtýty tek qana turǵyn úı qurylys jınaqtaý jáne turǵyn úı zaımdary júıesinde jumys isteıdi. Tutynýshylyq jáne ózge de nesıeleý boıynsha qyzmet kórsetpeıdi. Sonymen birge qazir «Otbasy bankti» ekinshi deńgeıli bankter júıesinen shyǵaryp, oǵan Ulttyq damý ınstıtýty mártebesin berý máselesi qarastyrylyp jatyr. Iаǵnı qarjy ınstıtýtyna esepke qoıý, turǵyn úı bólistirý fýnksııalary júktelmek.
Úzdik úshtikti aqpan aıyndaǵy 56,4 mlrd teńge qosqan Kaspi Bank túıindegen. Bul banktiń kóktem basyndaǵy qaryz portfeli 2,6 trln teńgeni qurapty. Sońǵy bir jylda bank qaryz portfelin 1 trln teńgege deıin ulǵaıta alǵan. Sondaı-aq bestik quramyna Bank RBK (+34,7 mlrd tg, 670 mlrd teńgege jetken) jáne «Alfa-Bank» (+ 29,6 mlrd tg, 564,4 mlrd teńgege jetken) bar.
Sanksııadan kóz ashpaı jatqan reseılik enshiles bankterdiń jaǵdaıy máz emes. Máselen, VTB Bank bir aıda qaryz portfelin 43,3 mlrd teńgege azaıtyp alsa, «Sberbank» 296,8 mlrd teńgeden bir-aq aıyrylǵan. Úzdik bestik qataryna enip turǵan «Alfa-Banktiń» de aldaǵy ýaqytta óz qarqynyn saqtap qalady degenge sený qıyn. О́ıtkeni qarjy ınstıtýty qazir túrli shekteýler aıasynda óz jumysyn laıyqty deńgeıde júrgize alatyn emes jáne bank shuǵyl túrde jańa aksıoner izdestirip jatyr.
Qaryz portfeliniń jıyntyq ósimi fonynda olardyń sapasy da jaqsaryp jatyr deıdi sarapshylar. Bıyl naýryzda merzimi ótip ótelmegen zaımdar úlesi 6,75 paıyzdy quraǵan (bir aı buryn – 6,77, bir jyl buryn – 11,28 paıyz bolǵan). Al ótelmegen merzimi 90 kúnnen asyp ketken (NPL 90+) bereshekterdiń qaryz portfelindegi úlesi 3,48 paıyzdy quraıdy. Bir jyl buryn NPL qaryz portfeliniń 6,92 paıyzy bolǵan edi.
«Qazir bankter óz ýaqytynda ótelmegen bereshekter máselesine jedel mán beredi jáne olardy kóp jaǵdaıda uzaq merzimdi bereshek jaǵdaıyna jetkizbeıdi. Bıyl kóktemde barlyq merzimi ótip ketken bereshektegi NPL 90+ úlesi 51,6 paıyzdy qurady. Bul kórsetkish 2015-2021 jyldary 80 paıyzdan asyp túsken bolatyn. Halyk Bank-tiń qaryz portfelindegi merzimi ótken bereshekter úlesi 4,84 paıyzdy, NPL 90+ 2,34 paıyzdy quraıdy. Kaspi Bank portfelindegi ótelmegen qaryzdar úlesi 9,74 paıyzǵa taıap qalǵan. Al NPL 90+ úlesi 4,2 paıyz deńgeıinde. Ipotekalyq nesıeleýmen aınalysatyn «Otbasy bankte» nesıe boıynsha bereshek joq deýge de bolady. Al 90 kúnnen asyp ótelmegen qaryzdar úlesi portfeldiń 0,07 paıyzyn quraıdy», dep habarlaıdy sarapshylar.
