Qazirgi zaman keıipkeri

Máselen, qalamgerdiń «Sem jáne Semıha» degen áńgi­mesin alaıyq. Munda qazirgi qoǵam­daǵy keleńsiz bir kórinisti arqaý etedi. Basty keıipkerdiń esimi – Sapargúl. Aýylda áke-sheshesinen taǵylymdy tár­bıesimen ósken boıjetken keıin qalaǵa kelip, joǵary bilim alady. Táp-táýir qyzmetke ornalasyp, el qatarly jumys isteıdi. Bir bólmeli qo­nysqa qol jetkizedi. Bylaısha, kóńili toq, ýaıymy joq dep aıtýǵa bolady. Sóıtsek, Sapargúldiń de názik júreginiń túkpirinde jurttan jasyryp, óz-ózin ishteı jep júrgen arman-muńy bar. Anasy únemi qyzyna: «Jalǵyzdyq bir Allaǵa jarasqan» dep jıi aıtady eken. Al ol bolsa: «Aıtsa she? Bul dúnıede ne ońaı, aıta salý ońaı. Al myqty ekensiń, sol óziń aıtqanyńdy oryndap kórshi! Á, qalaı eken! Endeshe, áýeli aıtpaı turyp, oılanyp alǵan maqul!» Bul – óziniń oıy». Sóıtip júrgende, qalada týǵan, aýqatty otbasydan shyqqan, búgingi kúnniń talǵamymen sándi kıingen jigitpen tanysyp, az ýaqyt ishinde turmys qurady. Jigittiń aty – Satymsaı. Biraq ol esimi oǵan unamaıdy. Tym qazaqy, eski esim dep sanaıdy. Ákesi oǵan: «Bir kezderi sondaı batyr babamyz bolǵan, sol kisideı júrekti, elge syıly bolsyn degen nıetpen ataǵanbyz» deıdi. Biraq onyń qadirin biletin bala joq. Solaı jańa shańyraq kótergen otaý ıeleri ózderin zaman talabyna saı esimderin «Sem jáne Semıha» dep ózgertedi. Syrt qaraǵanda, Sem de jany názik sypaıy jigit. Kópshilik ony mádenıetti dep qabyldaıdy. Sapargúl – Semıha bolsa, ómirlik joldasyna laıyq bolý úshin burynǵy qazaqy ádetterin qoıyp, jańasha bolýǵa tyrysady. О́zin barynsha erkin ustap, tilin de burap sóılep, qazaqsha-oryssha aralas­tyryp aıtýǵa mashyqtanady.Onysy jubaıyna unaıdy. Sem de oǵan jıi aqyl aıtyp, óz aıtqanymen júrgize bastaıdy. Birde olar ja­qyn syılasyp júrgen dostarymen qala syrtyndaǵy saıajaıǵa demalýǵa barady. Elirip, lepirip turǵan jastar ashy sýdan da tartynbaıdy. Qyzyq endi bas­talady. Endi masaıyp alǵan olar arsyz qylyqtarǵa kóshedi. Tipti qyza-qyza kele, olar bir-birinen áıelderin ýaqytsha almastyrýdy aıtady. Sondaı kezde Sapargúl – Semıhanyń tóbe shashy tik turyp, quıqasy shymyrlap qoıa beredi. «Bul ne? Erkindik, erik degen osyndaı bola ma eken?! Qyzdar senderge ne joq. Ar, uıat, namys degen qaıda? Namysy úshin janyn da qııa bilgen qazaqtyń qyzdary emessińder me?...» dep qurbylaryn jónge shaqyrady. Ony elep jatqan eshkim bolmaıdy. Qaıta, Sem áıeliniń dostarynyń aldynda uıatqa qaldyrǵanyn aıtyp, oǵan judyryǵyn túıip, tis­terin qyshyrlatady. Aqyry Sapargúl ýlaǵan-shýlaǵan ortadan qashady. Osy oqıǵadan keıin jas jubaılar ajyrasady. Avtor Semıhanyń oıy arqyly. «Bul qaı zaman?! Men qaı kezde, qaı ýaqytta ómir súrip jatyrmyn? Kimdermen, qandaı jastarmen zamandas bolyp otyr­myn. Meniki qaı moral?... Marqum anam aıta beretin «Aryń – asyl qazynań» degen qaǵıda áldeqashan ádire qalǵany ma?! Biz jastar-aý, kimge, qaıda eliktep baramyz?!» dep shyǵarmanyń túıinin tujy­rymdaıdy. Rasynda, týyn­dydan qalamgerdiń ǵasyrlar boıy qalyptasqan halqymyzdyń dástúrinen, ımandy, adamı qa­sıe­tinen alystap bara jatqan jas urpaqtyń bolmysyn jan shy­rylymen jetkizgenin tereń túsinesiz..

Jazýshynyń «Sábı qaınaǵa» degen shaǵyn áńgimesinde de alyp-julyp bara jatqan oqıǵa joq. Jaıma-shýaq kóńilge toly sezimińizdi dir etkizer oımaqtaı ǵana týyndy. Bastalýynan áń­gimeniń ne týraly ekenin uǵa qoıasyz. «Qaharman shaldy aýyl­dyń bar kelini «geroı qaı­naǵa» dep ataýshy edi. Jal­ǵyz ǵana Nursulý elden erek «sá­bı qaınaǵa» dep áp-ádemi atty taýyp alypty» dep baıandaıdy avtor. Nursulý – aýyldaǵy jalǵyzbasty kelinshek. Kúıeýi soǵystan oralmaǵannan keıin qaı­typ erge shyqpaǵan. Áldılep, qolǵanat bolatyn balasy da joq. Qylyqty kelinshekti aýyldyń bári erke kelin ataıdy. Obaly neshik, ádemi, kórikti áıeldi qaı­raqshy Qaharman qarııa da ishteı unatyp, «janarymen jep qoıa jazdap» júredi. Birde aqsaqal sylqym zamandasynyń qaıshysyn qaırap beredi. Bir­aq qaırap bergen qaıshysy ót­peı, sulý kelinshek aqsaqalǵa qaıtyp ákep beredi. Osy jerdegi úzindige, úzindidegi oıǵa zer sa­lyńyz: «Shal tuńǵysh ret ózi qaıraǵan zattyń keri qaıtqanyn kórip tur. «Qaıratym taıdy ma, kárilik jeńdi me meni... Zaman shirkin, dáýren shirkin, tóbemnen qosh dep ushqany shyǵar bul. Bar ómir, qysqa ǵana jalǵyz jalǵan...osymen aıaqtalýǵa ta­qa­ǵany ma, ýaı, dúnıe-aı!... Is­tegen isińnen shı shyǵa bastasa, bit­pegende nesi qaldy onyń? AH-H!» dep úzildirip baıandaıdy avtor. Qysqasy, bul áńgimeden «Adam qartaısa da, kóńil shirkin qar­taımaıdy» degen emeýrindi  ishteı uǵasyz.