Turaqty jumyspen qamtý – basty baǵyt

Búgingi tańda megapolıste 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan kásipkerlikti da­mytý jónindegi ulttyq joba aıasynda jumyssyzdyqpen kúres júrgizilip jatyr. Ol boıynsha qoǵamnyń barlyq salasynda jańadan jumys oryndaryn ashyp, jumys tappaı júrgen azamattardy eńbekke aralastyrý kózdelip otyr. Reıtıngke sáıkes jumyssyzdyq deńgeıin azaıtýǵa qatysty ındıkatorlardyń oryndalýy jaǵynan Shymkent qalasy respýblıkanyń óńirleri arasynda úshinshi orynǵa jaıǵasty. Elge oralǵan qandastardy beıimdeý kórsetkishi de megapolısti aımaqtar ishinde alǵa súırep otyr.

Resmı statıstıkaǵa sáıkes Shym­kent­te 22 546 adam jumyssyzdar qatarynda bolsa, halyqty jumyspen qamtý orta­ly­ǵynyń bazasynda 11 484 azamat tir­keý­de tur. Qalalyq jumyspen qamtý jáne áleýmettik qorǵaý basqarmasynyń basshysy Balmarjan Narbekovanyń aıtýynsha, halyqty eńbekke tartý birneshe baǵytta júzege asyrylady.

Atap aıtqanda, ortalyq tirkeýdegi azamattarǵa sýbsıdııalanatyn, ıaǵnı aı­lyq jalaqysy memleket tarapynan tólenetin jumys oryndaryn usynady. Oǵan Jastar praktıkasy, Qoǵamdyq jumystar, Alǵashqy jumys orny, Urpaqtar kelisimsharty, Kúmis jas, Áleýmettik jumys oryndary sekildi jobalar kiredi. Sonyń ishinde Jastar praktıkasyna tólenetin eńbekaqy mólsheri bıyldan bastap 25 AEK-ten 30 AEK-ke, ıaǵnı 91 myńnan astam teńgege kóterilse, ótý merzimi de 6 aıdan bir jylǵa uzarǵan. Búgingi tańda Jastar praktıkasymen 1 521 jas jumysqa tartylyp otyr. Aıta ketý kerek, halyqty jumyspen qamtý jáne kásipkerlikke tartý Ulttyq jobasynyń talabyna sáıkes jumys berýshiler qol astynda ýaqytsha eńbek etip júrgen azamattardyń keminde 55 paıyzyn turaqty jumysqa alýǵa min­detti. Sonymen birge Alǵashqy ju­mys orny jobasynyń aılyq jala­qysy da 20-dan 30 AEK-ke ósti. Osy joba­men jumysqa joldanǵan jastar 18 aı turaqty eńbek etip, tájirıbesin shyńdaıtyn bolady. Qalada 244 jas Alǵashqy jumys orny jobasy arqyly nápaqasyn aıyryp otyr. Al Áleýmettik jumys oryndary jobasynyń shartyna sáıkes aılyq jalaqynyń 35 paıyz mólsherin jumys berýshi, qalǵanyn memleket ózi tóleıdi. Qazirgi ýaqytta qalada 124 azamat Áleýmettik jumys oryndary joba­symen eńbek etip otyr.

Bulardan bólek qalalyq ákimdik halyqty bos jáne jańa jumys oryndarymen qamtamasyz etip otyrýǵa tıis. Áleýmettik saladaǵy ákimdiktiń jumys nátıjesin kórsetetin kórsetkish naq osy eki mindetke baılanysty ólshenedi. Biraq bul ekeýi de sýbsıdııalanatyn jumys oryndary sanatyna jatpaıdy. Búginge deıin 6 myńnan astam azamat bos jumys oryndary arqyly eńbekke tartylsa, jańa jumys oryndaryn qurý jospary 3 myńnan asady. Osy tusta aıta ketý kerek, bos nemese jańa oryndaryna halyqty ornalastyrý úshin qala ákimdigi arnaıy kvota bekitedi. Sodan soń bul jumystarǵa negizinen halyqtyń osal tobyna jatatyn azamattar ornalasady. Áleýmettik osal toptardyń sanatyna múgedektigi bar azamattar, az qamtylǵan otbasylar, NEET tobyndaǵy jastar, ıaǵnı esh jerde tirkelmegen, esh jerde jumys istemeıtin jas býyn ókilderi, kópbalaly otbasylar, oralmandar jáne múgedektigi bar balaǵa qaraýshylar kiredi. Jumyspen qamtý ortalyǵynyń deregine súıensek, jyl basynan beri 430 múgedektigi bar azamatty jumyspen qamtamasyz etý qajet bolsa, búginge deıin 118 adam eki qolǵa bir kúrek taýyp úlgerdi. Sonymen birge probasııa­da júrgenderdi eńbekke tartý josparǵa saı 54 bolsa, naqty oryndalǵany 16-ǵa jetip otyr.

Halyqty jumysqa tartýdyń taǵy bir úlken sharasy – qysqa merzimdi kásiptik oqytý. Sol arqyly azamattardyń kási­bı biliktiligin arttyrý kózdeledi. Bul baǵytta kásibı sheberligin shyń­daý­­shylarǵa úsh aı boıy 20 myń teń­ge­den joǵary mólsherde shákirtaqy ta­ǵaıyn­dalady. Qysqa merzimdi kýrsqa qatysýshylar 29 mamandyq boıynsha kásibı biliktilikke oqytylady. Talapqa saı osy kýrsty aıaqtaǵan azamattar memleket tarapynan joldanǵan jumys ornynda turaqty eńbek etýge mindetti. Dál qazirgi tańda 1 632 adam túrli mamandyq boıynsha kýrstan ótip jatyr. Barlyǵy da aldaǵy qazan aıynda oqýdy bitirip shyǵýǵa tıis.

­Jumyspen qamtý sharalarynyń qata­ryna kásipkerlik baǵyt boıynsha memlekettik granttar berý men «Bıznes Bastaý» jobasyn atap ótýge bolady. Halyqty jumyspen qamtýǵa jaýapty basqarma basshysy B.Narbekovanyń aıtýynsha, memlekettiń kózdegen maqsaty járdemaqy berý ǵana emes, sonymen birge adamdardy kásipkerlikpen aına­lysýǵa úıretý. Sol arqyly olar da jumys kózin ashyp, ózgelerdi qosym­sha jumysqa tartady. Osylaısha, elde jumyssyzdyq deńgeıi azaıyp, áleý­met­tik jaǵdaıdyń turaqtalýyna negiz qalanady. Osy oraıda atalǵan maqsatty iske asyrýda áleýmettik jaǵdaıy tómen, jumyssyz azamattarǵa jeke kásibin ashýǵa múmkindik beretin tegin granttar usyný jobasy qarastyrylǵan. Onyń mólsheri buryn 200 AEK, ıaǵnı 589 myń teńge kóleminde bolsa, bıyl beriletin grant quny ósip, 400 AEK ne­mese 1 225 myń teńgege jetti. Alaı­da grant konkýrsyna qatysý úshin aldymen mindetti túrde «Bıznes Bastaý» oqý kýrsynan ótýge tıis. Aty aıtyp tur­ǵan­daı, bul kýrsta bıznestiń álippesi úıretiledi. Qatysýshylar kásipkerliktiń bilimniń negizderine qanyǵyp, bıznes jospardyń qalaı jasaý kerektigin jáne basqa da qyrlaryn meńgerip shyǵady. Aıtqandaı, oqý kýrsy elektrondy eńbek bırjasyndaǵy platformada 14 kún boıy ótedi. Grant alý úshin kásipkerlik negizderin oqý jyl boıyna jalǵasady. Tipti uıaly telefon arqyly tirkelip te oqý kýrsyna qatysýǵa bolady. Eń bastysy, 12 sabaqtan turatyn kýrs sońynda test bolyp, odan ótý úshin qorytyndy nátıje 70 paıyzdan tómen bolmaýy kerek.

Granttyq jobalar konkýrsy sáýir aıynda uıymdastyrylyp, qorytyndysy mamyr aıynda belgili boldy. Baıqaý nátıjesi kórsetkendeı, grantqa ıe bolǵan 226 adam anyqtaldy. Onyń 69-y jastar bolsa, 157-i osal topqa jatatyn qoǵam músheleri. Endi baıqaýdyń ekinshi legi tamyzda ótedi. О́tinim qabyldaý elek­trondy nusqada Bıznes eńbek portalynda júrgiziledi.

– О́tinimderdi qaǵaz nusqada qabyl­daý­dyń kúni ótken. Olardyń bári elektrondy ádiske kóshken. Jalpy, jumyspen qamtý mekemesi arqyly beriletin mem­le­ket­tiń granttyń kólemi qomaqty emes. Sol úshin de bul jańa bıznes ıdeıalardy júzege asyrý úshin úlestiriledi. Kóbinese memlekettiń tegin kómek aqsha­syn alatyndar aspaz, tiginshi, kondıter taǵy sol sekildi servıstik qyzmet salasynda jeke kásibin bastaýǵa nıet bildirgen jandar. Olar bul qarajatqa tıisti qural-jabdyqtar satyp alady. Aıtpaı ketýge bolmas, grant qarjysy nesıe qaryzyn jabýǵa nemese basqa da kásipkerlikten ózge maqsattarǵa berilmeıdi. «Sýdyń da suraýy bar» demekshi, erteńgi kúni bul qarajat úshin de suraý bolady. Eger zańsyz maqsatqa jumsalǵany anyqtalsa, memleketke keri qaıtarylady, – dedi basqarma basshysy Balmarjan Narbekova.

Búgingi tańda qalada jumyssyzdyq máselesin sheshý baǵytynda múmkin­di­ginshe jaıly jaǵdaı qarastyrylǵan. Máselen, megapolıstiń 4 aýdanynda da jumyspen qamtý ortalyǵynyń bólimsheleri jumys isteıdi. Turǵylyqty jerdiń azamattary ózderine qarasty bólimshege baryp, jumyspen qamtý sharalarynyń tıisti qyzmetterin tolyq­taı ala alady. Jyl basynan beri ha­lyq­ty jumyspen qamtý ortalyǵyna 27 myńnan astam adam júgingen. Olardyń kópshiligi ýaqytsha jumys oryndaryna joldandy. Keleshekte barǵan jerinde shtattyq kestege saı jumysqa alyp jatsa, ortalyq bazasynda turaqty jumysqa ornalasqandar esebine kirgiziledi.

Bir qýanarlyǵy, megapolıste ataý­ly áleýmettik kómek alatyndar sany jyldan-jylǵa azaıyp keledi. Jaýapty mekeme basshysynyń aıtýynsha, bul azamattardy turaqty jumys oryndaryna ornalastyrý arqyly múmkin bolyp otyr. Memlekettiń ustanyp otyrǵan áleýmettik saıasaty – halyqty masyldyqtan aryltyp, kásipkerlikpen aınalysýǵa, bireýge alaqan jaımaı óz kúnin ózi kórýge um­tyl­dyrý. Sandardy sóıletsek, taby­sy kúnkóris deńgeıiniń kedeılik sheginen tómen 11 988 adamǵa bıylǵy I toqsanda ataýly áleýmettik kómek taǵaıyndalsa, II toqsanda osy kómekke muqtaj az qam­ta­ma­syz etilgender sany 8 964-ke azaıǵan. Ataýly áleýmettik kómekten bólek sábı jastaǵy balalary bar otbasylarǵa ke­pil­den­dirilgen áleýmettik paketter berilip turady.

Sonymen Shymkent qalasynyń 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan damý jos­­parynyń bıylǵy 6 aıdaǵy kórset­ki­­shine úńilsek, 57 myńnan astam adamǵa jumyspen qamtý sharalaryn kór­setý kóz­delse, búginge deıin 30 myń­­nan joǵa­ry azamat jumyspen qam­ty­lyp úlgerdi.

Al 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan kásipkerlikti damytý ulttyq jobasy sheńberinde osy jyly 33 500 adamdy jumyspen qamtý, onyń ishinde 20 myńnan kóp turaqty, 8 myńnan asa ýaqytsha jumys oryndaryna ornalastyrý belgilenip otyr.

Jalpy, Shymkent qalasy azamattardy jumyspen qamtý sharalaryna qatystyrý baǵytynda respýblıkalyq kórsetkishter boıynsha aldyńǵy qatarda ekenin aıttyq. Máselen, áleýmettik jumys oryndaryna 90 adamdy joldaý josparlansa, búginde 123 azamat jumyspen qamtyldy. Iаǵnı jospar 136,7 paıyzǵa artyǵymen oryndaldy.

Budan bólek Premer-Mınıstr men Shymkent qalasy ákiminiń arasyndaǵy túzilgen memorandým sheńberinde 14 517 adamdy turaqty jumyspen qamtý belgilense, búginde osynyń aıasynda 12 myńnan astam azamat turaqty jumysqa ornalasyp, jospar 86 paıyzǵa oryndalyp otyr.

ShYMKENT