ASTYQTY О́ŃIRDE TUQYM SEBÝGE ÁZIRLIK QALAI?

Soltústik Qazaqstan oblysynan — О́mir ESQALI:

Búginge deıin oblystyq agro­ónerkásiptik keńestiń keńeıtil­gen májilisi úsh ret ótti. Onda aýyl­sharýashylyq daqyldaryn der kezinde sebý negizgi áńgime ózegine aınalyp, bıylǵy dala jumystarynyń erekshelikteri atap ótildi. Agroqurylym jetek­shilerin kóktemniń erte kelýi, mamyr boıy jańbyrdyń jaý­maýy alańdatýly. Onyń ústine meteorologııa qyzmetkerleriniń jaz qurǵaqshylyq bolýy múmkin degen boljamy shyndyqqa ja­nas­sa, jaǵdaıdyń qıyndaı túseri anyq. Topyraq qyrtysyndaǵy ylǵal qory ortasha jyldyq deń­geıge sáıkes kelgenimen, keı jerlerde ala-qula. Sol sebepti qalyptasqan kúrdeli jaǵdaıdan qınalmaı shyǵýdyń sharalary aldyn-ala qarastyrylǵan. Atap aıtqanda, belgilengen 3,2 mıl­lıon gektar alqapqa ylǵal ja­byl­dy. Basqa da agrotehnıkalyq sharalardy qatań saqtaı otyryp topyraqtyń qunarlylyǵyn ke­mit­peý jaıy basty nazarǵa alyn­ǵan. 546 myń tonna tuqym su­ryp­taýdan ótip, 94 paıyzy 1,2 synypqa jetkizildi. Tuqym al­mas­tyrý jáne jańartý maqsa­ty­men 15 myń tonna elıtaly tu­qym ázirlendi. Respýblıkalyq bıýdjetten 1 mıllıard teńgeden astam demeý qarjy bólinip, “Qaz­Azot”, “QazFosfat” zaýyt­tarynan mıneraldy tyńaıtqysh alýǵa kelisim-shart jasaldy. Janar-jaǵarmaı úshin 2,7 mıllıard, tuqym sharýashy­ly­ǵyn qoldaýǵa 345 mıllıon teńge memlekettik qazynadan qaras­tyryldy. – Kóktemgi egis naýqanyn óz mez­gilinde ótkizýdiń naqty min­detteri belgilendi. Qalǵan sharýa – dıqandardyń óz qolynda. Eń bastysy, tuqym sińirýdiń qo­laı­ly kezeńin ótkizip almaýymyz ke­rek. Bıdaıdy 1 maýsymǵa, qal­ǵan tehnıkalyq daqyldardy 5 maýsymǵa deıin sińirýdi mejelep otyrmyz, – dedi bizge oblys ákiminiń aýyl sharýashylyǵy máseleleri jónindegi oryn­ba­sary A.Saparov. Onyń aıtýyna qaraǵanda, sońǵy kezderi qoljetimdi janar-ja­ǵarmaımen qamtý jaıy jaq­sa­ra túsken. Qajetti  63 myń tonna dızel otynynyń 85 paıyzy ákelingen. Qalǵany  jaqyn kún­deri jetkizilmek. Ár lıtri 62 teń­geden belgilengen. Jyldaǵy­daı egis zııankesteri men aram­shópterge qarsy kúres sharalary da tyńǵylyqty  atqarylmaq. Bıyl tyńaıǵan jerlerdi ıgerý esebinen dándi daqyldar kólemi 4 mıllıon gektarǵa jetip otyr. Bul  byltyrǵydan 120 myń gektarǵa kóp. Maıly daqyldar egistigi 300 myń gektarǵa deıin ulǵaıtyldy. Kartop pen kókónis mólsheri de edáýir artty. Búginde Qyzyljar óńirinde alqaptarǵa jappaı attanys bastalyp, keń dala dúbirli eńbekke bólengen. Solardyń biri – óńirdegi eń iri astyqty Ǵ.Músirepov aýdany. Aýdan eginshileri bıyl 629 gek­tarǵa dándi daqyldar orna­las­tyrýdy uıǵarǵan. Onyń 445 myń gektaryna jańa tehnologııa qol­danylmaq. Munda ylǵal jabý, jer óńdeý talapqa saı atqary­lyp, maıly daqyldardy egý qyzý qarqyn alǵan. Taıynsha aýda­ny­na qarasty “Taıynsha-Astyq” JShS de kún ótken  saıyn eńbek qarqynyn údete túsýde. Táji­rı­beli maman Anatolıı Rafals­kıı basqaratyn agrofırma nóldik tehnologııany tıimdi meń­gerýdiń arqasynda naýqandy 1 maýsymǵa deıin tolyq aıaqtap júr. Jalpy, oblys boıynsha kóktemgi egiske 900-ge jýyq joǵary ónimdi keshendi tehnıka tartylyp, barlyq jumystyń 75 paıyzyn atqaratyn bolady. Osynaý jaýapty naýqannan oblystyń agrarshy ǵalymdary da syrt qalyp otyrǵan joq. Olar­dyń paıdaly oılary men ǵyly­mı-zertteýleri árkez eskerilip, únemi tájirıbede qoldanylady. Máselen, oblystyq agrarlyq keńestiń tóraǵasy, aýyl sharýa­shylyǵy ǵylymdarynyń kandı­da­ty Vladımır Ivanov, “Oblystyq aýyl sharýashylyǵy tájirıbe stansasy” JShS mamandary Olga Gaas pen Nıkolaı Dý­bına­nyń ylǵal saqtaý, aramshóppen kúres, sebý merzimin tıimdi paı­da­laný jaıly qundy usynys­tary kitapsha bolyp basylyp, dıqandarǵa taratyldy.

Aqmola oblysynan — Baqbergen  AMALBEK:

Aqmola dıqandary jaýapty naýqandy ádettegideı jan-jaqty daıyndyqpen bastap otyr. Jumys jospary boıynsha bıyl dándi da­qyldar 4569,4 myń gektar alqapqa ornalastyrylady. Bul byltyrǵy deńgeıden 240,5 myń gektarǵa artyq. Oblystyq aýyl sharýashy­ly­ǵy basqarmasynyń bastyǵy Aı­gúl Ahmetjanova egistik quryly­myn ártaraptandyrý baǵyty jal­ǵasyn tabatynyn aıtady. Máselen, kartop daqyly ótken jylǵydan 151,6 gektarǵa ulǵaıtylyp, 18341 gektarǵa, kókónis 4229,7 gektarǵa (118,7 gektarǵa kóp) jetkizilmek. Osynyń ózinen-aq dıqandar jaýap­kershiliginiń eselep artqandyǵyn baıqaýǵa bolady. Tuqym yryzdyq negizi ekendigin jaqsy biletin dıqandar qaýymy ony der kezinde qorlandyryp, óń­deý jumystaryn erte kúzden bas­taýdy daǵdyǵa aınaldyrǵan. Zert­hanalar qorytyndysy boıynsha barlyq 579,4 myń tonna tuqym tıisti óngishtik dárejege jet­ki­zil­gen. Onyń 82 paıyzy birinshi jáne ekinshi klasty sebý standartyn qamtamasyz etedi. Qazir tuqymdy ashyq aýada qyzdyryp, dárileý isi atqarylýda. Bul oraıda, Bulandy, Eńbekshilder, Atbasar, Egindikól, Selınograd, Esil aýdandarynyń sharýashylyqtary tyńǵylyqtylyq tanytýda. Bıyl ınvestorlar men aýyl sharýashylyǵy qurylymdarynyń basshylary tarapynan mıneraldy tyńaıtqyshtardy molynan qorlan­dy­rýǵa erekshe kóńil bólindi. Iаǵnı, onyń kólemin 29341 tonnaǵa jet­kizip, 1,2 mıllıon gektar alqapty nárlendirý josparlanyp otyr. So­nymen qatar, eginshilik mádenıetin kóterý maqsatynda Bulandy, Jaq­sy, Eńbekshilder, Jarqaıyń, San­dyqtaý, Atbasar aýdandary qyrýar qarjy qarastyrǵany quptarlyq. Osynyń nátıjesinde, 2701,1 gektar alqap ylǵal qoryn saqtaý tehno­lo­gııasymen óńdelip otyr. Mundaǵy ósim 31,4 paıyzdy quraıdy. Oblystyń barlyq aýdandary tuqym sebý isine kirisip, belsendilik tanytýda. Búgingi kúnge on aýdan­nyń sharýashylyqtary birjyldyq jáne kópjyldyq shóp egýdi aıaq­taýǵa jaqyn qaldy. Sandyqtaý aýdanynda barlyq daqyldar túrin sebý 48 myń gektardan asyp otyr. Bulandy aýdanynyń “Sarytomar”, “Novobratskoe”, “Jýravlevka”, “Par­tızanskoe” aýyl sharýashy­lyǵy kásiporyndary maıly daqyldar, kúnbaǵys, raps jáne súrlemdik júgeri egýde alda keledi. Aýdannnyń astyqty alqaptarynda 645 traktor, 584 tuqymsepkish pen 51 dana zamanalyq keshen ónimdi jumys atqarýda. Jalpy, oblystyń dıqan-meha­nızatorlary qaýyrt naýqannyń ár saǵatyn tıimdi paıdalanyp, kúnine 285 gektarǵa tuqym sebý jónindegi josparly mejeden kórinýde. Bul aqmolalyq dala eńbekkerleriniń yryzdyq dánin sebýdi belgilengen kestege saı abyroımen atqaryp shyǵatynyna senim qalyp­tas­tyrady.

Qaraǵandy oblysynan — Aıqyn NESIPBAI:

Bıylǵy kóktem qaraǵandylyq dıqandar úshin úlken úmit ákeldi. Ylǵal mol, egistik alqaptarǵa dál at­tanys aldynda jaýyp ótken nur tip­ti tilegendeı boldy. Qamdanysqa er­te qozǵalmaǵandar bolmasa buǵan deı­ingideı janar-jaǵar maı, tuqym iz­dep áýre-sarsańǵa túsken eshkim joq. Qyr tósindegi jaı-kúı qandaı? Osy saýalymyzǵa oblystyq aýyl sharýashylyǵy departamenti bas­ty­ǵynyń orynbasary Abdolla Tóre­bekovtiń jaýaby jarqyn shyqty. О́ńirde egindi eń molynan egetin Nura, Osakarov aýdandary tuqym sebýdiń alǵashqy aınalymdaryn eńserip úlgeripti. Naýqan bastalǵan eki kún ishinde 40 myń gektar al­qap­qa dán sińirilip, qarqyndy úde­tip barady eken. Bulaısha qı­myl­dasa bolmaıdy. Kórshiles qos aýdan osy maýsymda árqaısysy 230 myń gektar jerge astyq ósirýi kerek. Buǵan mejeli ýaqyt qysqa. Aıdyń aıaǵyna deıin is tyndyrylýy qajet. Sondyqtan jergilikti dıqandar jumysqa qaýyrt kirisken. Al oblys boıynsha dándi da­qyl­dar sebiletin egistik 748 myń gektar – 89 myńy arpa, 19 myńy suly. Munyń syrtynda 5 myń gektarǵa jýyq alqapqa kókónis egi­ledi, kartop otyrǵyzylady. Negi­zi­nen Abaı aýdanynda shoǵyrlanǵan onymen shuǵyldanýshylardyń egin­shilermen birge búginde moıyn burar ýaqyttary joq. Aımaqta astyq óndirýdi tutqa etken sharýashylyqtardyń shoqty­ǵy bıigi “Qaınar” JShS. Mundaǵy egistik 30 myń gektardy alyp ja­tyr. Burnaǵy kúni atalǵan seriktestik je­tekshisi Seıitjappar Nyǵmetovpen kún uzaqqa baılanysqa shyǵa almaı, aqyry túnde tildestik. Egin­jaıdan oralǵan beti eken. “Kútken sát sátti bastaldy. Dıqandarymyz dala eńbegin saǵynyp qalypty. She­tinen shıraq qımyl ústinde. Naýqandy jyldaǵydaı 10 kúnde aıaqtamaqpyz”, dedi ol. Mine, bul kúnde qyr eńbek­ker­leri arasynda is osylaısha qyzǵan kez. О́nim ótkizýdegi byltyrǵy qıyn­dyqtarǵa ókpe umytylǵan. Alda­ǵy kúzde qaıtalanbasyna, qa­laı bolǵanda da basty yrys kózi qadiri bólek bolmaqtyǵyna senisedi.