Qazaqstan • 04 Qyrkúıek, 2022

«Ulttyq qor – balalarǵa»: Urpaq qamyn oılaǵan utymdy baǵdarlama

5060 ret
kórsetildi
11 mın
oqý úshin

Adam kapıtalyn damytý – ult sapasyn arttyryp, qoǵamnyń ilgeri basýyna bastaıtyn irgeli baǵyt. Buny áýelden basshylyqqa alǵan Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev pármendi bastamalar kóterip, ilkimdi isterdiń atqarylýyna yqpal etip keledi.

«Ulttyq qor – balalarǵa»: Urpaq qamyn oılaǵan utymdy baǵdarlama

Ásirese, bolashaǵymyz – balalarǵa mem­lekettiń qamqorlyǵy, jan-jaqty jaǵdaı jasaýy óte mańyzdy. Osy oraıda Memleket bas­shysynyń «Ulttyq qor – balalarǵa» atty jańa baǵdarlamasyn halyq ult baılyǵynyń úlesin seziner úlken bastama sanap, úmit artyp, qýana qabyldady. Árbirden soń, bul baǵdar­lamanyń el bolashaǵyna salynyp otyrǵan strategııalyq ınvestısııa ekeni anyq.

Prezıdent el kóńilinen shyqqan tyń baǵ­darlama týraly jaqynda jarııalaǵan «Ádi­letti qoǵam. Birtutas ult. Berekeli qoǵam» atty halyqqa Joldaýynda aıtty. Onyń bul bastamasy ádiletti qoǵamnyń ornaýy ult baılyǵyn teń bólý men barshaǵa bir­deı múmkindik berýden bastalady deıtin oıy­men tolyq úılesip tur. Endeshe, atalǵan baǵ­dar­lama jóninde keńinen sóz qozǵamas buryn Joldaýdan úzindi keltirgenimiz jón bolar.

«Biz Ata Zańymyzda jer men tabıǵı resýrstar halyqtyń menshigi degen basty qaǵıdatty bekittik. Bul – qur sóz emes. Bul – barlyq reformanyń arqaýy. Árbir otbasy elimiz paıdalanyp jatqan ulttyq baılyqtyń ıgiligin kórýi kerek. Sondyqtan men jarııalaǵan Balalar jylynyń aıasynda «Ulttyq qor – balalarǵa» atty múlde jańa baǵdarlamany júzege asyrý óte mańyzdy dep sanaımyn. Ulttyq qordyń jyl saıynǵy ınvestısııalyq tabysynyń 50 paıyzyn balalardyń arnaýly jınaqtaýshy esepshotyna aýdarýdy usynamyn. Qarjy ár bala 18 jasqa tolǵanǵa deıin aýdary­lyp turady, ony merziminen buryn esep­shottan shyǵaryp alýǵa bolmaıdy. Jınaqtalǵan qarjy balalar kámelet jasyna tolǵannan keıin olardyń baspana nemese bilim alýyna jumsalady. Bul qarajat óskeleń urpaqtyń úlken ómirge qadam basýyna múmkindik beredi. Qor, shyn máninde, ulttyq mártebege ıe bolyp, halqymyzdyń ıgiligine qyzmet etedi. Bastamany muqııat ázirleý qajettigin eskere otyryp, jobany 2024 jylǵy 1 qańtardan bastap iske qosýdy tapsyramyn», dedi Q.Toqaev.

Osynaý jańalyqqa qanyǵyp, qýanyp qalǵan qaýymdy aldymen ár balanyń enshisine shamamen qan­sha kólemde qarjy buıyratyny qyzyqtyrdy. Kópshiliktiń suraýymen sarapshylar óz esebi boıynsha pikirin bildirip baqty. Bul rette Prezıdenttiń baspasóz hatshysy Rýslan Jeldibaı Facebook-te arnaıy jazba qaldyr­dy.

«Prezıdenttiń bastamasymen Balalar jylynyń aıasynda «Ult­tyq qor – balalarǵa» atty jańa baǵ­darlama iske qosylady. Oǵan sáı­kes, 2024 jyldan bastap Ulttyq qor­dyń jyl saıynǵy ınvestısııalyq tabysynyń 50 paıyzy balalar 18 jasqa tolǵanǵa deıin olardyń arnaý­ly jınaqtaýshy esepshotyna aýdarylady. Jınaqtalǵan qarjy balalar kámelet jasyna tolǵannan keıin olardyń baspana nemese bilim alýyna jumsalady. Úkimet pen Ulttyq banktiń esebi boıynsha elimizde jyl saıyn 400 myń sábı dúnıege keledi. Ár bala 18 jasqa tolǵansha olardyń esepshotynda kemi 3 myń AQSh dollaryna teń qarajat jınalady», delingen onyń jazbasynda.

Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»

Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»

 

Shamalap kórsetilgen bul soma, ıaǵnı dollardyń búgingi baǵamymen eseptegende 1 mln 400 myńnan asa teńgeden úmittenip qalǵan biraz jurttyń oılaǵanyndaı emes ekeni belgili. Biraq ekonomıster bul jınaqtyń ınvestısııalyq tabys esebinen arta túsýi múmkin ekenin de aıtyp jatyr. Osy oraıda birqatar sarapshyny sózge tartyp, pikirin bildik.

Ekonomıkalyq saıasat ınstı­týtynyń dırektory Qaıyrbek Arystanbekov «arab armany» degen túsinik qalyptasqan osyndaı baǵdarlamanyń bizdiń elimizde de júzege asyrylatyny óte quptarlyq qadam ekenin aıtty.

«Uly dala elinde kindik qany tamǵan ár balaǵa munaı ǵana emes, basqa da sektorlardyń tabysynan qarjy bólý Prezıdenttiń strategııalyq jaǵy­nan, ulttyq múdde, ulttyq qaýip­sizdik tur­ǵysynan óte mańyzdy sheshim boldy. Bul jerde endi ulttyq qor bol­ǵanda eksporttyq sektordan, ıaǵnı munaıdan túsetin tabys meńzelip tur. Men Parsy shyǵanaǵyndaǵy halyq­aralyq konferensııaǵa qatysqanym­da, arab elderi munaıdy Allanyń raqym­shylyǵy, bizge buıyrtqan nesi­besi dep aıtatynyn baıqadym. Taǵy birde Latyn Amerıkasynda bolǵan ekonomıkalyq konferensııa­da Venesýelanyń ǵalymdarymen kez­destim. Bul eldiń sarapshylary munaıdy ibilistiń iritkisi, bálesi dep biledi eken. Mine, munaıǵa degen eki túrli baǵa, kereǵar eki kóz­qaras. Venesýelada munaı halyqqa qaq­ty­ǵys, qantógis, áleýmettik qıyn jaǵdaıdy alyp kelýge sebep boldy, sondyqtan bul resýrs ol elde yrystyń emes, yryldyń kózi boldy. Munda, árıne, máseleniń bári munaıdy tıimdi paıdalanýdan týady. Bul rette bizdiń elde Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamasymen qolǵa alynaıyn dep otyrǵan «Ulttyq qordan – balalarǵa» baǵdarlamasy munaıdy halyqtyń nesibesi retinde qaraýymyzǵa jol ashqaly tur. Ulttyq statıstıkanyń keıingi deregi boıynsha, jylyna 420 myńnan asa bala dúnıege keledi eken. Osynshama balanyń bolashaǵyna áser etetin bul bastamanyń tıimdiligin halqymyz aldaǵy ýaqytta jaqsy jaǵynan sezinedi dep oılaımyn. Munaı demekshi, Keńes ókimeti ateızmnen emes, munaıdyń áserinen tarqap ketti. Sol tusta Saýd Arabııasy munaı óndirisin 6 ese ulǵaıtty, nátı­jesinde, Keńes ókimetiniń 5 jyl boıy eksporttan túsetin valıýtalyq taby­sy 4 ese qulady. Munyń arty sosıa­lıstik elderdi qoldaýǵa qarjy jetispeý­shiligin týdyryp, aqyry alyp odaq ydyrady, biz táýelsizdik aldyq. Iаǵnı bizdiń eldiń tarıhynda munaıdyń taǵdyrshesh­ti orny bolǵany kórinedi», dedi Q.Arystanbekov.

Dúnıe esigin ashqan ár balanyń óskeninshe esepshotyna qarjy aýdarý týraly baǵdarlamanyń sátti iske qosylýy úshin 2024 jylǵa deıin ýaqyt berildi. Osy ýaqyt araly­ǵynda bastamany júzege asyrý tetik­teri jan-jaqty zerdelenedi. Bul jaǵy­nan sarapshylar qazirdiń ózinde óz oıyn aıtyp jatyr. Mysaly, biz sóılesken belgili ekonomıst Oljas Qudaıbergenov Ulttyq qordan úles túsetin ár balanyń esepshoty Otbasy bankinen ashylǵanyn jón sanap otyr.

«Osyndaı uqsas jobalardyń eki túri bar. Birinshisi – Reseı Federa­sııasy men Belarýs Respýblı­kasynda, onda mundaı joba «Ana kapıtaly» dep atalady. Biraq bul memleketterde birden shamamen 10 myń dollar bólinedi, ony bala 18 jasqa tolǵanǵa deıin qoldanýǵa bolmaıdy. Bul qarjyny da turǵyn úıge nemese bilim alýǵa jumsaýǵa bolady. Sondaı-aq Alıaska munaı qorynyń osyǵan uqsas tájirıbesi bar. Alaıda olar balalarǵa ǵana emes, Alıaskanyń ár turǵynyna jylyna 2 myń dollar tóleıdi. Al bul tó­lemdi alýshylar qalaǵanynsha jum­saı alady. Tólemniń jalǵyz sharty – alýshy adam sottalmaǵan bolýy kerek. Al elimizde Ulttyq qor­­dyń ın­ves­­tısııalyq kirisiniń 50%-yn ár­bir balaǵa bóletin boldy. Bul jyly­na shamamen 250 dollar bola­dy. Osy oraıda turǵyn úı sa­typ alýdy odan ári josparlaý ońaı bolýy úshin esepshotty birden Ot­basy bankinen ashylatyndaı etip jasaǵan durys dep oılaımyn. Jal­py alǵanda, bul bastamanyń teris yq­­pa­ly bar deıtindeı qaýip joq, ınf­­lıa­sııa­ǵa da qysym bolmaı­dy. Ási­­rese al­ǵashqy 18 jylda baıqa­la qoı­maı­­dy. Bolashaqta Ulttyq qor­dyń ta­­by­­sy ósip, bul tólemderdi odan sa­­ıyn kó­beıtýge múmkindik týady dep úmit­tenemiz», deıdi O.Qudaı­bergenov.

О́z kezeginde Qoldanbaly etnosaıası zertteýler ınstıtýty dı­rek­torynyń orynbasary Dana Áshimhanova Memleket basshy­synyń Joldaýynda kórinis tap­qan adam kapıtalyn damytý baǵytyndaǵy bastamalary elimizdiń demografııalyq damýyna áser eteti­nin atap ótti.

«Joldaýdyń úshinshi baǵdarynda aıtylǵan el bolashaǵyna arnalǵan strategııalyq ınvestısııalar eń aldymen elimizdiń basty qundylyǵy adam ekenin aıqyndap tur. Bul messedjdegi basymdyq áleýmettik sala máselelerin sheshý arqyly kóri­nedi. Atap aıtqanda, densaýlyq saqtaý, bilim berý júıesin jaqsartý­dyń keshendi tásili, áıelder úshin zeınetkerlik jas deńgeıin tómendetý, bala kútimi boıynsha tólem merzimin ulǵaıtý, «Ulttyq qor – balalarǵa» baǵdarlamasy. Ulttyq jobalardy tıimdi iske asyrý úshin halyqtyń demografııalyq damý ereksheligin, demografııalyq qaýipsizdikti eskerý qajet ekenine nazar aýdarǵym keledi. Sebebi Prezıdenttiń bul bas­ta­malary bolashaqta bala týý kór­­setkishiniń ósýine nemese qazir­gi deńgeıde saqtalýyna sebep bolýy múmkin. Bul birneshe máse­leni alǵa shyǵarady. Mysaly, týý deńgeıiniń ósýimen áleýmettik ınf­ra­qu­rylymnyń sáıkes kelmeýi, eńbek naryǵyna úlken salmaq túsýi jáne eskermeýge bolmaıtyn belgili bir táýekelderge ákelýi yqtımal. Prezıdent usynǵan memlekettik satyp alý, ekonomıka salasyndaǵy nor­matıvtik-quqyqtyq aktilerdi jań­ǵyrtý jónindegi basta­malarǵa qosa, demografııalyq máse­leler salasyn­daǵy normatıvtik-quqyq­tyq aktilerdi ázirleý qajet. Naqty­­raq aıtqanda, iske qosyla­tyn ulttyq jobalardaǵy bol­jamdy baǵalaý jáne demografııa­lyq qaýipsizdikke mán berý kerek», dedi D.Áshimhanova.

Jalpy, qoǵamnyń ornyqty damýy­na arqaý bolatyn ádilet ekeni anyq. Jańa Joldaý júktep otyrǵan mindet osy us­tanymmen úndesip otyr. Bul, ál­bet­te, el tabysynyń sharapatyn ár sha­ńy­raqtyń sezinýinen baıqalady. Osy oraıda «Ulttyq qor – balalarǵa» baǵ­darlamasy el bolashaǵyna degen úmi­timizdi arttyryp, senimimizdi ny­ǵaı­ta túsetin qadam bolady dep oılaımyz.

Sońǵy jańalyqtar

Syr óńirinde shıbóri nege kóbeıdi?

Aımaqtar • Búgin, 16:38