Saǵymǵa aınalǵan avtopark
Budan eki jyl buryn jaǵdaı ájeptáýir jaqsy bolatyn. Barlyq baǵytta jańa avtobýstar júrip, elektrondy bıletteý tártibi engizilgen-di. «О́rkenıetti ómir bizge de jetti-aý» dep sol kezde semeılikterdiń qýanǵany áli esimizde. Aıtalyq, memleket-jekemenshik áriptestik aıasynda jergilikti bılikke baǵynyshty Semey Bus kásiporny qurylyp, bul kompanııa jalpy somasy 4,2 mlrd teńgege lızıngke 170 jańa avtobýsty satyp alǵan bolatyn. Alaıda jergilikti halyqtyń qýanyshy uzaqqa sozylǵan joq. Nege deseńiz, kásiporynnyń «QDB-Lızıng» ónerkásipti damytý qory aldyndaǵy bereshegi 1,14 mlrd teńgege jetip, aqyry qaryzdy óteı almaǵan soń barlyq avtobýs tárkilenip, Semey Bus defoltqa ushyrady.
Bul rette atalǵan kásiporyn basshylyǵy birneshe márte aýyr qarjylyq jaǵdaıda ekenin, biraq soǵan qaramastan óńir bıligi jolaýshylar tasymalyn sýbsıdııalaýǵa asyqpaıtynyn jetkizgen bolatyn. Selqostyqtyń saldary kompanııanyń basqa da kredıtorlar aldyndaǵy qaryzyn 400 mln teńgege, sondaı-aq salyq jáne bıýdjet aýdarymdary boıynsha bereshekti 450 mln teńgege ulǵaıtty. Aqyry salyq organdary bul uıymnyń shottaryn buǵattap, múlikterin tárkilep tyndy.
«О́kinishke qaraı, aradaǵy kelisimsharttyq mindettemelerdi buzýǵa májbúrmiz. Qalany avtobýssyz jáne adamdardy jumyssyz qaldyrmaý úshin shuǵyl sharalardy qabyldadyq. Qaladaǵy iri kásiporyndar men jumyspen qamtý ortalyǵynyń mamandaryn shaqyryp, birde-bir adam jumyssyz qalmaıtyn bolady. «Semavtopark» kásiporny konkýrstyq rásimder ótkizilgenge deıin belgili bir baǵyttarda qyzmet kórsetýge daıyn ekenin, sondaı-aq barlyq júrgizýshi men kondýktordy jumysqa alýǵa ázir ekenin jetkizdi», degen sol kezde shahardy basqarǵan Nurymbet Saqtaǵanov.
Elektrondy bıletten qaǵaz bıletine deıingi regress
Qalalyq jumyspen qamtý bóliminiń málimetine súıensek, dál sol ýaqytta jumyssyz qalǵan azamattarǵa 95 kásiporynda 692-deı bos jumys orny usynylypty. Sodan beri semeılikter burynǵy ómirine qaıta oralǵandaı. Elektrondy bıletteý rásiminiń ómirsheńdigi de saǵymǵa aınalǵan avtoparktiń qyzmetimen birge toqtady. Qazir tek «Taksomotorly park» JShS-nyń avtobýstary ǵana mobıldi termınaldarmen, stasıonarly valıdatorlar jáne QR-kodtarmen jabdyqtalǵan. Al «Avto Trans Semeı» JShS men «Semavtopark» JShS-nyń avtobýstary elektrondy bıletteý júıesine qosylmaǵan.
«Semey Bus kásipornyna qatysty jaǵdaı – saýatsyz menedjerliktiń aıqyn kórinisi. Tenderge qajetti júrgizýshilerdi jasaqtamaı, tehnıkalyq bazany qarastyrmaı, kásiporyndy basqara alatyndaı mamandardy taǵaıyndamaı qatysý, sonymen qosa tasymaldaý naryǵynda monopolııany qurý osyndaı keleńsiz jaǵdaıǵa ákeldi.
№1 jáne №2 avtoparkti saqtap qalý kerek edi. Ádil báseke qalyptastyrý kerek», dep óz oıymen bólisken edi jolaýshylar tasymalynyń bir top ardageri.
Avtobýsty tizgindeıtin júrgizýshi tapshy
Saladaǵy monopolııany joıamyz degen óńir bıliginiń umtylysynan aqyry túk shyqpady. Endi qalalyq ákimdik qoǵamdyq avtobýsty tizgindeıtin júrgizýshilerdi taba almaı álek. Qazir qalada 331 kólik quraly 40 baǵytta qyzmet kórsetip júr. Onyń ishinde №54 baǵytta erekshe shaǵyn klastaǵy avtobýstar qatynap júrse, qalǵan baǵyttarda úlken, orta jáne shaǵyn sanattaǵy avtobýstar jolaýshylardy tasymaldap keledi.
2017 jyldan beri qoǵamdyq kóliktegi jol aqysy 80 teńge, al jeńildikpen júretinderge tarıftiń 50%-dyq mólsherinde belgilengen.
Qalalyq ákimdik 2021 jyldan bastap tasymaldaýshylardyń jeńildigi bar azamattardy tasymaldaýǵa baılanysty shyǵyndaryn ótep, 38 áleýmettik-mańyzdy baǵytty sýbsıdııalap keledi.
Bus Report baǵdarlamasy arqyly Semeı qalasyndaǵy jolaýshylar tasymalyn basqarý ortalyǵy kún saıyn avtobýstar qozǵalysyna monıtorıng júrgizedi.
Qalalyq jolaýshylar jáne bagajdy avtomobılmen turaqty tasymaldaýdy uıymdastyrý jónindegi kelisimshartqa sáıkes qoǵamdyq kólikter qozǵalysynyń turaqtylyǵy keminde 70% bolýǵa tıis. Biraq buǵan qol jetkizý ázirge qıyn bolyp tur. Nátıjesinde, avtobýstar arasyndaǵy qozǵalys aralyǵy 30-40 mınýtqa artyp, bul halyqtyń narazylyǵyn týdyryp otyr.
Budan basqa shahardyń shetki eldi mekenderinde turatyn jolaýshylardan 2019 jyly marshrýttyq jeliden shyǵarylǵan baǵyttardy qalpyna keltirý týraly usynystar da aıtylyp jatyr. Osyǵan baılanysty qala ákiminiń qaýlysyna sáıkes arnaıy jumys toby qurylyp, qoǵamdyq kólikterdiń qozǵalys baǵytyn ońtaılandyrý máseleleri pysyqtalypty. Máselen, №7, 17, 23, 31, 32, 37, 38, 40 jáne 45-shi baǵyttaǵy avtobýstardyń qozǵalysyn jańǵyrtý men qoldanystaǵy marshrýttardyń qozǵalys shemasyn ózgertý qarastyryldy. Onyń nátıjesinde, №17, 31 jáne 45 marshrýttar qalpyna keltirildi.
Avtobýstardyń jelige shyqpaýynyń negizgi sebepteri retinde «D» jáne «D1» sanatyndaǵy júrgizýshilerdiń tapshylyǵy aıtylýda. Kem degende mundaı sanaty bar 150 júrgizýshi qajet. Sol sekildi júrgizýshilerdiń jasyna baılanysty problemalar da joq emes. Avtobýstardyń tehnıkalyq jaǵdaıy da (kún saıyn ortasha eseppen 40 avtobýs jóndeýde bolady) kóńil kónshitpeı tur.
«Tekten-tekke jańa baǵyttardy asha almaımyz. Olardy tolyqtyrý kerek. Taǵy bir eskeretin jaıt – bul jóndelip, jańarǵan joldarymyz. Eger de buryn joldyń nasharlyǵynan qoǵamdyq kólik júrmese, endi avtobýstardyń qozǵalysyna barlyq jaǵdaı jasalǵan», dedi Semeı qalasynyń ákimi Baqytjan Baıahmetov.
P.S. Júrgizýshiler tapshylyǵynyń bir syry – joǵaryda aıtylǵan Semey Bus kompanııasynyń burynǵy qyzmetkerleriniń aldyndaǵy qaryzda jatsa kerek. О́ıtkeni jabylǵan avtoparktiń qyzmetkerlerine byltyr shamamen 65 mln teńge tólenýge tıis edi. Alaıda atqarylǵan eńbektiń aqysy sol qalpy tólenbegen syndy. Álbette, budan keıin atalǵan salada kim jumys istesin?!
Abaı oblysy
