Medısına • 19 Mamyr, 2022

Tuqym qýalaıtyn angıonevrotıkalyq isiný qansha adamnan tabylýy múmkin?

46 ret kórsetildi

Ilýde bir adamda ǵana kezdesse de, erte bastan dıagnozy durys qoıylyp, der kezinde emdelip otyrmasa, sońy ajal qushtyratyn tuqym qýalaıtyn angıonevrotıkalyq isiný (TQAI) deıtin dert bar. О́kinishke qaraı, tuqym qýalaıtyn bul keseldi kóp jaǵdaıda kádimgi allergııa sııaqty aýrýlarmen shatastyryp, shıpasy durys jasalmaıtyn jaǵdaılar jıi oryn alyp jatady. О́ıtkeni onyń belgileri basqa aýrýlarǵa uqsaıdy. Sondyqtan ony áý bastan anyqtap, asqyndyrmaı emdep otyrý – oǵan dýshar bolǵan jandardyń qınalmaı, qalypty ómir súrýine septesedi.

TQAI – bastapqy ımmýntapshylyǵy sana­tyndaǵy, sırek kezdesetin, S-1 ıngı­­bıtor fýnksııasynyń tómendeýinen nemese bolmaýy saldarynan birneshe saǵattan birneshe kúnge deıin deneniń ár jerinde qaıtalanatyn tereń isikti genetıkalyq kesel. Aýrý kez kelgen jas­ta paıda bolýy múmkin, biraq kóbinese alǵash ret 6-10 jas aralyǵynda biline bastaıdy. Dárigerler men ǵalymdar ony «alýan júzdi hımera», dep jıi ataıdy. Sebebi, joǵaryda atap ótkendeı, onyń belgileri qubylmaly ári basqa aýrýlarǵa da uqsaıtyndyqtan, alǵashqy belgileri bilingennen bastap, anyq dıagnoz qoıylǵanǵa deıin 8-20 jylǵa deıin ýaqyt ketip qalýy ábden múmkin. Sondyqtan pasıentterdiń 80%-y anyq­tal­maı qalady. Bul keseldiń eń basty qaýpi de osy. Aýrý dıagnozy qoıylmaǵan pasıentter arasyndaǵy ólim-jitim deńgeıi 29%-dy qurasa, ýaqtyly durys dıagnozy qoıylyp, emdeýdi erte bastan bastaǵandar sany – 3% ǵana.

Bir qýanyshtysy, bul máselede ilgerileý bar deýge bolady. Qazir Qazaq­stan­da sırek genetıkalyq aýrý sana­tyndaǵy tuqym qýalaıtyn angıo­nev­rotıkalyq isinýi (TQAI) bar pasıent­ter­di anyqtaý jónindegi dıagnostıkalyq joba iske asyrylyp jatyr. Aıta ketý kerek, buǵan deıin elimizde sırek kezdesetin osy aýrýdyń qoljetimdi jáne senimdi zerthanalyq dıagnostıkasy bolmasa, endi atalǵan jobanyń nátıjesinde jarty jylǵa da jetpeıtin aralyqta osy sırek keselge shaldyǵýy múmkin degen 200-deı otandasymyz tekserilip, 21 adamda TQAI dıagnozy rastaldy.

Osynaý qaıyrymdylyq jobasyn elimizdegi allergolog-ımmýnologtardyń eki birdeı jetekshi uıymy – «Qazaq ımmýntapshylyǵy qoǵamy» QB men «Allergologtar, ımmýnologtar jáne ımmý­noreabılıtologtar qoǵamy» QB qolǵa alyp otyr. Medısınalyq qaýym­das­tyqtar bul jobany Takeda ja­handyq bıofarmasevtıkalyq kom­panııa­synyń ókili «Takeda Qazaq­stan» kompanııasynyń qoldaýymen júzege asyryp jatyr. Sebebi durys dıagnos­tıka jasaý úshin zamanaýı tehnologııa­lar, test, laboratorııalyq turǵydaǵy zertteý­ler qajet. Nátıjesinde TQAI-ge kúdigi bar birqatar qazaqstandyq pasıentter molekýlıarlyq-genetıkalyq dıag­nostıkany qosa alǵanda, tegin zert­ha­na­lyq dıagnostıka jasatý múm­kin­di­gi­ne qol jet­kizgen.

Osy bastamanyń alǵa jyljýyna baılanysty Almatyda baspasóz más­lı­haty ótip, atalǵan aýrýdy tegin dıag­nos­tıkalaýǵa Almaty, Taldyqorǵan, Shym­kent, Taraz, Qyzylorda, Nur-Sultan, Qaraǵandy, О́skemen, Semeı, Pavlodar, Aqtóbe, Aqtaý jáne Atyraý qalalarynan joldama alýǵa bolatyny aıtyldy. Ol úshin tuqym qýalaıtyn angıonevrotıkalyq isinýge kúdik bolǵan jaǵdaıda pasıentter allergolog-dári­ger­ge júginýi kerek jáne qajet bolsa TQAI-ge zerthanada tegin qan taldaýy úshin joldama ala alady.

Kóterilgen máselege oraı, medısına ǵylymdarynyń doktory, professor, KjIA ǴZI Respýblıkalyq allergologııa ortalyǵynyń jetekshisi, «Allergologtar, ımmýnologtar, ım­mýno­reabılıtologtar qoǵamy» QB tóra­ǵasy Taır Nurpeıisov TQAI otbasy­lyq sıpatqa ıe ekenin, sondyqtan pasıentterdiń barlyq jaqyn týystary da tekserilýi tıis ekenin ataı kele:

– TQAI dıagnostıkasy birqatar sebepke baılanysty kúrdeli másele. Aýrýdyń tuqym qýalaıtyny pasıentterdiń 90%-da baıqalady, sondyqtan týystaryna nazar aýdarý kerek. Biz barlyq pasıentke jetkizgimiz keletin eń mańyzdy nárse: sımptomsyz týystaryńyzdy, ásirese balalaryńyzdy erte bastan qaratýyńyz qajet. Bul aýrýdyń naqty belgisin kórýge jáne naýqastyń jaǵdaıyn boljaýǵa múmkindik beredi. Medısınalyq qyzmet úshin pasıentterdi tıimdi baǵyt­taý mańyzdy, ıaǵnı dárigerler men pasıent­ter­diń keshendi jumysy qajet. Dáriger aýrýdy anyqtaǵan kezde, naýqas, orfan­dyq aýrýlar týraly buıryqqa sáıkes, turǵylyqty jeri boıynsha esepke aly­nýy tıis. Sonda ǵana pasıentti baqy­laý­ǵa ári emdeýge kepildik beriledi. О́zinde nemese jaqyndarynda tuqym qýalaıtyn angıonevrotıkalyq isiný belgilerin baıqaǵandardyń barlyǵyn min­detti túrde dárigermen keńesýge sha­qy­ramyz, – dedi.

О́z kezeginde Qazaq ımmýntapshylyǵy qoǵamy Immýnologtar qaýymdas­ty­ǵynyń tóraıymy, medısına ǵylym­da­ry­nyń doktory Elena Kovzel:

– TQAI dıagnostıkasy boıynsha jobany júrgizý – elimizdegi pasıentter úshin óte mańyzdy. Biz kómeı, ish qýysy, moıynnyń qaýipti isinýine baıla­nysty tili aýzyna syımaı, ólip ketý qaýpi jo­ǵa­ry on shaqty pasıentke kómek bere bastadyq. Pasıentterdiń basym bóligi – bala, jas jáne eńbekke qabi­let­ti jastaǵylar. Dıagnozy qoıy­lyp, tıisti em-domyn alý olardyń ómirin edáýir jaqsartady. Genetıkalyq dıag­nostıka qymbat, sondyqtan Takeda kompanııasynyń qoldaýymen dıagnos­tıka Qazaqstanda qoljetimdi bolǵany jaqsy boldy. 2021 jyldyń qyrkúıek aıynan bastap bıylǵy qańtarǵa deıin 200 adam tekserildi, onyń ishinde 21 adamda TQAI dıagnozy rastaldy. Dıagnos­tı­kalyq reıd 7% qurady, bul óte jaqsy kórsetkish. Degenmen, Qazaq­standa álem­dik epıdemııalyq derekterge sáıkes TQAI-men aýyratyn 600-ge jýyq pasıent kútiletinin eskere otyryp, dıagnos­tıka jalǵasýy tıis. Jobanyń nátıjesi qazaq popýlıasııasyna tán osy aýrýdyń genetıkalyq erekshelikterin anyqtaýdy kózdeıdi, – dedi.

Elena Kovzeldiń aıtýynsha, aýrý­dyń negizgi belgileri – bettegi, dene­degi aýyratyn beısımmetrııalyq tyǵyz isikter, ishtiń dúrkin-dúrkin aýyrýy, keıde tipti ulǵaıýy, nesep bólinýiniń buzylýy, bas aýrýy. Mundaı jaǵdaı 2-5 kúnge deıin, al keıbir jaǵdaıda bir aptadan astam ýaqytqa sozylady. Árıne, stomatologııalyq, ıaǵnı tisti em­d­eýge, angınaǵa qatysty máseleler qabattassa kómeı isinýiniń úlken qaýpi bar. Sondyqtan da emdeýdi ýaqtyly bastaý úshin durys dıagnoz qoıý óte mańyzdy. О́kinishke qaraı, elimizde TQAI gıpodıagnostıkasy óte qymbat. Joǵaryda atap ótkendeı, aýrýdyń belgi­leri allergııalyq isinýlerge óte uqsas bol­ǵandyqtan, pasıentterge allergııaǵa qarsy preparattar jıi taǵaıyndalady, mundaı tıimsiz em-domnyń sońy aýyr asqynýlarǵa ǵana emes, qaıǵyly jaǵ­daıǵa jetkizýi múmkin.

– Bıyl aqpan aıynda sırek kezdesetin aýrýlar týraly aqparattandyrý naýqa­nyna qatystyq. Maqsat – sırek kez­de­setin aýrýlary bar adamdardyń másele­lerine kóbirek nazar aýdarý, pa­sıent­terdiń ınnovasııalyq medı­sı­naǵa qol­je­timdiligin jaqsartý. TQAI bar pasıent­ter­ge arnalǵan dıagnostıkalyq jobany qoldaý – osy maqsatqa jetýdiń taǵy bir qadamy. Ýaqtyly dıagnostıka dárigerlerge TQAI-di der kezinde anyq­taýǵa, pasıentterge – emdi erte bas­taý­ǵa jáne aýyr asqynýlardy bol­dyr­­­maýǵa múmkindik berip, pasıentter men olardyń otbasylarynyń ómi­rin ońaı­la­tady, – deıdi Takeda kom­pa­nııasynyń Ýkraına jáne TMD klas­te­ri­niń qyzmet departamentiniń dırektory Ǵalym Dáýletbaqov.

Álemdik tájirıbe kórsetip otyrǵan­daı, anyqtalatyn pasıentter sany men olardyń dıagnostıka jasaý múmkindik­teriniń bir-birine naqty qatysy bar. Dıagnostıkanyń qoljetimdiligi máselesi neǵurlym jaqsy sheshilse, aýrýdy anyq­taý soǵurlym joǵary bolmaq, emdeý so­ǵurlym ýaqtyly jáne tıimdi júr­gizi­ledi, sáıkesinshe ólim-jitim tómen bo­lady.

Qoryta aıtqanda, álemdik sarapshylar alǵa tartyp otyrǵandaı, TQAI-ǵa shaldyqqan naýqastardy tolyq emdeý múmkin emes, biraq aýrýdy baqylaýǵa bolady. Emdelýshiler S1 komplement komponentiniń ıngıbıtoryn – ózgergen ımmýndyq júıe shyǵara almaıtyn zatty turaqty almastyryp otyratyn preparatty udaıy qabyldap otyrýy kerek.

2020 jylǵy resmı statıstıkaǵa sáıkes, álemniń 56 elinde TQAI keseline shaldyqqan 2 568 otbasy bar. Qazirge deıin Qazaqstanda dıagnozy rastalǵan 30 pasıent bar ekendigi anyqtalyp otyr. Alaıda bul kórsetkish naqty jaǵdaıdy kórsetpeýi múmkin. Mamandardyń boljamy boıynsha, keshendi zertteýler júrgizilgen jaǵdaıda, elimizde tuqym qýa­laıtyn angıonevrotıkalyq isiný keminde 600-deı adamnan tabylýy múmkin.

 

ALMATY

Sońǵy jańalyqtar

Indet qaıta órshidi

Álem • Keshe

О́ńirde damý úrdisi bar

Aımaqtar • Keshe

Tańdaıdyń tarlany

Tarıh • Keshe

Joǵalǵan soldat

Tarıh • Keshe

Dombyrany dáriptedi

Rýhanııat • Keshe

Almatyda 36 gradýs ystyq bolady

Aýa raıy • Keshe

Búgin - Ulttyq dombyra kúni

Qazaqstan • Keshe

Uqsas jańalyqtar