Ekologııa • 28 Maýsym, 2022

О́ńirlerde aýa sapasy nashar

15 ret kórsetildi

Atmosferalyq aýanyń ekologııalyq monıtorıngi 45 ónerkásiptik qala men 10 megapolıste lastanýdyń joǵary deńgeıde ekenin kórsetti. Ásirese Nur-Sultan, Almaty, Qaraǵandy, Temirtaý, Atyraý, Aqtóbe, Balqash, О́skemen, Jezqazǵan jáne Shymkenttegi ekologııalyq ahýal kóńil kónshitpeı tur.

Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»

Basty mindet – lastaný deńgeıin tómendetý

Ekologııa, geologııa jáne ta­bıǵı resýrstar vıse-mınıstri Zýlfııa Súleımenovanyń aıtýynsha, óńirlerdegi atmosferalyq aýanyń lastaný sebepterin úsh sanatqa bólýge bolady.

«Elimizdiń bas shahary men Almatyda lastanýdyń negizgi úlesi jylý nysandaryna (JEO, qazandyqtar), avtokólikterge jáne jeke sektorǵa tıesili. О́ske­men jáne Temirtaýda emıssııa­lardyń edáýir kólemi ónerká­sipten keledi. Aqtóbe men Aty­raýda eskirgen káriz-tazartý qury­lymdary ekologııalyq ahýaldyń kúrdelenýine negizgi sebep.

«Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyn ustana otyra ózekti ekologııalyq máselelerdi sheshýge baılanysty qoǵam ókilderi, ákimdikter jáne tabıǵat paıdalanýshylarmen tal­qylaý ótkizdik. Nátıjesinde, 16 jol kartasy qabyldandy. Bul kartalarda barlyǵy 485 shara qarastyrylǵan. 2020 jyl men bıylǵy I toqsanǵa josparlanǵan jumystardyń 50%-dan astamy oryndaldy. Qazir negizgi ónerkásiptik óńirlerde jol kartalaryn ózektendirýge baılanysty jumys bastaldy.

2025 jylǵa qaraı jol kartalaryn iske asyrý arqyly 10 qa­lada atmosferanyń lastaný ındeksi joǵary deńgeıden orta­shaǵa tómendeıdi dep boljanyp otyr. Budan basqa 7 kárizdik-tazartý qurylymy (KTQ) men 24 jańa polıgon salý, 12 kárizdik-tazartý qurylymyn jóndep, jań­ǵyrtý, sondaı-aq tarıhı las­tanǵan jerlerdi qalpyna kel­tirip, joıý kózdelgen», dedi Z.Sú­leımenova.

О́ńdeý úlesin arttyrý qajet

Byltyr «Jasyl Qazaqstan» ulttyq jobasy qabyldanǵany málim. Onyń aıasynda 2025 jylǵa deıin emıssııalardy 20%-dan 30%-ǵa deıin tómendetýge qatysty iri qalalardaǵy 16 ónerkásiptik nysanda arnaıy sharalardy iske asyrý qarastyrylǵan.

«Taǵy bir ózekti másele – qal­dyqtarǵa qatysty. Jyl saıyn Qazaqstanda shamamen 4,5 mln tonna qatty turmystyq qal­dyq jınalady. Osy jyly onyń kólemi shamamen 4,2 mln tonnaǵa jetip, 21,1%-y qaıta óńdeldi. Jyldyń sońyna deıin turmystyq qaldyqty óńdeý úlesi 24%-ǵa deıin jetýi tıis.

Ákimdikterdiń aqparatyna súıensek, bıylǵy I toqsanda qat­ty turmystyq qaldyqtyń kó­lemi 971 myń tonnany qurap, onyń 20%-ǵa jýyǵy óńdeldi.

Respýblıkanyń aýmaǵyndaǵy 204 qala men aýdannyń ishinde 134 eldi mekende qaldyqty bólek jınaý úrdisi engizilip, taǵy 96 eldi mekende qaldyqty suryptaý júıesi jolǵa qoıyldy.

Ekologııalyq kodeks arqyly qaldyqtarǵa memlekettik retteý, atap aıtqanda, qaýipti qal­dyq­tardy qalpyna keltirip, joıý sa­lasyndaǵy qyzmetti lısenzııalaý, sondaı-aq qaldyqtardyń barlyq túrin jınap, suryptaıtyn, sol sekildi tasymaldaý men qaýipti emes qaldyqtardy qalpyna keltiretin nemese joıýmen aınalysatyn sýbektilerge habarlama jetkizý tártibi engizildi», dedi vıse-mınıstr.

Qaýipti qaldyqpen 60-tan asa uıym aınalysady

Qazir 60-tan asa uıymǵa qaýipti qaldyqtarmen jumys isteýge baılanysty tıisti lısen­zııa berilgen. Jaýapty vedomstvonyń ókilderi aıtqandaı, elimizdiń zańnamasynda qaldyqtardy qaýipsiz basqarýdy uıymdastyrýdyń negizi qalyp­tasqan. Aıtalyq, fraksııalar («qurǵaq» qaldyqtar: qaǵaz, karton, metall, plastık, shyny jáne «dymqyl» qaldyq túrleri: tamaq qaldyqtary, organıkalyq zattar jáne ózge de zattar) boıynsha qaldyqtardy bólek jınaýǵa qoıylatyn talaptar belgilendi. Sol sekildi qaldyqtardy túgendeý jónindegi eseptilik ońtaılanyp, bul qaldyqtardyń qozǵalysyn baqylaýǵa múmkindik beredi (jańa esep qaldyqtar kimge berilgeni týraly derektemelerdi qamtıdy). Sonymen qatar jańa Ekologııalyq kodeks aıasynda qaldyqtardy uıymdastyryp, basqarý jónindegi fýnksııa ákimdikterge júkteldi. Olar óz óńirlerinde qaldyqtardy basqarýǵa baılanysty keshendi tetikti qamtamasyz etý úshin kom­mýnaldyq qaldyqtardy basqarý jónindegi baǵdarlama arqyly jumys isteýge tıis.

7 myńnan asa zańsyz qoqys orny anyqtaldy

2018 jyldan beri Ekologııa mınıstrligi «Qazaqstan Ǵarysh Sapary» UK» AQ-men birlesip, eldi mekenderdiń aýmaǵynda (35 eldi meken) qaldyqtar jınaq­talatyn oryndardy anyqtaý boıynsha ǵaryshtyq monıtorıng júrgizip keledi. Jergilikti atqarýshy organdar, sondaı-aq Ekologııalyq retteý jáne baqy­laý komıteti men onyń aýmaq­tyq departamentteri geoservıs (KERK) arqyly ǵaryshtyq ba­qylaý nátıjesinde beıbereket qoqys oryndaryn taýyp, olardy joıý boıynsha jumysty júzege asyryp jatyr. Bul tetik óńirlerdegi beıbereket qoqys oryn­daryn joıý jónindegi ju­mysqa qadaǵalaýdy kúsheıtýge septesip keledi.

Byltyrǵy ǵaryshtyq monıtorıng qorytyndysyna sáıkes 7 328 zańsyz qoqys oryndary anyqtalyp, onyń 89%-y (6740 qo­qys orny) joıyldy. Máselen, Qaraǵandy oblysynda – 1 360, Aqmola oblysynda – 1 329 jáne Shyǵys Qazaqstan oblysynda 678 zańsyz qoqys oshaǵy joıyldy. Mańǵystaý oblysynda bul jumys tym baıaý júrip jatyr.

Bıylǵy mamyrdan bastap ǵaryshtyq baqylaýdyń kómegimen zańsyz qoqys oryndaryn anyq­taýǵa qatysty jumystar bastalyp ketken. Osy aralyqta shamamen 1,5 myńdaı zańsyz qoqys orny belgili boldy. Túsirilgen sýretterge sáıkes joǵarydaǵy oshaqtardy joıýǵa baılanysty jumystardyń kestesi ázirlenedi.

Qazaqstanda klımat qubyl­malylyǵynyń saldary baıqalyp jatqany jasyryn emes. Kúrt kontınentaldy klımatty eskersek, elimizdiń ár óńirinde túrli táýekelderge tap bolý qaýpi saq­talyp otyr.

Qazaqstandaǵy temperatýra­nyń ósimi qazir ortasha álemdik deńgeıden shamamen eki esege asyp otyr. Sonyń saldarynan týyn­daǵan jerdiń qunarsyzdanýy, qurǵaqshylyq, shóleıttený, sý tasqyny jáne muzdyqtardyń erýi syndy máseleler klımattyń ózgerýine beıimdelip, onyń zardaptaryn azaıtý boıynsha shuǵyl is-qımyldardy qabyldaýdy talap etedi.

Kómirtekti beıtaraptylyq strategııasy jetildirilip jatyr

«Karbonsyzdandyrý másele­lerine toqtalsaq, parnık gazdaryn azaıtý temperatýranyń kóterilýin tejeý úshin mańyzdy. Eki jyl buryn Memleket basshysy 2060 jylǵa deıin kómirtegi beıtaraptyǵyna qol jetkizýdi baǵdar retinde belgilegen edi. Qazir Kómirtekti beıtaraptylyq strategııasy jetildirilip jatyr. Strategııada qarastyrylǵan tómen kómirtekti damý elimizdiń ekono­mıkalyq jáne áleýmettik ahýalyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan», dedi Ekologııa, geologııa jáne ta­bı­ǵı resýrstar mınıstriniń oryn­basary.

Mınıstrlik qysqa merzimdi perspektıvada parnık gazynyń kólemin 2030 jylǵa deıin tó­mendetý boıynsha sharalardy kóz­­deıtin ulttyq deńgeıde aıqyn­dalatyn salymdardy ózekten­dirmek. Bul rette parnık gaz­dardyń kólemin retteýdiń negizgi quraldarynyń biri kvotalardyń saýda júıesi sanalady. Qazir atalǵan tetik arqyly elektr energetıkasy, munaı-gaz, taý-ken óndirý, metallýrgııa, hımııa jáne óńdeý syndy 8 sektorda 200-ge jýyq qondyrǵy rettelip keledi.

Quzyrly organdaǵylar kó­mirtegi naryǵyn keńeıtýge baılanysty jumysty jalǵastyrýdy josparlap otyrǵandaryn aıtty. Atap aıtqanda, Eýropalyq komıssııa men Dúnıejúzilik bankpen birlesip eýropalyq emıssııa saýda júıesimen ıntegrasııalaý boıynsha jumys júrgizilip jatyr. Ekologııa mınıstrligi osy jumystyń nátıjeleri ha­lyq­aralyq kómirtegi naryq­ta­ryna shyǵýǵa jol ashady degen úmitte. Sonymen qatar qorshaǵan ortaǵa áserdi azaıtýdyń tıimdi tetikteriniń biri – ozyq qoljetimdi tehnologııalarǵa kóshý deıdi vedomstvo ókilderi. Ekologııalyq kodekske sáıkes 83 kásiporynda keshendi tehnologııalyq aýdı­t júrgizilip, onyń ishinde 45 kásip­orynda 50 lastaýshy kózderdiń bar ekeni anyqtaldy.

Taý-ken metallýrgııa, munaı óńdeý, energetıka, hımııa, sement salalarynda ozyq qol­jetimdi tehnologııalar anyq­tama­lyǵyn ázirleý boıynsha ju­mystar jalǵasyp jatyr. 2023 jylǵa qaraı lastaýshy 50 iri kásip­oryn úshin shamamen 16 OQT anyqtamalyǵy bekitiledi dep kútilip otyr.

Sońǵy jańalyqtar

Tarazda Qonaev eskertkishi boı kóterdi

Aımaqtar • Búgin, 12:50

Qazaqstanda qansha adam vaksına aldy

Koronavırýs • Búgin, 10:42

Elimizde 1452 adamnan koronavırýs anyqtaldy

Koronavırýs • Búgin, 09:05

Uqsas jańalyqtar