Iаn Vermeer Nıderlandta týyp, sonda ómir súrdi. Gollandııalyq sýret óneriniń «altyn ǵasyryna» jatatyn ol Rembrandtpen qatar atalady. Jalpy, sýretshiniń ómiri týraly kóp derek joq. Degenmen, Vermeer shyǵarmashylyqta jaqsy tabysqa jetti, kóziniń tirisinde eńbegi baǵalandy, ataq-abyroıǵa bólendi, portretteri qomaqty qarjyǵa satyldy. Ol jylyna kem degende eki kartınadan salǵan desedi. Qazirgi tańda sýretshiniń 34 túpnusqa shyǵarmasy belgili.
«Injý syrǵaly qyz» kartınasynyń tarıhy kópke qupııa ekenin sóz basynda aıtyp óttik. Zertteýshiler, tipti sýrette kim beınelengenine de naqty jaýap bere almaıdy. Bir boljamǵa sensek, Iаn Vermeer óziniń qyzy Marııany beıneleýi múmkin: ol sol kezde shamamen 12 jasta edi. О́ıtkeni kartınada qyzdyń erkindigi, batyldyǵy, ótkir kózqarasy anyq baıqalady deıdi.
Al taǵy bir nusqada portrettegi qyz naqty adam emes, sýretshiniń erkin jumysy nemese «tronı» – anonımdi qııal portreti delinedi.
Aıta keteıik, avtor óz zamandastary sekildi týyndylaryna taqyryp qoımaǵan. Kóbinese sýretshiler qaıtys bolǵan soń múlikterin túgendeý kezinde oryndaýshylar men qyzmetshiler oılap tabatyn bolǵan. Máselen, Vermeer ómirden ótken soń 1676 jyly jasalǵan tizimde «túrik stılindegi eki tronı» dep kórsetilgen. Sonyń biri osy marjan syrǵa taqqan qyz obrazy boldy. Keıin bul kartına «Oramal taqqan qyz», «Qyzdyń júzi» dep te ataldy. 1995 jyly Vashıngtondaǵy kórmeniń aldynda Maýrıshıoıs mýzeıiniń qyzmetkerleri kartınaǵa zamanaýı at qoıa bastady.
Sondyqtan shyǵarmadaǵy keıipker obrazy qııaldan týýy ábden múmkin.
Bálkı, Vermeer áıeli Katarına Bolnesti beınelegen bolar. Ol avtordyń «Tarazy ustaǵan áıel» (Vrouw met weegschaal, 1663), «Terezeden hat oqıtyn qyz» (Brieflezend meisje bij het venster, 1657) kartınalaryna túsken dep sanalady. Alaıda «Injý syrǵaly qyzǵa» Katarınanyń jasy sáıkes kelmeıdi.
«Injý syrǵaly qyz» barokko stıline jatady. Bul portrettiń qoıý qanyq tústeri men úılesiminen baıqalady. Sýretshi fondaǵy kontrasty-jabyq tús arqyly keıipker terisiniń túsin sheberlikpen shyǵarǵan.
О́nertanýshylar shyǵarma týraly talqylaýlarda keıipkerdiń ár detalin ortaǵa salatyn. Ásirese qyzdyń syrǵasynyń taza injý-marjan ekenine kúmándandy. Olar tastyń tym úlken mólsherine, sondaı-aq onyń tómengi jaǵynyń erekshe jarqyraýyna nazar aýdardy. Al qazir ǵalymdar áshekeıdiń injý emes, jalatylǵan shyny ekenin alǵa tartady. Ol kezde kólemi úlken injý sırek boldy hám oǵan tek baı-baǵlandardyń qoly jetetin. Sondyqtan zergerlik buıymdar negizinen Venesııadan jetkizildi.
XVII ǵasyrda portretke erekshe qubylystar qosý stıli tanymal boldy. Sýretshiler keıipkerdiń syrtqy túrine-júzine, turysyna nemese kıimine erekshe detal engizýge umtyldy. Al Vermeerdiń syrǵaly qyzynda aıtylǵan detaldardyń barlyǵy bar deýge bolady: obrazdaǵy jyly emosııa, tunyq kózqaras, oramal, úlken syrǵa, qıǵashtap qaraǵan turys. Osynyń bári shyǵarmanyń ómirine aıtarlyqtaı áser etti.
Máselen, avtordyń oıyna keıipkerdiń basyna oramal taǵý qaıdan kelýi múmkin? Bálkı, oǵan XVII ǵasyrda Eýropany jaýlap alǵan Sultan Súleımenniń yqpaly sebep bolǵan shyǵar. Sondaı-aq sol kezdegi sángerler ekzotıkalyq bezendirýge tabynýdy qoldaǵan edi. Al kartınadaǵy boıaýlar úılesimi klassıkalyq dástúrden áldeqaıda alshaq. Qalaı desek te Iаn Vermeer sol kezeńdegi sýretshilik ónerdiń stılin ózinshe jalǵastyryp, qubylys jasaı aldy.
