Aleksandr PIKER: “NAQTY EKONOMIKA OŃ BOLJAMDAR ÚShIN NEGIZ BEREDI”

О́tken jyl kóp máselelerde qarjygerler men sarapshylardy qarjy qurylymdarynyń qyzmetin retteý, sondaı-aq daǵdarysqa qaramastan, tabysty júrgizilgen tájirıbelerge sergekteý qaraýǵa májbúrledi. Osy turǵydan alǵanda, 2009 jyly Global Finance jýrnaly Ortalyq jáne Shyǵys Eýropada qarjylyq qyzmet kórsetýde úzdik provaıder dep tanyǵan UniCredit Group tájirıbesi talassyz qyzyǵýshylyq týǵyzady. Baspa sarapshylarynyń túsiniktemeleri de nazar aýdarýǵa turarlyq: “Marapat bank toptary tranzaksııalarynyń áleýetti pozısııasy týraly aıǵaqtaıdy. Bul ekinshi jaǵynan jergilikti “noý-haýdy” jahandyq tájirıbelermen úılestirýge qabiletten týyndasa, sonyń nátıjesinde ınnovasııalyq sheshimder qabyldanyp, jańa ónimder jasalady”. Toptyń enshiles mekemeleriniń biri – qazaqstandyq ATFBankti jumystyń ózindik stıli men qarjy daǵdarysyn eńserýdegi jeke kúrdeli tájirıbeleri ereksheleıdi. Jaqynda UniCredit Group-tiń qarjy esebi jarııa etildi. ATFBanktiń aýdırlengen jumyldyrýshy esebi 2009 jyldyń qorytyndysy boıynsha úzdik dep tanyldy. Osy qorytyndylar men bolashaqtaǵy maqsattar týraly “ATFBank” AQ-tyń basqarma tóraǵasy Aleksandr PIKER myrzamen áńgimelesken bolatynbyz. – Pıker myrza, aldymen siz ne nársege ekpin qoıdyńyz: esepter – bul daǵdarystyń qorytyndylary ma álde jumystyń nátıjeleri me? – Bizdiń esepterden kórip otyrǵandarymyz – bular alǵashqy daǵdarystan keıingi kórinister. Top pen banktiń nátıjeleri ár túrli. Biraq olarda ortaq máseleler de bar: eger 2008 jyly olar menedjmenttiń jalpyálemdik daǵdarysyn kórsetse, 2009 jyldyń qory­tyndylary daǵdarystan keıingi kórinisterdi kóldeneń tartady. – Myna jáıt meniń esimde: ót­ken suhbatyńyzda toptyń ju­myl­dyrylǵan taza tabysy 2008 jyly 4 mıllıard eýrodan asyp tússe, al 2009 jyldyń qory­tyn­dylary boıynsha 1,7 mıllıard eýrony qurady. Quldyraý ma, qalaı? – Degenmen, barlyq esepti tolyq oqyp shyǵý kerek: ak­sıonerler úshin taza tabys kórsetkishi óte mańyzdy. Biraq banktiń ornyqtylyǵyn kóp jaǵdaıda basqa kórsetkishter de sıpattaıdy. Mysal úshin toptyń tabysy 2009 jyly onyń aldyn­daǵy jylmen salys­tyr­ǵanda 20 paıyzǵa ósti. Shyǵyndar 8,2 paıyzǵa azaısa, qosymsha kapıtal 4 mıllıard eýroǵa artty. Iаǵnı, bul banktiń qalypty jumys istep turǵanyn, paıda taýyp otyrǵanyn kórsetedi. Mysaly, 2009 jyly qalypty jumys nátıjesinde toptar bank­teri aqsha tapty. Biraq, ókinishke qaraı, árıne, 2006-2007 jyldardaǵydaı bolǵan joq. Qazir biz topta qalypqa kele salysymen ári qaraı da tabysty qyzmet jasaý úshin jumystaný ústindemiz. Provızııalar qurý qajet. Sondyqtan joǵaryraq tabys bolǵan kezde provızııalarǵa aýdarymdar da joǵarylaı túsetin bolady. Grýppadaǵy qazirgi ahýal dál solaı. – UniCredit Group 2009 jyly syrtqy qaryzdar máselesin sheshý úshin bankterge qarjylandyrý tetikterin usyndy. Eger men qatelespesem, tıimdi taýarlardy óristetý úshin. Búgingi qorlandyrý, syrtqy mindettemeler, taýarlardy óristetý isterindegi ahýal qandaı? – Top Qazaqstanda uzaq merzimdi jumys istegisi keledi. UniCredit Group shyǵynǵa batý úshin emes, qalypty bank bıznesin qalyptastyrý úshin kelip otyr. Sondyqtan ATFBank top tara­pynan tolyq qoldaýǵa ıe. Atap aıtqanda, bizge UniCredit Group-tiń 15 jyl merzimge 2 mılıardtyq (eýromen) tolyq bank kepildemesi berildi. Ol barlyq problemaly kredıtterdi jáne barlyq retteýshi talap etetinderdi jabady. Jáne bul AFN-di tynyshtandyrady. Qorlandyrýǵa qatysty aıtatyn bolsaq, analyq banktiń zaımy, halyqaralyq ınstıtýttar – EQDB jáne IǴS-niń qarjylaryn tar­týmen qatar, biz 2009 jyly klı­entterdiń depozıttik bazalarynyń kólemin 46 paıyzǵa ulǵaıttyq. Onyń ústine depozıtter boıynsha ósim ústimizdegi jyly da jalǵasýda. Árıne, ol sonshalyqty qomaqty bolady dep oılamaımyn, óıtkeni, biz depozıttar boıynsha stavkalardy tómendetýdemiz. Bul depozıtorlar úshin sonshalyqty jaqsy emes, biraq kredıt izdeýshiler úshin óte-móte tıimdi. UniCredit Group qajet kezde ATFBankke kez kelgen jaǵdaıda jáne talap etilip otyrǵan kólemde qarjylandyrýdy usyna alatynyn atap kórsetkim keledi. Sonymen qatar, biz rynokqa 15 mıllıard teńge bondtardy tıimdi ornalastyra aldyq. Taǵy da 36 mıllıard teńgege suranys bar. Osylaısha, endi bank qorlan­dyrýdyń berik irgetasynda tur. Olar: halyqaralyq qarjylandyrý, toptardy qarjylandyrý, depo­zıtter, bırjalyq quraldar arqyly rynokqa qarjylar tartý. Qor­landyrý kózderin ártarap­tandyra otyryp, biz taýar tıimdiligi táýekelin azaıtamyz. Bizdiń mindettemelerimizge keletin bolsam, 2009 jyly qaryzdar josparly negizde analyq kompanııalar qarjysy esebinen jabyldy. Ústimizdegi jyly 4 eýro­oblıgasııalar shyǵarý boıynsha 200 mıllıon AQSh dollary men ǴMO zaımy boıynsha 147 mıllıon AQSh dollarynan basqa eshqandaı syrtqy mindettemelerimiz joq. Sondaı-aq, biz AFN-niń syrtqy mindettemelerdiń jalpy kóleminiń 30 paıyzyn shekteý týraly usynysyn qoldaımyz. Bul sheshim bankterdiń syrtqy zaımdastyrýy óte jyldam ósken 2005 jyldyń ózinde kókeıkesti bolatyn. Degenmen, biz úshin problema analyq kompanııalar bóletin qarjyǵa osy 30 paıyzdy qosý bolyp tabylady. О́ıtkeni, bizge toptan basqa turaqty qarjy­landyrý bazasy joq. Alaıda, bank júıesi úshin bul sheshim óte durys. – Rynok úshin kókeıkesti taqyryp – bankterdiń basy artyq jınaqtalǵan ótimdi taýarlary men naqty sektor men turǵyndardy kredıtteý deńgeıiniń asa tómendigi. Osy turǵydan alǵanda, banktiń kredıtteý saıasaty qandaı, ol rynoktaǵy jaǵdaıdy esepke ala otyryp túzetildi me? – Bizde de basy artyq ótimdi taýar kóp jáne muny jaqsy deýge kelmeıdi. Biraq, aýzy kúıgen úrlep ishedi degen támsil bar emes pe. О́zderiniń depozıtterin bir alyp, bir salǵan klıentterdiń joǵary shyrǵalańdy jaǵdaıyn bastan ótkizgen biz endi bos qarjynyń úlken bóligin QR Ulttyq bankinde ustap kelemiz, biraq budan bizge esh paıda joq. Sol kezde bizge taýarlardyń ótimdiligi jetispedi. Sondyqtan bizge QR Ulttyq bankiniń mundaı rezervi kerek. Jyl barysynda biz kredıtter ósimi 15 paıyzdan kóp bolady dep josparlap otyrmyz. Ázirshe jaǵdaı kóńildegideı emes, biraq ol ósedi dep úmittenemiz. Biz kredıtter boıynsha stavkalardy tómen­detýdemiz. Alaıda, zaımshylardyń árqaısysyna óte-móte jeke qadam jasaımyz. Rıteılde stavkalar 15-16 paıyzdy qurasa, korporatıvti sektorda shamamen 13 paıyz tóńireginde. Kredıtteý saıasatynda túzetýler júrgeni tabıǵı nárse: biz ekinshi jyl burynǵydan konservatıvti kredıtteýdi engizý boıynsha jumys istep jatyrmyz. Zaımshylardyń bul qadamdarymyzdy ázirshe nashar qabyldap otyrǵany da jasyryn emes. Olar banktiń eshteńe suramaı aqsha bergenine úırenip qalǵan. Al bank zaımshydan óte kóp nárse suraıdy, óıtkeni, bizdiń bul máseledegi qaǵıdatymyz mynadaı: kepildeme men onyń quny mańyzdy emes, tabystar men bıznes damýynyń perspektıvasy, klı­enttiń kredıtti qaıtarý múmkindigi mańyzdy. Kepildeme máselesi – eń sońǵysy. Sondyqtan biz kepil­demesiz kredıtter, naqty kepil­demesiz zaımdar usynamyz. Biraq bizge kredıttiń qaıtatynyna senimdilik qajet. Biz bul tájirıbeni rynokqa kirgen sátten bastap-aq engizdik. Bul UniCredit Group-tiń halyqaralyq tá­jirıbesi jáne biz kredıtteýdiń osyndaı saıasatyn ustanamyz. Iаǵnı, biz bul máselede klassıkalyq eýropalyq bank sekildi jumys isteı bastadyq. Buryndary bankter ósimqor, lombardtar sekildi jumys isteıtin. Munyń banktik qadam emes ekeni anyq. Jyljymaıtyn múlik rynogyndaǵy jaǵdaı, osy sektordaǵy bolyp jatqan ózgerister mundaı kepildemeniń barlyq álsiz tusyn kórsetip berdi. Qazir mundaı kepildemege adekvatty, naqty baǵany aıtý qıyn, sondyqtan biz kredıt usyna otyryp, tek kepildemege ǵana qaraýǵa bolmaıdy degendi aıtqymyz keledi. – Pıker myrza, siz bank sektorynyń daǵdarystan keıingi damý tujyrymdamasyn oqydyńyz ba? Sizdiń osy qujatqa kóz­qarasyńyz qandaı? Tutastaı alǵanda, men tujyrymdamamen kelisemin. Alaıda, zańnamalarǵa ony qabyldaýmen baılanysty talap etiletin ózgerister boıynsha meniń óz ustanymym bar. Bul jerde áńgime úlken retteýler qarastyrý týraly bolyp otyr. Ekonomıst retinde men muny qoldaımyn, eger ol durys jasalatyn bolsa. Sondaı-aq, me­nińshe, keıbir quraldardy joqqa shyǵaratyn popýlıstik sharalar da usynylyp otyrǵandaı kórinedi. Máselen, bank jelisi. Usynys engiziledi, biraq ol bank toqtata almaıtyndaı etip jasalady. Eger bank klıent ózine qyzmet ete almaıtynyn kórip tursa, nelikten ol jelini toq­tatpaı shyǵynǵa batýy tıis? Nemese zań bylaı deıdi: kepil retinde jalǵyz páterdi alýǵa bolady, biraq ony kepildemege aınaldyrýǵa bolmaıdy. Demek, bankter mundaı kredıtti bermegendi jón kóredi. Onyń ústine munyń quraly da joq jáne bolmaıdy da. Sondyqtan qazir kúrdeli máseleler boıynsha talqylaýlar men kelissózder júrip jatyr. Sheshim tabylady ǵoı dep oılaımyn, óıtkeni, áńgime bul arada bank júıesiniń bolashaǵy týraly bolyp otyr ǵoı.