Et ótkizetin naryq kerek

Elimizdegi memlekettik retteý saıasaty fermerlerdiń qaltasyna aýyr soqqy boldy. Qazaqstan et odaǵynyń derekteri boıyn­sha ishki naryqta eksportqa ty­ıym salynǵannan keıin fermer­lerden tiri maldy satyp alý baǵasy bir deńgeıde qalyp qoı­ǵan (1 kılo tiri salmaq úshin shama­men 700 teńge). Alaıda fer­mer­lerdiń pikirinshe, ishki naryq­ty eksportqa tyıym salý ar­qyly et baǵasynyń ósimin toq­tatý múmkin emes. О́ıtkeni tiri iri qara mal men azyq-túlik baǵa­synyń ósýi – jahandyq trend. Eksportqa salyn­ǵan ty­ıym fer­merlerdi ót­kizý naryq­tary­nan aıyrdy, osy­laısha, sala taby­sy tómen­dep ketti, deı­di maman­dar. «Biz kún­kóris qamy­men júrmiz. Bizge ádil baǵa­­da­ǵy ótkizý naryqtary kerek. Nar­yq­tardy ashyńyz nemese salany sýbsıdııalańyz nemese basqa balama usynyńyz», deıdi Kusto Group kompanııasynyń ókili Beı­bit Erýbaev. Ol jıyn kezinde fer­­­­merge arnalǵan buqanyń ózin­dik qu­nyn jáne jabyq bazarlarda mal satý baǵasyn naqty eseptep, sa­lanyń is júzinde shyǵynǵa ushyrap jatqanyn dáleldep shyqty.

Salany tabysty etýdiń bir joly sýbsıdııalaý ekeni belgili. Alaıda 2021 jyly aýyl sharýa­shylyǵyn sýbsıdııalaýmen baılanysty sybaılas jemqorlyq qylmystary kóptep ashyla bas­tady. Mal sharýashylyǵyn­daǵy sýbsıdııalaýdyń tym úlken kólemi de máseleni sheshpeıtin edi. Sebebi bul salany qoldaýǵa bólinetin qarjy tym az. Ony shet memlekettermen salysty­ryp ta dáleldeýge bolady. Mysaly, Angýs Rýmynııa qaýym­das­ty­ǵy­nyń derekteri boıynsha bul elde jylyna 1 iri qara mal basyna sýbsıdııalaý shamamen 220 eýrony quraıdy (100 myń teńgeden astam), al qazaqstandyq fermer jylyna 1 basqa (seleksııalyq-asyl tuqymdyq jumys úshin) 10 myń teńge, ıaǵnı odan 10 ese az kó­­mek alady. Demek sýbsıdııalaý má­selesin sheshý de ózekti bolyp tur.

Jalpy, Qazaqstan úshin asyl tuqymdy maldy jetkizýshi elder kóp. Sonyń biri – Rýmynııa. Eki el arasyndaǵy mal sharýa­shylyǵynyń qalyptasýy qatar júrdi: eki elde de asyl tuqymdy maldyń alǵashqy ımporty 2008-2012 jyldary bas­ta­ldy. Al asyl tuqymdyq isterdegi retteýshi fýnksııalardy ózin-ózi retteıtin uıymdarǵa – mal tuqymdary jónindegi qaýymdastyqtarǵa berý jónindegi reforma 2012 jyly júrgizildi. Rýmynııa Angýs tuqymy qaýymdastyǵynyń máli­metteri boıynsha sol kezde 40 myń bas ımporttalǵan. Sonyń nátı­jesinde, búgin elde 111 myń bas asyl tuqymdy angýs bar. Qazir­gi kezde Rýmynııa óz malyn sheteldik naryqtarǵa, sonyń ishinde Qazaqstanǵa bel­sendi eksporttap jatyr. Bul týraly qaýymdastyq dırektory, Rýmynııanyń buryn­ǵy aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri, fermer Gochıman Ioann óz prezentasııasynda aıtty.

Qazaqstan fermerleri úshin asyl tuqymdy maldy jet­kizý­shi el retinde Chehııa da ta­ny­lyp keledi. Chehııanyń etti mal sharýashy­lyǵy qaýymdastyǵynyń usynys­tary jaıynda qaýymdastyqtyń atqarýshy dırektory Kamıl Malat aıtyp berdi. Onyń aıtýynsha, Chehııada 10 mln halyqqa shaqqanda asyl  tuqymdy 600 myń bas bolǵanyna qaramastan, cheh fermerleri óz malyn tıimdi baǵada eksporttaýǵa múdde tanytyp otyr. «Mal ishki naryqqa jetpeı qalady dep alańdamaısyz ba?» degen suraqqa ol: «Joq, mal jetpeı qalady dep qoryqpaımyz. Eger tıimdi baǵada suranys bolsa, bul jaıt bizdiń fermerlerimiz úshin mal basyn kóbeıtip, tabys tabýǵa stımýl bolady Mysaly, AQSh jylyna shamamen 92 mln iri qara mal basyn eksporttaıdy, shamamen osyndaı kólemde ımporttaıdy. Bul óz shıkizatyn shyǵarý emes, ishki naryqty qajetti ónimmen toltyrý úderisi», dep jaýap berdi.

Al Qazaqstan et odaǵynyń tóraǵasy A.Mamytbekov 19 mln halqy jáne 8 mln iri qara mal basy bar Qazaqstanda eksport pen ımporttan bas tartý – sala múmkindikterin jete túsinbeý ekenin aıtty. Sondyqtan fermerlerge qoldaý bildirip, mal sharýashylyǵyn damytý úshin et shyǵaratyn naryqqa tosqaýyl bolmaý kerek. Osy máseleni memleket qolǵa alsa, deıdi fermerler.