Erbolat TО́LEPBAI: QAZAQTAN LEONARDO DA VINChI DE, PIKASSO DA ShYǴATYNYNA SENEMIN

Elordadaǵy Prezıdenttik má­denıet ortaly­ǵyn­da Memlekettik syılyqtyń laý­rea­ty, álemge aty keńinen tanymal, keskindeme óneriniń aıtýly ókili Erbolat Tólepbaıdyń kórmesi ótti. Kórmeni ortalyqtyń dırektory Myrzataı Joldasbekov ashyp, qyl­­qalam sheberi týraly aıta kelip, onyń Rembrandt, El-Greko, Ve­las­­kes, Sezann sekildi erekshe daryn ıesi bolyp qalyptasyp kele jat­qanyn, Salvador Dalıdyń Ota­ny­myzdaǵy izbasary bolyp sana­la­tynyn, osy uly sýretshiniń 100 jyl­dyǵyna oraı Parıjde kórme ótkizgenin, sol kórmede týyndy­lary qatar turǵanyn tilge tıek etti. Al Qazaqstannyń halyq jazý­shy­sy, KSRO Memlekettik syı­ly­ǵy­nyń laýreaty Ábdijámil Nurpeıi­sov Erbolat Tólepbaıdyń talanty­na kópten beri tánti ekenin, onyń týyndylary óner álemindegi quby­lys bolyp sanalatynyn alǵa tartty. Fransııanyń Qazaq elindegi Tótenshe jáne ókiletti elshisi Jan-Sharl Bertone myrza Tólep­­­baı­dyń eki ret Parıjde kórme ótkiz­genin, bir qaraǵanda sýretteri ishki qupııasyn ashpaıtynyna, ony túsi­nip, túısinýi úshin oıly kóz, oıaý kó­ńilmen zerdeleý qajettigine dá­lel, dáıekter keltirdi. Akademık Ja­baıhan Ábdildın sýret óne­rindegi Erbolat Tólepbaı shyqqan bıikterdi taldaı kelip, ár dúnıeniń astarynda tereń fılosofııa jata­tynyn, ol Jer-Anamen, tabı­ǵat­pen, aspan álemimen ushtasyp ketetinin nazarǵa saldy. Qyryq jylǵa taıaý ýaqyttan beri qylqalam qýatymen tórtkúl dúnıeni ózine qaratqan Erbolat Tó­lepbaı kórmeniń ashylý rásiminen keıin jıylǵan jurtqa, qaýmalaǵan halyqqa alǵysyn bildirip, júrek­jardy rahmetin aıtty. Bir basyna jeter ataq-aby­roı­dan kende emes kemel sýretker osy ýaqytqa deıin dúnıejúziniń 38 elinde, naqtylaı tússek, AQSh, Belgııa, Germanııa, Italııa, Qytaı, Úndistan, Fransııa, Japonııa jáne qazaq sýretshiler arasynda alǵash ret Ermıtajda kórmesin ótkizipti. Álemniń dańqty murajaılarynda týyndylary Van Gog, Leonardo da Vınchı, Mıkelandjelo, Rafael, Pıkasso eńbekterimen qatar turǵa­nyn da aıta ketkenimiz lázim. Sý­ret­shi óz elimizde sońǵy 15 jyldyń kóleminde kórme ótkize qoımaǵan eken. Qylqalam sheberiniń bul kór­mesi sol olqylyqtyń ornyn tol­­tyrý maqsatynda uıymdasty­ry­lyp­ty. Onyń kórmege qoıylǵan ár kartınalarynan kóshpelilerge, qa­zaqqa tán dúnıetanymdy baıqap qa­na qoımaı, joǵaltyp alǵan jaý­ha­rymen qaıta tabysqandaı bolasyń. – Meniń bul kórmeme uıytqy bolǵan qazaq zııalylarynyń biri – Myrzataı Joldasbekov. Ol kisi syrt memleketterde ótkizip júrgen kórmeńdi elordada uıymdasty­ra­lyq, óıtkeni, Astana sheneýnik­ter­diń qalasy emes, ónerdiń de altyn dińgegi bolýy kerek degen edi. Aǵa aldynan shyǵyp kórmegen ata dás­túr boıynsha bul ıgilikti iske 3 jyl daıyndaldym. 5 jylda ja­sa­ǵan 90-ǵa tarta týyndyla­rymdy qoıyp otyrmyn. Mynaý dúnıedegi qustyń uıasynan bastap, nárimiz bolyp otyrǵan nannyń da tamyry bar. Ol jerden qýat alady. Al adam­dar da sol sekildi. Birimiz qa­lada, birimiz aýylda, birimiz kóp qa­batty úıde turamyz. Sonyń bárin kóterip turǵan – Jer-Ana. Bar baılyǵyń da sol Jer-Ananyń qoı­naýynda jatyr. Men úshin qudiret sanalatyn bir ǵana uǵym bar. Ol qarapaıym adam ómiri. Sol qara­paı­ym adam ómirin sýretterimde sóı­letip kelemin. Jarqyraǵanǵa, jal­tyraǵanǵa qumar emespin. Osy kúngi bir jaǵymsyz jaıt meni oıǵa qaldyra beredi. Ol qarapaıym adamdy kózge ilmeı, basshyny kór­sek, ne qaltasy qalyńdy baıqap qal­saq, ózimizdi ózimiz umytyp kete­tinimiz bar. Kún shyqsa aı kórinbeı qalady degen sekildi. Aspanda nebir alyp juldyzdar bar. Ol myna jerińizden 300 ese úlken. Biraq ol kórinbeıdi. Sol sekildi keıde qa­rapaıym adamnyń kúlkisi estilmeı­di, tirligi elenbeıdi. Tipti, onyń ýaıymy bizge jetpeıdi. Qarapaıym otbasy taza eńbegimen kún kóredi, ter tógedi. Urpaq ósiredi, úlken je­tistikterge tek eńbegimen jetedi. Jer-Ana boıyndaǵy qýatyn qalaı syılasa, qarapaıym adam da jer sekildi. Meniń kóńilimde sol qa­ra­paıym adam bıikte turady. Bireýge unar, bireýge unamas, biz qazir estý, kórý qabiletinen adasyp júrgen­deımiz. Bul arada men bireýge aqyl aıtaıyn, jón silteıin dep otyrǵan joqpyn. Qysqa ómirde bir-birimizge janashyr, qamqor bolaıyq degim keledi. Osy kórmede turǵan “Syr­naı­shy” degen sýret bar. Ol sýret bala kezimizde birge ósken Túımebaı degen azamatqa arnalǵan. Qaǵylez edi. Biraq, qulaqtan erte aıyrylyp qaldy. Ishki qasiretin syrnaı tartý arqyly shyǵaratyn. Biz onyń ádemi áýenin estıtinbiz. Artynan keýde­miz­di kóterip, kemistigin paıda­la­nyp anda-munda jumsaıtynbyz. О́zińnen tómen sanap, qyr kórsetý ózin zor sanaıtyn úlkenderdiń arasynda qazir de joıylmaı keledi ǵoı. Túımebaıdyń jan dúnıesin keıin túsinip, álemge tanytýdy maq­sat ettim. Sonyń nátıjesinde atalmysh sýret ómirge keldi. Bir jyly AQSh-tyń burynǵy prezı­den­ti Bıll Klıntonnyń inisi Rod­jer Almatyǵa kelip, álgi sýretti atan túıedeı qalap alyp ketti. Qa­zir burynǵy prezıdenttiń vılla­sy­nyń tórinde tur. Sóıtip, qarapaı­ym Túımebaıdyń beınesi muhıt asty. О́mirdi taza kúıinde kórset­sek, ol kóshirme bolyp shyǵady. Men qazir ózim úshin esepsiz óner jolynda júrmin. Eseppen salatyn ıaǵnı, tapsyryspen salatyn sýret­terim sırek, – degen ol bul ónerge jastardy baýlýdy balabaqshadan, mektepten bastaý kerek ekenin alǵa tartyp, qazaqtyń etalonyna aı­nal­ǵan Altyn adam týraly áńgime órbitken. Biz kedeı el emespiz. Bas­qany bylaı qoıǵanda, tonna-tonna altyndarymyz jetip artylady. Biraq, sol altyndardyń quny Al­tyn adamnan áldeqaıda az. Sebebi, Altyn adam tek qana altyn emes, ol óner týyndysy. Bizdiń ata-babalarymyzdyń zergerligin, bilimi men biligin kórsetetin dúnıe. Qar­nyńdy qampaıtý úshin taýyp alǵan at basyndaı altyndy satyp jiber­seń, ony eshkim bilmeıdi. Al bel­gisiz atalarymyzdyń qolynan shyq­­­­­qan óner týyndysyn olaı isteı almaısyń. Onda búkil ulttyń rýhy jatyr. Altyn qoldy atala­rymyzdyń búkil bolmysy jatyr. Aıtaıyn degenim de, ónerdiń ól­meı­­tindigin meńzeý. Endeshe, ónerge degen kózqaras ózgerýi tıis. Biz keıde damyǵan elderdiń sýretshileri óz kúnin ózi kóredi dep jatamyz. Shyndyǵyna kelsek, olar bizdiń kúıimizdi osydan 500 jyl buryn kesh­ken. Qazir olardyń mýzeı­le­rin­de óner týyndysyn qoıatyn oryn joq. Olardyń aýqattylary álem­degi ataqty murajaılardy arnaıy baryp kórýdi úrdiske aınaldyrǵan. Sondaı kúnge biz de jetýge umty­lýymyz kerek. Keıde olar qaıda, biz qaıda deıtinimiz bar. Danyshpan Abaı “Ondaı bolmaq qaıda dep, aıtpa ǵylym súıseńiz” demeıtin be edi. Men tabandap otyryp shákirt­ter daıyndadym. Bizdiń ata-baba­la­rymyzdan qalǵan sýretshilik óner 5-6 ǵasyr úzilisten keıin qaıta jalǵasyn tabýda. Ony keler kúnge aparatyn tolqyn-tolqyn urpaq. Men sol tolqyn-tolqyn urpaqtyń ishi­nen bir kezderi Leonardo da Vın­chı men Pıkassony kórsek deı­min. Sonda dál búgingideı ekono­mı­kalyq jetistigimiz sekildi ultymyz­dyń rýhanııatymen de tórtkúl dúnıege tanylar edik, – dep ataqty sýretshi tereń oı baılamynyń bir ushtyǵyna túıin jasady. Súleımen MÁMET, Sýretterdi túsirgen avtor.