Jigit!
Azamat!
Qazaq, Adam ǵoı! – dep te qaıyrady.
Ataly sózder. Kıeli uǵymdar.
Maǵan osy ataly sózder, ataqty neırohırýrg, naǵyz ǵalym, naǵyz qazaq, abyroıly azamat Serik Aqsholaqovqa qarata aıtylǵandaı kórinedi de turady.
Serik Aqsholaqovtyń úıindegi keń kitaphanasynda erkin otyrmyz. Kún jeksenbi bolsa da, kezdesýdi erterek bastaýdy jón kórgenbiz. Meniń bilgim kelgen, Seriktiń aıtqysy kelgen, oqıǵalar, oılar tym kóp bolatyn.
– Seke, áńgimeńizdi bastap ketińiz, – dedim.
– Neden bastasam eken dep, oılanyp otyrmyn.
– Shalqardan, týǵan topyraqtan bastańyz.
– Bolsyn!.. – dedi Serik Qýandyquly. – Babalardan bastaıyn.
Serik Qýandyquly maǵan baıyppen synaı qarady. Bul kópti kórgen adamnyń kelisken syńaıy bolatyn.
Naǵashy atam
– Kisi kele jatyr. Dastarqan daıyn bolsyn, – dedi. – Al sen, Serik qarǵam, keshegi «Er Tóstik» dastanyn toqtaǵan jerińnen ári qaraı oqı ber.
Qomaqty «Batyrlar jyry» dastany kitabyn qushaqtap, alasa tereze qasyna baryp jaıǵasamyn.
– Ata, ol kisi nege kele jatyr? – dep suraımyn. Bala shirkin bárin bilgisi keledi.
– Jumysy bolǵany ǵoı. – Sál bógelip baryp: – Qolyn zaqymdap alsa kerek. Sen oqy, oqı ber, – deıdi naǵashy atam.
Shalqardyń kóripkeli de, emshisi de, synyqshysy da, aqylgóıi de, qolyna Quran ustaǵany da osy naǵashy atasy, Jalmurat aqsaqal bolatyn. Shalqarda jan balasy ol kisige qarsy shyqqan emes. Jurt atasyn qurmetteıdi. Atasy elin qadirleıdi.
Atam meni qasynan tastamaı ertip júretin. Birde aýyl shetindegi qumǵa shyqqanda atam tizerlep otyryp alyp namaz oqydy. Namazyn oqyp bolǵan soń, maldasyn quryp jumsaq kóshpeli qumǵa jaılandy.
– Men osy qumdy alqapta, ne bir tylsym kúshterdiń qudiretin kóremin. Bizben birge qosamjar (parallelnyı) álem de ómir keshedi. Osy qumda, qosamjar álemniń ıelerin talaı kórdim. Mektepte senderge qosamjar álem týraly aıtpaıdy. Ana-Jerde bolyp jatqan nebir tylsym qozǵalystardy Adam bilýi kerek. Jasyrýǵa bolmaıdy. Aqıqatty qadirlemegen qoǵamnyń ómiri uzaqqa barmaıdy. Qashanda aqıqatty aıtý kerek. Bul qoǵamnyń adamdary Quran oqýy kerek. Quranǵa jyǵylmaı, pende Adam bola almaıdy, – dedi.
Naǵashy atam ornynan asyqpaı turyp aýqymdy qumdy betke alyp júrip ketti.
– Qumda serýen qurmaǵaly kóp boldy. Maǵan eremisiń?
– Eremin. Qosamjar álemniń adamdaryn kórsetemisiz?..
– Áne, olar anaý qumdaýyt tóbede ketip barady.
– Káne, káne ata!.. – dep daýystap jibergenim esimde.
– Sen olardy kóre almaısyń. Olar jaı pendege kórinbeıdi. Qosamjar álemdi jaqsy bilgen bir qazaq kerekýlik aqyn, dana Máshhúr Júsip. Ol bertindegi bilgish. Ertede ondaı adamdar kóp bolǵan.
– Ata, siz olardan qoryqpaısyz ba?
– Qosamjar álemniń turǵyndarynan qoryqpaımyn. Myna belsendi qyzyldardan seskenem. Bular shash al dese, bas alatyn haıýandar ǵoı. Áıtpese, revolıýsııa qaıdan kelsin?.. Qazaq dalasyna ashtyq qaıdan kelsin?.. Soǵys qaıdan kelsin?..
– Reke, meniń naǵashy atam, aqıqattyń shaǵyn ǵana aýylynan shyqqan taza adam edi. Quranyn oqydy. Emderin jasady. Aqıqatty aıtty. Osy úsh taǵanǵa súıenip ómir súrdi.
Máskeý meniń ómirimdegi de, ǵylymdaǵy da jolymdy ashqan on bes jyl ǵumyr keshken qımas, qadirli mekenim boldy. Reseıdiń Býrdenko atyndaǵy neırohırýrgııa ınstıtýtynda orystyń ataqty ǵalymdarynan dáris aldym, mıǵa ota jasaýdyń alýan túrli ádis-amaldarymen tanystym. Eń bastysy, sol ınstıtýttyń dırektory, ataqty neırohırýrg, akademık Aleksandr Konovalovtyń shákirti boldym. Ozyq oıly, adal júrekti, naǵyz ǵalym adammen syılas, syrlas bolǵan kezdi umytý múmkin emes. Áli kúnge deıin, sol adam maǵan aqylshy, ustaz retinde qymbat-aq.
Aleksandr Konovalov meni neırohırýrgııaǵa qolymnan jetektep ákelgen has sheber hırýrg. Orys hırýrgi ǵana emes, álemdik dárejedegi ozat hırýrgtiń biri. Máskeýge kelisimen joldamamdy jalaýlatyp burynnan biletin Konovalovqa keldim. Ol kisi meni kórip qatty qýandy.
– O, Serik kelipti ǵoı, – dep máz-meıram boldy. – Káne, sóıle!..
– Aleksandr Nıkolaevıch, aspırantýraǵa keldim. Joldamam da bar, – dep qaǵazymdy kórsetip yrjııa kúlip turmyn. Jańa ǵana bet beınesi jaınap turǵan akademıktiń túri túksıip únsiz qaldy. О́mirde qatal adamnyń minezi de aýyr edi.
– Serik... – daýsy salqyn shyqty. – Sen maǵan mynany aıtshy... Sen ózi ǵalym bolǵyń kele me, neırohırýrg bolǵyń kele me?..
– Men neırohırýrg te, ǵalym da bolǵym keledi.
– Olaı bolmaıdy, – dedi Konovalov. Daýsynda yzǵar bar edi. – Aspırantýrany talaq tasta.
Meniń janym murnyma tyǵyldy. Akademıktiń nege tulan tutqanyn uqpadym.
– Endi ne isteıin?.. – dep kúmiljidim. Kóńilde sasý da bolatyn.
– Arnaıy tájirıbe ótpegen adamǵa, aspırantýra atasynyń basyna kerek pe?!. Saǵan eki jyldyq ordınatýra bitirý kerek. Ordınatýrada tájirıbe jınaısyń, operasııa jasaýdy úırenesiń. Kóp, óte kóp operasııa jasamaı neırohırýrg bola almaısyń. Uǵamysyń... álde uqpaımysyń? Áńgimeniń tamyryna oı jiber. Ekeýmizdiń dıalogymyzǵa sapaly oı júgirt, – sál damyldap baryp, únsiz qaldy. Sodan soń, meniń betime zerdeleı qarady. Júzi de sál jylyǵan sııaqty boldy. – Serik, meniń aıtqan aqylymdy durystap oıla. Durystap sheshim shyǵar...
Meniń de júzim jylydy. Keýdeni tepkilegen yza da aqyryn-aqyryn sheginip bara jatyr edi.
– Aleksandr Nıkolaevıch, sizdiń sózińiz maǵan zań. Onda maǵan aspırantýranyń túkke keregi joq, – dep Aqtóbeden jalaýlatyp alyp kelgen joldamany tórtke bólip jyrtyp tastadym.
Sergeı Fedorov jaratylysy bólek, talanty kesek, adamgershiligi zor adam edi. Aleksandr Konovalov pen Sergeı Fedorov meniń ómirimdegi qadirli de, qımas ta ustazdarym. Meniń ómir jolymda olardyń maǵan kórsetken tárbıeleri men úlgileri sheksiz boldy. Men ony esh ýaqytta umytpaımyn.
Taǵy bir ýaqıǵany aıtqym keledi.
Men kandıdattyq dıssertasııa jazyp jatqan kezim. Bul dıssertasııaǵa mı men bas súıektiń ishki negizi kerek boldy. Ony ǵalymdar «Blok preparat jasaý» dep te ataıdy. Bizdiń Býrdenko atyndaǵy neırohırýrgııa ınstıtýtynda blok preparat joq. Ony ólgen adamdardyń basynan kesip alý kerek. Ol eń qıyn sharýa.
Sot-medısınalyq ekspertızada aspırant bolyp isteıtin Bolat Ǵalıev degen jaqyn dosym bar edi.
– Bolat, senderde eshkim suramaıtyn ólikter bar ma?
– Bar. Ony qaıtesiń? – dep surady Bolat.
– Maǵan zertteý úshin solardyń basynan blok preparat alý kerek, – dedim.
– Ondaı ólikter bar. Mı men bas súıektiń ishki negiziniń bireýi jıyrma bes som turady. Sanıtarkalarǵa aıtsam, kesip daıyndap beredi.
– Kelistik, – dep qýandym.
– Saǵan qansha bas kerek?
– Ázirshe tórt-bes bas.
– Bolsyn. Suraýsyz jatqan ólikter jetkilikti, – dedi Bolat. Kúlýge shaq qalyp óz-ózimizdi ázer toqtattyq. О́lgenderge kúlý kúná bolatyn.
Men qolma-qol jıyrma bes som tóledim. Sanıtarkalar basty kesip berdi. Blok preparatty sómkeme salyp alyp, metroǵa otyrdym da, ınstıtýtqa týra tarttym.
Sol kúni bir áriptesim ekeýmiz zertteýdi bastap kettik. Saǵattap mıkroskopqa tesilip, blok preparatty zerttedik, sýretke túsirdik, tekserdik.
Sergeı Nıkolaevıch, kimnen ekenin qaıdam, meniń óz aqshama blok preparat taýyp, oǵan júz som aqsha tólep, zertteý jasaǵanymdy bilip qalyp, meni kabınetine shaqyrtty. Otyr dep te aıtpastan ústelge únsiz júz som aqshany tastady.
– Sergeı Nıkolaevıch, ne ákelý kerek? – dep suradym.
– Túk te keregi joq. О́z qaltańnan materıaldarǵa aqsha tólegendi toqtat. Materıaldar úshin ınstıtýt, myna men tóleýim kerek. Sen meniń aspırantymsyń, al men seniń ǵylymı jetekshińmin. Men seniń fransýzshalasaq, shefińmin! Bildiń be?..
Kandıdattyq dıssertasııany bir jarym jylda jazyp bitirdim. Aleksandr Konovalov meni ınstıtýtta operasııany eń kóp jasaıtyn professor Sergeı Nıkolaevıchke myqtap baılady. Kandıdattyq dıssertasııany eki jylda daıyndap boldym. Sonda Fedorov meni ózine shaqyrdy.
– Serik, sen asyqpa. Qaıda asyǵasyń? Ǵylymnyń asyǵysty jaqtyrmaıtyn minezi bar. Taǵy bir jyl izden, aýrýdyń keseldigin bilý az, emdeý de az, naǵyz ǵalym aýrýdyń aldyn alý kerek. Sony jatsań da, tursań da oılan. Ibn-Sına babańnyń aıtqandaryn umytpa! – dedi.
Bul taptyrmaıtyn keremet aqyl edi. Meni sabyryma túsirgen de osy sóz bolǵan. Nesin aıtasyz...
Doktorlyq dıssertasııa
Sergeı Nıkolaevıch tósekten tura almaı qatty aýyryp jatqan kezi edi. Men Abramsovadaǵy úıine densaýlyǵyn suraıyn dep barǵanmyn. Jyly qarsy aldy.
– О́zińe elý gramm araq quı. Maǵan keregi joq. Endi men asarymdy asaǵan, jasarymdy jasaǵan adammyn. О́zim ishkendeı bolaıyn, aldyńdaǵy araǵyńdy tartyp jiber.
Men eki aıtqyzbaı tartyp jiberdim. Bir aýyz tilek aıtpaǵanym ne? – dep sekemdenip qaldym. Biraq kesh oılandym.
Al ustazym, Sergeı Nıkolaevıch meniń ne oılaǵanymdy tósekte jatyp-aq dál tanyp qoıyp edi-aý.
– Serik, qazir sóz aıtatyn kez emes. Biz dárigermiz ǵoı. Ishimiz bárin sezedi. Aýrýdyń bet alysy jaman.
«Bul netken jaý júrek, netken myqty adam!» – dep tańǵaldym.
Álden soń, Sergeı Nıkolaevıch, maǵan buryla qarady. Oıly júzi jarqyn, tek kózinde qalyń, aıyqpas muń tur edi.
– Saǵan bir aqyl aıtqym keledi. Tilek dep te qabyl alýyńa bolady. Odan sózdiń maǵynasy ózgermeıdi. Aqıqat aıaýsyz ǵoı, tyńdaımysyń?..
– Sergeı Nıkolaevıch, sizdi tyńdamasam, kimdi tyńdaımyn?!.
Kózin jumyp, únsiz jatty da, basyn kótermesten:
– Aıtqan sózime renjime, – dedi. Sálden soń baryp tunshyǵa jóteldi. Azdan soń tynshydy: – Doktorlyq dıssertasııań talassyz myqty eńbek bolatyn túri bar. Sen eńbekqor, adal, óte talantty adamsyń. Uıymdastyrǵysh qabiletiń de erekshe. Doktorlyq dıssertasııańdy qorǵaǵan soń, Máskeýde bir kúnge de qalma. Bul orta bólek, seniń tárbıe aıańa da, adamgershilik qasıetińe de kereǵar keledi. Sen sezersiń, sezbessiń, al meniń aqylymdy tyńdasań, elińe oral. Elińe qyzmet jasa. Sen úshin odan asqan baqyt bolýy múmkin emes.
Men sodan keıin Sergeı Nıkolaevıch Fedorovty kórgenim joq.
Týǵan topyraq ystyq qoı shirkin!.. Máskeýde bilim izdep on bes jyl ter tókken soń, týǵan Aqtóbege, kıeli Shalqarǵa jetip, oń men solymdy zerdelep oı júgirtken shaqta, barym men joǵymdy, jetistigim men kemshiligimdi, jeńisim men jeńilisimdi ap-anyq tanyǵandaı boldym.
О́mirimdegi endigi umtylysym, týǵan topyraq úshin, elim úshin, talmaı, taısalmaı eńbek etý, basty maqsatym, eń qadirli umtylysym, taýsylmaıtyn oıym, asqaq armanym elimmen birge jasaıtynyn anyq tanydym. Bul oılar meni shabytqa bóledi, alǵa súıreledi.
2008 jyly astanada «Ulttyq neırohırýrgııa ortalyǵyn» ashtyq. Bul meniń eń úlken armanym bolatyn.
Jumys bastan asady. Neırohırýrgııa Qazaq eli úshin jańa sala. Klınıkaǵa bir kirseń, qaıtyp shyǵa almaısyń. Mende senbi, jeksenbi degen bolmady. Shákirtterimde de solaı. Bizdiń maqsat, aýrýlardyń densaýlyǵyn tııanaqty qarap otyrý. Sapaly em jasaý. Aýrýhanadan saýyqtyryp shyǵarý. Qazir neırohırýrgııa san salaǵa bólinip ketti. Julyn, qan tamyrlary, mı isigi, balalar neırohırýrgııasy, jalpy neırohırýrgııa bolyp júre beredi.
Búgin operasııany meniń shákirtterim jasaıdy. Al meniń enshime eń kúrdeli operasııalar jasaý qalady. Ertede, bizdiń aýrý adamdar, shetelderge baryp operasııa jasatatyn. Qazir ony óz elimizde jasaımyz. Bizdiń klınıkaǵa operasııa jasaýǵa shetel azamattary kóp keledi.
– Reke, men sizge týrasyn aıtaıyn. Mı álemi – bólek álem. Alla taǵalanyń ózi jaratqan erekshe álem. Meniń endigi qalǵan ómirimde eki armanym bar. Onyń biri, Qazaqtyń neırohırýrgııa ortalyǵyn, álemdegi eń ozyq ortalyqtardyń birine aınaldyrý. Ekinshi armanym, ustazym Aleksandr Konovalov sekildi toqsan jasta da operasııa jasaýdan qalmaý.
– Alla taǵala, sizdiń armanyńyzdy áldılesin! Sizge kúsh-qýat bersin! Sizdiń ortalyqta búgin elý neırohırýrg jumys isteıdi. Neırohırýrgterdiń sany júzge jetsin.
– Arman taýsylmaıdy ǵoı. Ol kúnderdi men kórermin, kórmespin, biraq bizdiń ortalyqqa sheteldik ǵalymdar kelip bilim alatynyna senemin.
Serik Qýandyquly keń kresloǵa shalqaıa otyrǵan kúıi oılanyp qaldy.
Esten ketpes ýaqıǵa oqıǵalar neırohırýrgterdiń ómirinde Qudaıdyń qutty kúni kezdesip jatady. Talaı taǵdyrlar kóz aldymnan ótti ǵoı. Máskeýde de, Almatyda da, Astanada da. Qazir de kesek taǵdyrlar kóz aldyńnan kólbeńdep ótip jatady. Kesek beıneler de. Nebir erekshe tulǵalarmen de kezdestim. О́lim aldynda tursa da, adamdyǵyn, kisiligin joǵaltpaǵan, qaıtpas qaısar birtýar jandardy da ushyrattym. Tańǵaldym. Adamdyq erlikterine tamsandym. Jaqsy adamdar, batyr adamdar halyq ortasynda kóp kezdesedi.
– Reke, men sizge dárigerlik tájirıbede buryn kezdespegen bir ýaqıǵany aıtaıyn. Sharshaǵan joqsyz ba?..
– Jo-joq... Qaıdaǵy sharshaý? Qaıta siz sharshap qalmańyz. Kúni boıy otyrmyz.
– Kúni boıy men ǵana sóılep otyrmyn, – dep kúldi Serik Qýandyquly. Terezege bir qarap alyp: – Kún shirkin de sharshap-shaldyǵyp batýdy betke alypty.
– Batyp bara jatqan qan qyzyl kún astynda, sizge sol ýaqıǵany aıtyp bereıin.
– Aıtyńyz...
– 2015 jyly bolsa kerek. Maǵan sol kezde Densaýlyq saqtaý mınıstri bolǵan Solıdat Zakenqyzy habarlasty. Is biletin jaqsy adam edi, marqum bolyp ketti. «Serik Qýandyquly, Almatyda bir tosyn másele shyǵyp tur», dedi.
Aýrýhanaǵa aıaǵy aýyr áıel túsedi. Dárigerler ınsýlt dep oılaıdy. Keıin ınsýlt bolmaı shyǵady. Mıda isik bar, al áıel ekiqabat. Otyz alty jastaǵy áıel buryn bosanbaǵan. Balaly bolmaǵan. Almatydaǵy neırohırýrgter, ishtegi balany alyp tastaý kerek. Mıdaǵy isikti sodan soń alamyz, deıdi. Oǵan aıaǵy aýyr áıel kónbeıdi.
«Bul balany týmasam, mende endi bala bolmaıdy. Al bul balany meniń ishimnen sylyp alyp tastasańdar, maǵan bul ómirdiń túkke de keregi joq. О́mir súrgenshe ólgenim artyq», – deıdi.
– Sanavıasııamen maǵan astanaǵa ákelsin, – dedim. Áıeldi bizdiń Ortalyqqa jetkizdi. Áıeldi jyldam tekserdik. Mıdaǵy isik óte qaýipti jerde ornalasqan eken. Dál julynnyń qasynda. Tipti úlken isik julyndy ústinen basyp tur. Ishtegi bala jeti aıǵa jetip qalypty. Áıel meniń betime týra qarady da: «Maǵan balasyz ómir joq! Baladan aıyrylsam ólemin», – dedi. Daýsynda nyq senim bar edi. Tósekte shalqasynan jatqan áıelge baǵdarlaı da, synaı da qaradym.
«Aınalaıyn batyr qaryndasym-aı!» dep oılaǵanym esimde. Shamamnyń kelgeninshe áıelge kómekteskim keldi. Shákirtterime: «Álemde dál osyndaı operasııa jasalynǵan ba eken?.. Sony bilińder... Tez qarańdar...», dedim.
Biraq álemde mundaı operasııa jasalmapty. Ortalyqqa akýsher-gınekologtardy shaqyrttym. «Biz qazir mıdaǵy isikke operasııa jasaımyz» – dedim. Bul úlken táýekel. Mundaı operasııa jasaý tájirıbesi álemde bolmaǵan. «Meniń sizderden suraıtynym, operasııa júrip jatqanda, áıeldiń ishindegi balanyń jaǵdaıyn muqııat qadaǵalaýlaryńyz kerek. Júreginiń soǵysyn tyńdap turyńyzdar» – dedim.
Akýsher-gınekologter til qatqan joq. Tek bastaryn ızeı berdi. Áıeldiń ishindegi balanyń narkozdan ólip ketý qaýpi óte joǵary bolatyn.
Allaǵa syıynyp operasııaǵa kirisip kettim. Operasııa bes saǵatqa sozyldy. Anasyna jasaǵan operasııadan bala aman shyqty. Júrek soǵysy da birqalypty boldy. Akýsher-gınekologter ÝZI-den balany muqııat baqylap otyrdy. Endi áıeldi tezdetip oıatý kerek. Qazir bárin ýaqyt sheshedi. Áıel tiri. Endi balany saqtap qalý kerek. Men áıel oıanǵansha janym murnymnyń ushyna tyǵyldy desem ótirik emes.
Bir jarym saǵattan soń, áıel oıandy. Áıel oıana salysymen ishine jarmasty. Áıeldiń bilgisi kelgeni bala ishte me, álde myna aq halattylar balany sylyp alyp tastady ma?.. degen jan ushyrǵan suraq edi. Men áıeldiń qolynan ustap:
– Balań tiri... Bári jaqsy. Mıyńdaǵy isikti alyp tastadyq. Operasııa sátti ótti... Ekeýiń de tirisińder...
– Qudaıǵa myń rahmet! – dedi áıel. Ázer sóılep edi. – Sizge de myń alǵys. Atyńyzdy bilmeımin, keshirińiz.
– Men de sizdiń atyńyzdy bilmeımin, – dedim.
Áıel aqyryn jymıdy. Álsiz saýsaqtary meniń qolymdy qysqan boldy.
Ananyń júregine, onyń Analyq jan-sezimine esh nárse jetpeıdi eken-aý! – dep oıladym. Durysy tań-tamasha qaldym.
«Jumaq Ananyń tabanynyń astynda» – degen kıeli Hadıs sózinen aınaldym.
Nege ekenin qaıdam, kóz aldyma Anam keldi. О́ńimde emes, túsimde kórdim. Anamnyń aldynda tizerlep otyr ekenmin. Anam basymnan sıpady. Arýaqtar da maǵan kómekke shyqqan-aý! – dep oılap úlgerdim.
Álde úlgermedim be?..
Tańerteń neırohırýrgııa ortalyǵyna keldim. Serik Qýandyqulymen qoshtasýym kerek bolatyn. Shıraq qımaldaıtyn, tez sóıleıtin ol meni qýana qarsy aldy.
– Keshe sizdi sharshattym bilem...
– О́tken ómirdi kóz aldyma elestetip rahattandym ǵoı, – dedi Serik Qýandyquly. Sál oılanyp baryp, qaıta sóz bastady: – Keıde Shalqarda ákem salǵan úı esime túsedi. Eńsesi bıik úı edi. Úlken sharbaǵy bolatyn. Sol sharbaqqa shyrmaýyqsha órmelep júzim ósýshi edi. Aýlada alma, nebir ádemi gúlder de ósetin. Júzim tátti bolatyn. Shelektep jıǵan júzimin ákem maǵan Máskeýge jiberip turatyn. Sol júzimderdiń dámi áli tańdaıdan ketken joq. Ákem qaıtys bolǵan soń, júzim de, alma aǵashtary da, gúlder de jetimsiredi. Keıin olar da óldi. Úı tur, tátti júzim joq. Ol da ıesiniń sońynan o dúnıege attanyp ketti bilem. Ýaqyt degen jalmaýyz toqtaý bilmeıdi ǵoı. Qazaqtyń boıyndaǵy jalqaýlyq ta bizdiń kesirimiz bilem... O, bal tatyǵan qara kók júzimder keremet edi-aý, shirkin!..
Serik Qýandyquly oıly júzin maǵan buryp únsiz qaldy.
Neırohırýrgııa ortalyǵynan shyǵar tusta men bir qarııa aqsaqalmen betpe-bet kelip qaldym.
– Jigitim, myna ortalyqtyń bastyǵyna qalaı kezdesýge bolady? – dep surady.
– Jaıshylyq pa, aqsaqal?..
– Osy ortalyqtyń bastyǵyna kelip edim. Júzbe-júz kezdesip, rahmet aıtpaqpyn, – dep bógeldi de, baskıimin sheship maǵan tústeı qarady: – Osydan bir apta buryn, úsh jasar shóbereme osynda operasııa jasady. Mıynda isik bar eken. Sóıleýden qalǵan. Búgin tańerteń sol sheberem, sarnap tur. O, Alla taǵala, qalaı tańǵalmaısyń?!. Mashına jaldap osynda jańa jettim... Endi osyndaǵy bastyqqa kirip, rahmet aıta almaı qınalyp turmyn. Maǵan Aqsholaqov degen hırýrg kerek.
Men lezde Serik Qýandyqulynyń kómekshisi Mıraǵa telefon soqtym. Aqsaqaldyń tilegin jetkizdim.
– Serik Qýandyquly operasııa jasaýǵa ketti. Saǵat on ekige deıin kúte tursyn.
– Kútem, – dedi aqsaqal. – Kútem.
– Rollan aǵa, men qazir tómen túsip, aqsaqalmen kezdesemin. Shaı bergizemin. Alańdamańyz, bárin jasaımyz, – dedi Mıra. Eki sóılemeıtin, sabyrly, aqyldy, asyl qaryndasym Mıra, Serik Qýandyquly ekeýmizdiń kezdesýimizdi de ózi ótkizip edi.
Tektilik tezısi
О́lim arsyz.
О́mir aıaýsyz.
Haıýandyq jansyz.
О́mirde ózderin ózderi sharq uryp izdep, ózderin ózderi tulǵa jasaıtyn tektiler bolady. Olar Deshti-Qypshaqtyń naǵyz qasqyrlary. Sol Deshti-Qypshaqtyń qasqyr uldaryn, uly saparda, Uly dalanyń kıesi qoldaıdy. Alla taǵalanyń ózi kómekke shyǵady. Alla taǵalanyń buıryǵy buljymaıdy.
Búgin astanadaǵy Neırohırýrgııa ortalyǵyna meniń talantty shákirtim, orys jazýshysy Maksım Kýzın bardy. Mıynda isik bar. Sol isikti sylyp alyp tastaý kerek.
– Rollan Shákenuly, men óz ómirimdi áýeli Qudaıǵa, sodan soń Serik Qýandyqulyna senip tapsyrdym, – deıdi Maksım. – Qoryqpaı, qorǵanbaı Ortalyqqa keldim. Sizge aıtqan ýádemdi oryndadym. Tánim orys bolǵanymen, janym qazaq dep soǵady.
– Aman bol, Maksım! Bar bol, Maksım! Kór de tur, bári durys bolady.
Biz búgin Ana-Jerde, Adam azǵan, Ana-Kókte Alla taǵala qaharlanǵan shaqta ómir súrýdemiz.
Alla taǵala, kimge qabiletti kóp berse, sodan kóp suraıdy. Sondyqtan da jaýapty ıntellıgensııanyń oıly, taza, arly bolýyn tileıdi.
Alla taǵala ara-arasynda Ana-Jerge Asyl perzentterdi jiberip turady.
Serik Qýandyquly solardyń sanatynan.
Osy dúrkiregen tirshiliktiń qaq ortasynda, adamnyń janyna arasha túsýden bir taımaǵan, birtýar Serik Aqsholaqov únsiz tur.
Adam balasynyń amandyǵy úshin janyn salǵan dara tulǵa.
Rollan SEISENBAEV,
jazýshy
