Oblys ortalyǵyna qarasty Baıdala aýylynda 700-ge jýyq halyq turady. 50 jyldyq tarıhy bar mektepti jabamyz degen habar aıtyp, turǵyndar narazylyqtaryn bildirip, tilshiler qosynyna keldi.
Máseleniń mánisin bilý úshin, 80-ge jýyq aýyldyq qol qoıǵan aryz-hatty alyp, aldymen Baıdala aýyly qaraıtyn Kenjekól mektebine keldik. Eki sóziniń biri oryssha orta mekteptiń dırektory Juldyz Tuıaqyzyn qasymyzǵa ertip aldyq.
– Mektepsiz qalaıyn dep turmyz. Kóz qýanysh etip otyrǵanymyz osy edi, – dep qarsy aldy bizdi Shárip ata.
– Aıbala, Aıdana, Aıaýlym, Ińkár, Asyl atty nemerelerim oqıdy. Qys ishinde tasymalmen baryp qalaı bilim alady? Nemerelerimniń qaýipsizdigine alańdaımyn. Mektep jabylmasyn, ákimderge jetkizińiz, – deıdi Bazar Baıqaısha.
– Meniń de Muhametjan, Dinmuhammed, Móldir, Aınur atty balalarym bar. Bári de bastaýyshta oqıdy. Estigeli beri, kúnde ýaıym, – deıdi Aldanysh Baıdáýlet.
– О́zimiz de osy mektepte oqydyq. Arman, Aısulý degen nemerelerim bilim alýda. Mektepke deıingi joldyń qaryna deıin ózimiz tazalaımyz. Endi alańdap, erteli-kesh jol qaraımyz ba? – deıdi Nurbıkesh Orynǵojına.
Al, Baıdaladaǵy «№2 Kenjekól bastaýysh mektebi jabylady. Oqýshylar tasymalmen avtobýs qatynasy arqyly oqıdy...» degen habardy «estirtýge» Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Bilim jáne ǵylym salasyndaǵy baqylaý komıtetiniń «Bilim salasyn baqylaý departamenti» basshysynyń orynbasary Alevtına Vedel, qalalyq oqý bólimi basshysynyń orynbasary Gýlsına Shındlıarskaıa, bólim qyzmetkeri Natalıa Kazanseva kelipti. Mektep dırektory Juldyz Tuıaqyzy «aýdarmashy» bolyp oblystan kelgenderdiń sózin aýyldyqtarǵa, aýyldyqtardyń aıtqandaryn oblystan kelgenderge birde qazaqsha, birde oryssha aýdaryp berip turypty.
«Bizdi mazaq etkenderi me?» – dep oblystan kelgen bul áıelderdiń dikiń-dikiń etken minez-qulyqtaryna aýyl renishti.
«Mektep ishinde dárethana, ashana bolmaǵany úshin aýyldyń qarapaıym adamdary emes, talaı jyl qozǵalmaı otyrǵan ákimder kináli. Al, aýyldyń aty – aýyl. Ulyq bolsań, kishik bol. Qalalyq oqý bóliminiń basshysy Záýresh Muqasheva, departament basshysy Jasulan Sháımerdenov tilimizdi, úlkenderdi syılap, ózderi kelip, jıyn ótkizýleri kerek edi», deıdi aýyldyqtar.
Máseleniń mánisi, mektep sanıtarlyq talaptarǵa saı kelmeıtin kórinedi. Dárethana, ashana joq. Balalar shet tilin úırenýleri kerek. Al, aǵylshyn tilinen sabaq berýge jas mamandar aýylǵa kelmeıdi», deıtin sekildi oblystan kelgender. Bastaýysh synyptarda 32 oqýshy bilim alsa, daıarlyq tobynda 11 bala bar eken.
«Jańa talap boıynsha, dárethana, ashana qajet bolsa, birinshiden, mekteptiń janynan qosymsha ǵımarat jáne balabaqsha salynsyn, aýyl asar jasaımyz dep otyr. Dárethana, ashana jasaý úshin ákimdik sý qubyryn ótkizsin. Shetel tilinen sabaq beretin «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasymen aýylǵa keletin muǵalimge úı kerek. Aıaǵy aýyr kelinder de jetedi. Úıde otyrǵan 55 kishkentaı bar, olaı bolsa, aldaǵy ýaqytta mektep ózinen ózi keńeıedi. Kúndelikti tasymalmen ketken janar-jaǵar maı shyǵyny, júrgizýshiniń eńbekaqysy, t.b. qarjyny jylda shashpaý úshin bir jolǵy aqshamen ǵımarat salý áldeqaıda tıimdi. Úshinshiden, bastaýysh synyp oqýshylaryn Kenjekólge tasymaldaıtyn mektep avtobýsy Pavlodar–Semeı respýblıkalyq mańyzy bar jolmen júredi. Aǵylǵan kólik, jol bolsa tar. Aýyl, kóshesiniń ózi kútir-kútir tas. Halyq taza sý ishemiz dep kútýmen keledi. Dárigerlik pýnkt, poshta úıi de kózden tasa qalǵan. Jylda qarajat bólinedi, sý keledi, jol jóndeledi degen ýáde. Qala túbinde turǵan aýyldyń ekonomıkalyq-áleýmettik turǵydan artta qalyp bara jatqany, árıne, ókinishti.
Qazir oblysta halqy kóship ketken kóptegen aýyl bos qalýda. Al, Baıdalada 700-ge jýyq adam turady, 160 úı bar. Ákimder qolda bar altynnyń, bala baılyǵynyń qadirin bilmeı otyr. Oblys ortalyǵyn keńeıtip, Baıdalany da qosyp alatyn bas jospar da bolǵan-dy. О́ńirdegi úsh qalaǵa qarasty aýyldyq aýmaqtardy damytý 2013-2015 jyldarǵa arnaldy.Oblys ortalyǵyna qarasty 5 aýyldy, onyń ishinde Baıdala da bar, damytý úshin 3 jylda 17 mlrd. teńge jumsalmaq edi. Aýyldarda jer telimderi úlestirilgenimen, jeke turǵyn úı júıelerinde elektr jelileri tartylmaǵan, sý joq. Mysaly, Ekibastuzdyń Solnechnyı kenti GRES-2 stansasynyń moınynda. Bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligi mindetin atqaryp otyr. Baıdala «Qazaqstan Alıýmınııi», «Qazaqstan elektrolızi» sııaqty tútini býdaqtaǵan alyp zaýyttardyń túbinde tur.
Ákim-qaralarǵa aıtarymyz: demografııaǵa, qazaqtyń sanynyń kóbeıýine úles qosyp otyrǵan aýyldyń qaradomalaqtary oqıtyn mektepti jabýǵa asyqpaıyq. Qaıta, órkenıetti, jańa zaman talabyna saı mektep, balabaqsha salyp, aldymen aýyldyń áleýmettik ahýalyn áleýetti etkenimiz jón bolar», deıdi turǵyndar. Bul sózge qulaq assaq, urpaq aldyndaǵy paryz ben qaryz óteler edi.
Farıda BYQAI,
«Egemen Qazaqstan».
Pavlodar oblysy,
Baıdala aýyly.
Sýrette: Baıdala aýylynyń balalary.
Máseleniń mánisin bilý úshin, 80-ge jýyq aýyldyq qol qoıǵan aryz-hatty alyp, aldymen Baıdala aýyly qaraıtyn Kenjekól mektebine keldik. Eki sóziniń biri oryssha orta mekteptiń dırektory Juldyz Tuıaqyzyn qasymyzǵa ertip aldyq.
– Mektepsiz qalaıyn dep turmyz. Kóz qýanysh etip otyrǵanymyz osy edi, – dep qarsy aldy bizdi Shárip ata.
– Aıbala, Aıdana, Aıaýlym, Ińkár, Asyl atty nemerelerim oqıdy. Qys ishinde tasymalmen baryp qalaı bilim alady? Nemerelerimniń qaýipsizdigine alańdaımyn. Mektep jabylmasyn, ákimderge jetkizińiz, – deıdi Bazar Baıqaısha.
– Meniń de Muhametjan, Dinmuhammed, Móldir, Aınur atty balalarym bar. Bári de bastaýyshta oqıdy. Estigeli beri, kúnde ýaıym, – deıdi Aldanysh Baıdáýlet.
– О́zimiz de osy mektepte oqydyq. Arman, Aısulý degen nemerelerim bilim alýda. Mektepke deıingi joldyń qaryna deıin ózimiz tazalaımyz. Endi alańdap, erteli-kesh jol qaraımyz ba? – deıdi Nurbıkesh Orynǵojına.
Al, Baıdaladaǵy «№2 Kenjekól bastaýysh mektebi jabylady. Oqýshylar tasymalmen avtobýs qatynasy arqyly oqıdy...» degen habardy «estirtýge» Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Bilim jáne ǵylym salasyndaǵy baqylaý komıtetiniń «Bilim salasyn baqylaý departamenti» basshysynyń orynbasary Alevtına Vedel, qalalyq oqý bólimi basshysynyń orynbasary Gýlsına Shındlıarskaıa, bólim qyzmetkeri Natalıa Kazanseva kelipti. Mektep dırektory Juldyz Tuıaqyzy «aýdarmashy» bolyp oblystan kelgenderdiń sózin aýyldyqtarǵa, aýyldyqtardyń aıtqandaryn oblystan kelgenderge birde qazaqsha, birde oryssha aýdaryp berip turypty.
«Bizdi mazaq etkenderi me?» – dep oblystan kelgen bul áıelderdiń dikiń-dikiń etken minez-qulyqtaryna aýyl renishti.
«Mektep ishinde dárethana, ashana bolmaǵany úshin aýyldyń qarapaıym adamdary emes, talaı jyl qozǵalmaı otyrǵan ákimder kináli. Al, aýyldyń aty – aýyl. Ulyq bolsań, kishik bol. Qalalyq oqý bóliminiń basshysy Záýresh Muqasheva, departament basshysy Jasulan Sháımerdenov tilimizdi, úlkenderdi syılap, ózderi kelip, jıyn ótkizýleri kerek edi», deıdi aýyldyqtar.
Máseleniń mánisi, mektep sanıtarlyq talaptarǵa saı kelmeıtin kórinedi. Dárethana, ashana joq. Balalar shet tilin úırenýleri kerek. Al, aǵylshyn tilinen sabaq berýge jas mamandar aýylǵa kelmeıdi», deıtin sekildi oblystan kelgender. Bastaýysh synyptarda 32 oqýshy bilim alsa, daıarlyq tobynda 11 bala bar eken.
«Jańa talap boıynsha, dárethana, ashana qajet bolsa, birinshiden, mekteptiń janynan qosymsha ǵımarat jáne balabaqsha salynsyn, aýyl asar jasaımyz dep otyr. Dárethana, ashana jasaý úshin ákimdik sý qubyryn ótkizsin. Shetel tilinen sabaq beretin «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasymen aýylǵa keletin muǵalimge úı kerek. Aıaǵy aýyr kelinder de jetedi. Úıde otyrǵan 55 kishkentaı bar, olaı bolsa, aldaǵy ýaqytta mektep ózinen ózi keńeıedi. Kúndelikti tasymalmen ketken janar-jaǵar maı shyǵyny, júrgizýshiniń eńbekaqysy, t.b. qarjyny jylda shashpaý úshin bir jolǵy aqshamen ǵımarat salý áldeqaıda tıimdi. Úshinshiden, bastaýysh synyp oqýshylaryn Kenjekólge tasymaldaıtyn mektep avtobýsy Pavlodar–Semeı respýblıkalyq mańyzy bar jolmen júredi. Aǵylǵan kólik, jol bolsa tar. Aýyl, kóshesiniń ózi kútir-kútir tas. Halyq taza sý ishemiz dep kútýmen keledi. Dárigerlik pýnkt, poshta úıi de kózden tasa qalǵan. Jylda qarajat bólinedi, sý keledi, jol jóndeledi degen ýáde. Qala túbinde turǵan aýyldyń ekonomıkalyq-áleýmettik turǵydan artta qalyp bara jatqany, árıne, ókinishti.
Qazir oblysta halqy kóship ketken kóptegen aýyl bos qalýda. Al, Baıdalada 700-ge jýyq adam turady, 160 úı bar. Ákimder qolda bar altynnyń, bala baılyǵynyń qadirin bilmeı otyr. Oblys ortalyǵyn keńeıtip, Baıdalany da qosyp alatyn bas jospar da bolǵan-dy. О́ńirdegi úsh qalaǵa qarasty aýyldyq aýmaqtardy damytý 2013-2015 jyldarǵa arnaldy.Oblys ortalyǵyna qarasty 5 aýyldy, onyń ishinde Baıdala da bar, damytý úshin 3 jylda 17 mlrd. teńge jumsalmaq edi. Aýyldarda jer telimderi úlestirilgenimen, jeke turǵyn úı júıelerinde elektr jelileri tartylmaǵan, sý joq. Mysaly, Ekibastuzdyń Solnechnyı kenti GRES-2 stansasynyń moınynda. Bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligi mindetin atqaryp otyr. Baıdala «Qazaqstan Alıýmınııi», «Qazaqstan elektrolızi» sııaqty tútini býdaqtaǵan alyp zaýyttardyń túbinde tur.
Ákim-qaralarǵa aıtarymyz: demografııaǵa, qazaqtyń sanynyń kóbeıýine úles qosyp otyrǵan aýyldyń qaradomalaqtary oqıtyn mektepti jabýǵa asyqpaıyq. Qaıta, órkenıetti, jańa zaman talabyna saı mektep, balabaqsha salyp, aldymen aýyldyń áleýmettik ahýalyn áleýetti etkenimiz jón bolar», deıdi turǵyndar. Bul sózge qulaq assaq, urpaq aldyndaǵy paryz ben qaryz óteler edi.
Farıda BYQAI,
«Egemen Qazaqstan».
Pavlodar oblysy,
Baıdala aýyly.
Sýrette: Baıdala aýylynyń balalary.
