Qoǵam • 17 Mamyr, 2022

Biz qanshalyqty ózgerdik?

19 ret kórsetildi

Tirshilik túıtkilderine qatysty ótken shaqtaǵy túrli kórinister de esten ketpes estelik retinde jadyńda saqtalyp qalady. Solardyń keıbireýlerin qazirgi ómirińde kezdesip qalatyn jaǵdaıattar sanada qaıta jańǵyrtatyny bar. Ekeýiniń ishki ózeginde, mazmunynda uqsastyq bolǵandyqtan solaı bolatyn shyǵar.

Osydan biraz buryn bir qalada kópshiliktiń kózi ábden úırengen, eshkimdi tańǵaldyra qoımaıtyn, qoǵamymyzdyń eti úırenip ketken bir jaıt meni budan jıyrma toǵyz jyl burynǵy myna bir kórinisti kóz aldyma keltirdi.

Jaı-japsardy azdap túsindire keteıin.

Qazaq balasy tosyrqap baryp ile bilek sybana kirisip ketken saýdagerlik qyza bastaǵan shaq. Kósheler toly bazar. Alypsatarlar qaptaǵan. Yǵy-jyǵy halyq qalalarda ersili-qarsyly sabylady. Tipti, shal-shaýqan, kempir-sampyrǵa deıin bazarshy-satýshy, saý­dager, alypsatar bolyp alǵan. Mine, osy toptaǵylar tártip saqshylary ózderiniń jastarynyń úlkendigin syılar degen dámemen kóbine arnaıy ruqsat etilmegen jerlerge jaıǵasyp, qolyndaǵysyn satýǵa qoıady. Arnaıy orynǵa baryp turaıyn dese onyń salyǵy, jaldaý aqysy eseńgiretip, esek­ke teris qaratyp mingizip jiberedi. Sodan olar aıaqjoldardy jaǵalaı nemese aıaldamalardy tóńirektep júrip saýdasyn jasaıdy. Bul is-áreket zań buzýǵa jatqyzylady. Olardyń dosy da janashyry da tártip saqshylary, zamanaýı tilmen aıtqanda polıseıler. Osy jaǵdaıat shal-shaýqan, kempir-sampyrlar men polıseıler arasyn­daǵy alys-beristi qyzdyrady, bitpeı­tin qyzyq ta suryqsyz «epopeıany» týdyrady. Olardyń polıseılermen ózara dıalogtary bylaı órbıdi:

Polıseı:

– Bul jerge turýǵa bolmaıdy.

Satýshy qarııa:

– Endi qaıda baryp turamyn? Qaıda baryp kún kóremiz?

Polıseı:

– Saýda jasaýǵa ruqsat berilgen jerden oryn alyńyz, áıtpese tabanyńyzdy jaltyratyńyz.

Satýshy qarııa:

– Bazarda oryn qymbat. Onyń jaldaý aqysyn tóleýdi qalta kótermeıdi... Aınalaıyn, seniń de men sekildi ata-anań bar shyǵar, tıispeshi maǵan, – dep jalynady.

Buǵan polıseı kónsin be, ol da óz ýájin aıtady. Osy kelispeýshilikten kelip polıseıler tarapynan qoqan-loqy jasalady. Satýshynyń kór-jóri laq­tyrylyp, turǵan ornynan qýylady. Alaıda satýshy qarııalar kóp. Onyń qaısybirin qýalaı bersin, polıseıler de sharshaıdy, yǵyry shyǵady. Ákesindeı, sheshesindeı adamdarmen aıqasa berý olarǵa da ońaı deısiń be? Kúndelikti kún kóris talaby qoısyn ba, satýshy qarııalar kósheniń kez kelgen tusynda saýdasyn júrgizýdi jalǵas­tyra beredi. Al endi ne isteý kerek? She­shim bar: endi eki jaq «barmaq basty, kóz qystyǵa» kóshedi. Taraptarǵa da tıimdisi sol. О́zara kelisim júrgiziledi. Ortaq sheshimge keledi. Satýshylardyń mindeti – polıseılerge álgi kelisim negizinde kúnine belgilengen teńgesin tólep turý. Polıseılerdiń mindeti – kóshedegi saýdagerlerdi kórse de kór­megen bolý. Kelisimge kónbegenge kún joq. Bitti.

Sol kezdegi jalpy jaǵdaıdyń shet jaǵasyn azdy-kópti túsindirgendeı boldym. Al endi álgi joǵaryda aıtyp ótken, osydan jıyrma toǵyz jyl burynǵy sol bir kóriniske toqtalaıyn.

Qys mezgili. Jasy shamamen jetpisten asqan bir kempir búrseńdep aıaldama janynda piste jáne tátti-pátti, saǵyz satyp tur. Oǵan bir polıseı kelip, bul arada saýda jasaýǵa bolmaıtynyn eskertip, tez zattaryn jınap áketýdi talap etti. Kempir onyń aıtqanyna kóne qoıǵan joq. Jobasy, jańaǵy kelisimge qatyspaǵandardyń biri bolar. Eki jaq sharpysyp qaldy. Polıseı túk óndire almasyn bilgen bolar, kempirdiń janynda az kem oılanyp turdy da, ıesiniń ruqsatynsyz syrt kıiminiń eki qaltasyna pisteni ýystap sala bastady. Kempir oǵan qoı demedi. Bergen param bolsyn degen shyǵar. Anaý qaltasyna pisteni pispelep tyǵa berdi, tyǵa berdi. Qaltasy dáý qorjyn bolmasa da, toıymsyz pále eken, zorǵa toldy. Qaltasy tolǵansha satýshy kempirdiń jany shyǵyp kete jazdap turdy. Qaıtsin, puldamaq dúnıesi ǵoı. Sodan, polıseı asyqpaı shirene basyp, shyrt túkire kete bardy. Men polıseıdiń sońynan qarap turdym, piste tola qampıǵan eki qaltasy esekke artylǵan qorjynnan aýmaıdy ǵoı, aýmaıdy.

Bul osydan 29 jyldaı burynǵy kórinis edi. Sodan bergi aralyqta rettelgen saýda núktelerin emes, qoǵamdy aıtamyn, qanshalyqty ózgerdi, qanshalyqty ilgeriledi eken, a?

Sońǵy jańalyqtar

Indet qaıta órshidi

Álem • Keshe

О́ńirde damý úrdisi bar

Aımaqtar • Keshe

Tańdaıdyń tarlany

Tarıh • Keshe

Joǵalǵan soldat

Tarıh • Keshe

Dombyrany dáriptedi

Rýhanııat • Keshe

Almatyda 36 gradýs ystyq bolady

Aýa raıy • Keshe

Búgin - Ulttyq dombyra kúni

Qazaqstan • Keshe

Uqsas jańalyqtar