Ásirese, bolashaǵymyz – balalarǵa memlekettiń qamqorlyǵy, jan-jaqty jaǵdaı jasaýy óte mańyzdy. Osy oraıda Memleket basshysynyń «Ulttyq qor – balalarǵa» atty jańa baǵdarlamasyn halyq ult baılyǵynyń úlesin seziner úlken bastama sanap, úmit artyp, qýana qabyldady. Árbirden soń, bul baǵdarlamanyń el bolashaǵyna salynyp otyrǵan strategııalyq ınvestısııa ekeni anyq.
Prezıdent el kóńilinen shyqqan tyń baǵdarlama týraly jaqynda jarııalaǵan «Ádiletti qoǵam. Birtutas ult. Berekeli qoǵam» atty halyqqa Joldaýynda aıtty. Onyń bul bastamasy ádiletti qoǵamnyń ornaýy ult baılyǵyn teń bólý men barshaǵa birdeı múmkindik berýden bastalady deıtin oıymen tolyq úılesip tur. Endeshe, atalǵan baǵdarlama jóninde keńinen sóz qozǵamas buryn Joldaýdan úzindi keltirgenimiz jón bolar.
«Biz Ata Zańymyzda jer men tabıǵı resýrstar halyqtyń menshigi degen basty qaǵıdatty bekittik. Bul – qur sóz emes. Bul – barlyq reformanyń arqaýy. Árbir otbasy elimiz paıdalanyp jatqan ulttyq baılyqtyń ıgiligin kórýi kerek. Sondyqtan men jarııalaǵan Balalar jylynyń aıasynda «Ulttyq qor – balalarǵa» atty múlde jańa baǵdarlamany júzege asyrý óte mańyzdy dep sanaımyn. Ulttyq qordyń jyl saıynǵy ınvestısııalyq tabysynyń 50 paıyzyn balalardyń arnaýly jınaqtaýshy esepshotyna aýdarýdy usynamyn. Qarjy ár bala 18 jasqa tolǵanǵa deıin aýdarylyp turady, ony merziminen buryn esepshottan shyǵaryp alýǵa bolmaıdy. Jınaqtalǵan qarjy balalar kámelet jasyna tolǵannan keıin olardyń baspana nemese bilim alýyna jumsalady. Bul qarajat óskeleń urpaqtyń úlken ómirge qadam basýyna múmkindik beredi. Qor, shyn máninde, ulttyq mártebege ıe bolyp, halqymyzdyń ıgiligine qyzmet etedi. Bastamany muqııat ázirleý qajettigin eskere otyryp, jobany 2024 jylǵy 1 qańtardan bastap iske qosýdy tapsyramyn», dedi Q.Toqaev.
Osynaý jańalyqqa qanyǵyp, qýanyp qalǵan qaýymdy aldymen ár balanyń enshisine shamamen qansha kólemde qarjy buıyratyny qyzyqtyrdy. Kópshiliktiń suraýymen sarapshylar óz esebi boıynsha pikirin bildirip baqty. Bul rette Prezıdenttiń baspasóz hatshysy Rýslan Jeldibaı Facebook-te arnaıy jazba qaldyrdy.
«Prezıdenttiń bastamasymen Balalar jylynyń aıasynda «Ulttyq qor – balalarǵa» atty jańa baǵdarlama iske qosylady. Oǵan sáıkes, 2024 jyldan bastap Ulttyq qordyń jyl saıynǵy ınvestısııalyq tabysynyń 50 paıyzy balalar 18 jasqa tolǵanǵa deıin olardyń arnaýly jınaqtaýshy esepshotyna aýdarylady. Jınaqtalǵan qarjy balalar kámelet jasyna tolǵannan keıin olardyń baspana nemese bilim alýyna jumsalady. Úkimet pen Ulttyq banktiń esebi boıynsha elimizde jyl saıyn 400 myń sábı dúnıege keledi. Ár bala 18 jasqa tolǵansha olardyń esepshotynda kemi 3 myń AQSh dollaryna teń qarajat jınalady», delingen onyń jazbasynda.
Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Shamalap kórsetilgen bul soma, ıaǵnı dollardyń búgingi baǵamymen eseptegende 1 mln 400 myńnan asa teńgeden úmittenip qalǵan biraz jurttyń oılaǵanyndaı emes ekeni belgili. Biraq ekonomıster bul jınaqtyń ınvestısııalyq tabys esebinen arta túsýi múmkin ekenin de aıtyp jatyr. Osy oraıda birqatar sarapshyny sózge tartyp, pikirin bildik.
Ekonomıkalyq saıasat ınstıtýtynyń dırektory Qaıyrbek Arystanbekov «arab armany» degen túsinik qalyptasqan osyndaı baǵdarlamanyń bizdiń elimizde de júzege asyrylatyny óte quptarlyq qadam ekenin aıtty.
«Uly dala elinde kindik qany tamǵan ár balaǵa munaı ǵana emes, basqa da sektorlardyń tabysynan qarjy bólý Prezıdenttiń strategııalyq jaǵynan, ulttyq múdde, ulttyq qaýipsizdik turǵysynan óte mańyzdy sheshim boldy. Bul jerde endi ulttyq qor bolǵanda eksporttyq sektordan, ıaǵnı munaıdan túsetin tabys meńzelip tur. Men Parsy shyǵanaǵyndaǵy halyqaralyq konferensııaǵa qatysqanymda, arab elderi munaıdy Allanyń raqymshylyǵy, bizge buıyrtqan nesibesi dep aıtatynyn baıqadym. Taǵy birde Latyn Amerıkasynda bolǵan ekonomıkalyq konferensııada Venesýelanyń ǵalymdarymen kezdestim. Bul eldiń sarapshylary munaıdy ibilistiń iritkisi, bálesi dep biledi eken. Mine, munaıǵa degen eki túrli baǵa, kereǵar eki kózqaras. Venesýelada munaı halyqqa qaqtyǵys, qantógis, áleýmettik qıyn jaǵdaıdy alyp kelýge sebep boldy, sondyqtan bul resýrs ol elde yrystyń emes, yryldyń kózi boldy. Munda, árıne, máseleniń bári munaıdy tıimdi paıdalanýdan týady. Bul rette bizdiń elde Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamasymen qolǵa alynaıyn dep otyrǵan «Ulttyq qordan – balalarǵa» baǵdarlamasy munaıdy halyqtyń nesibesi retinde qaraýymyzǵa jol ashqaly tur. Ulttyq statıstıkanyń keıingi deregi boıynsha, jylyna 420 myńnan asa bala dúnıege keledi eken. Osynshama balanyń bolashaǵyna áser etetin bul bastamanyń tıimdiligin halqymyz aldaǵy ýaqytta jaqsy jaǵynan sezinedi dep oılaımyn. Munaı demekshi, Keńes ókimeti ateızmnen emes, munaıdyń áserinen tarqap ketti. Sol tusta Saýd Arabııasy munaı óndirisin 6 ese ulǵaıtty, nátıjesinde, Keńes ókimetiniń 5 jyl boıy eksporttan túsetin valıýtalyq tabysy 4 ese qulady. Munyń arty sosıalıstik elderdi qoldaýǵa qarjy jetispeýshiligin týdyryp, aqyry alyp odaq ydyrady, biz táýelsizdik aldyq. Iаǵnı bizdiń eldiń tarıhynda munaıdyń taǵdyrsheshti orny bolǵany kórinedi», dedi Q.Arystanbekov.
Dúnıe esigin ashqan ár balanyń óskeninshe esepshotyna qarjy aýdarý týraly baǵdarlamanyń sátti iske qosylýy úshin 2024 jylǵa deıin ýaqyt berildi. Osy ýaqyt aralyǵynda bastamany júzege asyrý tetikteri jan-jaqty zerdelenedi. Bul jaǵynan sarapshylar qazirdiń ózinde óz oıyn aıtyp jatyr. Mysaly, biz sóılesken belgili ekonomıst Oljas Qudaıbergenov Ulttyq qordan úles túsetin ár balanyń esepshoty Otbasy bankinen ashylǵanyn jón sanap otyr.
«Osyndaı uqsas jobalardyń eki túri bar. Birinshisi – Reseı Federasııasy men Belarýs Respýblıkasynda, onda mundaı joba «Ana kapıtaly» dep atalady. Biraq bul memleketterde birden shamamen 10 myń dollar bólinedi, ony bala 18 jasqa tolǵanǵa deıin qoldanýǵa bolmaıdy. Bul qarjyny da turǵyn úıge nemese bilim alýǵa jumsaýǵa bolady. Sondaı-aq Alıaska munaı qorynyń osyǵan uqsas tájirıbesi bar. Alaıda olar balalarǵa ǵana emes, Alıaskanyń ár turǵynyna jylyna 2 myń dollar tóleıdi. Al bul tólemdi alýshylar qalaǵanynsha jumsaı alady. Tólemniń jalǵyz sharty – alýshy adam sottalmaǵan bolýy kerek. Al elimizde Ulttyq qordyń ınvestısııalyq kirisiniń 50%-yn árbir balaǵa bóletin boldy. Bul jylyna shamamen 250 dollar bolady. Osy oraıda turǵyn úı satyp alýdy odan ári josparlaý ońaı bolýy úshin esepshotty birden Otbasy bankinen ashylatyndaı etip jasaǵan durys dep oılaımyn. Jalpy alǵanda, bul bastamanyń teris yqpaly bar deıtindeı qaýip joq, ınflıasııaǵa da qysym bolmaıdy. Ásirese alǵashqy 18 jylda baıqala qoımaıdy. Bolashaqta Ulttyq qordyń tabysy ósip, bul tólemderdi odan saıyn kóbeıtýge múmkindik týady dep úmittenemiz», deıdi O.Qudaıbergenov.
О́z kezeginde Qoldanbaly etnosaıası zertteýler ınstıtýty dırektorynyń orynbasary Dana Áshimhanova Memleket basshysynyń Joldaýynda kórinis tapqan adam kapıtalyn damytý baǵytyndaǵy bastamalary elimizdiń demografııalyq damýyna áser etetinin atap ótti.
«Joldaýdyń úshinshi baǵdarynda aıtylǵan el bolashaǵyna arnalǵan strategııalyq ınvestısııalar eń aldymen elimizdiń basty qundylyǵy adam ekenin aıqyndap tur. Bul messedjdegi basymdyq áleýmettik sala máselelerin sheshý arqyly kórinedi. Atap aıtqanda, densaýlyq saqtaý, bilim berý júıesin jaqsartýdyń keshendi tásili, áıelder úshin zeınetkerlik jas deńgeıin tómendetý, bala kútimi boıynsha tólem merzimin ulǵaıtý, «Ulttyq qor – balalarǵa» baǵdarlamasy. Ulttyq jobalardy tıimdi iske asyrý úshin halyqtyń demografııalyq damý ereksheligin, demografııalyq qaýipsizdikti eskerý qajet ekenine nazar aýdarǵym keledi. Sebebi Prezıdenttiń bul bastamalary bolashaqta bala týý kórsetkishiniń ósýine nemese qazirgi deńgeıde saqtalýyna sebep bolýy múmkin. Bul birneshe máseleni alǵa shyǵarady. Mysaly, týý deńgeıiniń ósýimen áleýmettik ınfraqurylymnyń sáıkes kelmeýi, eńbek naryǵyna úlken salmaq túsýi jáne eskermeýge bolmaıtyn belgili bir táýekelderge ákelýi yqtımal. Prezıdent usynǵan memlekettik satyp alý, ekonomıka salasyndaǵy normatıvtik-quqyqtyq aktilerdi jańǵyrtý jónindegi bastamalarǵa qosa, demografııalyq máseleler salasyndaǵy normatıvtik-quqyqtyq aktilerdi ázirleý qajet. Naqtyraq aıtqanda, iske qosylatyn ulttyq jobalardaǵy boljamdy baǵalaý jáne demografııalyq qaýipsizdikke mán berý kerek», dedi D.Áshimhanova.
Jalpy, qoǵamnyń ornyqty damýyna arqaý bolatyn ádilet ekeni anyq. Jańa Joldaý júktep otyrǵan mindet osy ustanymmen úndesip otyr. Bul, álbette, el tabysynyń sharapatyn ár shańyraqtyń sezinýinen baıqalady. Osy oraıda «Ulttyq qor – balalarǵa» baǵdarlamasy el bolashaǵyna degen úmitimizdi arttyryp, senimimizdi nyǵaıta túsetin qadam bolady dep oılaımyz.
