Kollajdy jasaǵan Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Sıfrly ekonomıkany damytý ortalyǵy mamandarynyń habarlaýynsha, bul ózgerister bıylǵy 11 shildedegi «Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly» kodeksindegi tolyqtyrýǵa baılanysty engizilip otyr.
Qazirgi tańda temeki ónimderiniń aksızdik markalary joıylyp, onyń ornyna shtrıhkodtar paıda bolǵany belgili jáne Qazaqstan zańdarynda «aksızdik markalar» degen termın «sáıkestendirý quraldary» degen sózben aýystyryldy.
Sıfrly ekonomıkany damytý ortalyǵynyń baspasóz hatshysy Altyngúl Janabaıdyń aıtýynsha, aksızdik marka – suranysy joǵary taýarlardyń jekelegen túrine salyq tóleýge arnalǵan fıskaldyq markanyń túri. Buryn bul Qazaqstanda temekige qoldanylyp kelgen. Temeki buıymdarynyń aksızdik markasy tikburyshty, qaǵazǵa ózdiginen jabysatyn grafıkalyq úlgide boldy. Alaıda mundaı tańbalaý túri tutynýshylarǵa ónim týraly tolyqqandy aqparat bere almady. Saýda úshin de tıimdi bolǵan joq. Onyń ústine aksızdik markanyń jalǵandyǵyn tekserý de qıyn, sol sebepten túpnusqadan aınymaıtyn jasandy kóshirmeleri de bolǵan. «Osyndaı máselelerdi eskere kele, temeki ónimderin mindetti sıfrly tańbalaý júıesi qoldanysqa endi. Qazirgi ónimderdegi Data Matrix sáıkestendirý kody taýardyń jalǵandyǵyn anyqtaýǵa, jalpy ónimdi tańbalaý ádisimen qadaǵalaýǵa múmkindik beredi. Mundaı sıfrlandyrý júıesiniń arqasynda jylyna 840 mln teńge kólemindegi qarajat únemdeledi», dedi A.Jańabaı.
Negizi temeki ónimderin sıfrly tańbalaýǵa ýaqyt berilgen. Endi 2022 jyldyń 13 shildesinen bastap, arnaıy kody joq ónimderge aıyppul salynady, lısenzııasynan aıyrylady, tárkilenedi, deıdi mamandar.
«Búginde temeki ónimderine aksızdik markanyń fýnksııasyn tolyǵymen aýystyrǵan tańbalaý júıesi temeki ónimderin ıdentıfıkasııalaý quraly bolyp tabylady. Aksızdeletin ónimderdi esepke alý, baqylaý tańbalarsyz júrgizilse nemese belgilenbegen úlgide, sáıkestendirýge kelmeıtin tańbalarmen saqtalsa, tasymaldansa, aınalymǵa jiberilse, onda bul quqyq buzýshylyq bolyp sanalyp, jeke tulǵalarǵa – 50 AEK (153 150 teńge), shaǵyn kásipkerlik sýbektilerine – 150 AEK AEK (459 450 teńge), orta kásipkerlik sýbektilerine – 200 AEK (612 600 teńge), iri kásipkerlik sýbektilerine 500 AEK (1 531 500 teńge) mólsherinde aıyppul salynady», deıdi A.Jańabaı.
Jalpy, Qazaqstandaǵy temeki ónimderi naryǵynyń kólemi 2021 jyly 1,57 mlrd qorapty (shamamen 605 mlrd teńge) quraǵan. EAEO elderinde, sonyń ishinde Qazaqstanda taýarlardy sıfrly sáıkestendirý jáne qadaǵalaý úshin eki ólshemdi Data Matrix kody qoldanylady. 2020 jyldyń qazan aıynan bastap Qazaqstandaǵy barlyq temeki ónimi osyndaı sıfrlyq qorǵanysqa ıe bolýǵa tıis, ıaǵnı qazirdiń ózinde Naqty Onim mobıldi qosymshasyn paıdalana otyryp, ónim týraly barlyq qajetti aqparatty alýǵa jáne onyń zańdy ekenine kóz jetkizýge bolady.
Data Matrix qorǵaýdyń joǵary dárejesine ıe: krıptografııalyq shıfrlaý ádisteriniń arqasynda ony uqsastyryp, kóshirip basý múmkin emes. Sonymen qatar Data Matrix kody basqa balalamalarymen salystyrǵanda aqparattyń keń kólemin qamtıdy. Ondaǵy derekterdi qorap 30%-ǵa deıin zaqymdalsa da oqýǵa bolady.
Eske sala ketsek, búgingi tańda Qazaqstanda úsh ónim túrine mindetti sıfrly tańbalaý engizildi: temeki ónimderi, aıaqkıim jáne dári-dármek. Al sý jáne quramynda qanty bar sýsyndar men zergerlik buıymdardy sıfrly tańbalaý qanatqaqty joba retinde júrgizilip jatyr.
