Shymkent elimizdiń týrıstik ortalyǵyna aınalady

Shymkentte týrızmdi damytý maqsa­tynda qaladaǵy ınfraqurylymdarǵa mo­nıtorıngtik jumystar júrgizilip jatyr. Iаǵnı syrttan týrıst kelgende qandaı jerlerge barady? Osy máselege aldymen kóńil bólinýde. Megapolıste júzge jýyq týrıstik nysan bar. Sonyń ishindegi eń mańyzdysy ári shoqtyǵy bıigi ol – sıtadel. Iаǵnı eski qala aýmaǵyndaǵy burynǵy qalpyna keltirilgen qorǵan ǵımaraty. Tarıhı qundylyǵyna oraı ol áleýmettik jelilerde basqa da jarnamalyq quraldar arqyly nasıhattalyp otyrady. Sodan soń qalanyń maqtanyshy sanalatyn dendrologııalyq saıabaq bar. Ol jerde tal-terektiń, aǵashtardyń 500-den asa túri ósedi. Saıahatshylar Báıdibek bı eskertkishi men sonyń aınalasyndaǵy demalys ornyna da kóp keledi.

Osyǵan oraı Shymkent qalasynda týrızm suranysqa qaraı birneshe baǵyt­qa bólingen. Máselen, keıbireýler kıeli oryndarǵa barǵandy qalaıdy. Osy rette basqarma О́zbekstan Respýblıkasymen týrıstik baılanystardy jandandyryp jatyr. Malaızııa, Taıland elinen О́zbekstannyń tarıhı jerlerin aralaý­ǵa jyl saıyn mıllıondaǵan týrıst keledi eken. О́z kezeginde jergilikti ákimdik sol ­saıahatshylardy bizge qaraı burý maqsa­tynda jumys istep jatyr. Sol úshin de kıeli oryndarǵa saıahat Ońtústikten bas­taý alady degen uǵymdy qalyptastyrý baǵytynda tıisti jumystar qolǵa alynýda. Máselen, Qoja-Ahmet Iаsaýı baba­myzdyń kesenesi Túrkistan qalasynda ornalassa, onyń ata-anasy Ibragım ata men Qarashash ananyń qabiri – Shymkent qalasyna kiretin Saıram turǵyn alabynda. Iаǵnı zııarat etýshilerdiń kóbi aldymen Saıramǵa keledi, sosyn babamyzdyń ustazy Arystan babqa barady, sodan soń Túrkistanǵa jol tartady.

Ákimdik óz tarapynan ózbek aǵaıyndar­ǵa osy sakraldy týrızmdi birge damytý bo­ıynsha usynys berip otyr. Mundaǵy maq­sat – eger týrıster tarapynan qyzyǵýshy­lyq bolyp jatsa, Shymkent qalasynda balama retinde saıahattaý nysany retinde usyný. Osyǵan baılanysty basqarma zııarat etýshilerge barlyq jaǵdaıdy jasaý­ǵa daıyn. Máselen, tegin gıd beriledi. Osy arqyly shetelden keletin týrıster aǵy­myn kóbeıtýdi josparlap jatyr.

Odan bólek te týrısterdiń saıahat­taý nysanyna baılanysty ártúrli sura­nystary bolady. Oǵan, aıtalyq, ekstremaldy týrızmdi jatqyza alamyz. Osy rette qala irgesinde Búrkit sport uıymy qyzmet kórsetedi. Ol jerde máselen, parashıýtpen sekirýge bolady. Sonymen birge kartıng bar. Sondaı-aq qala ishin aralaý, balalar týrızmi sekildi baǵyttar qosylǵan.

Bıyl 1 qańtardan bastap týrızmdi da­mytý baǵytynda elimizde arnaıy baǵdar­lama iske qosyldy. Ol boıynsha eger siz Qazaqstan ishinde keminde 5 kún saıahat jasaıtyn bolsańyz jáne ózińizben birge balalaryńyzdy alyp júrseńiz, 17 jasqa deıingi barlyq balańyzǵa da áýe bıletteri tegin. Biraq siz bútin týrıstik marshrýt satyp alýyńyz kerek. Máselen, Shymkent­ke kelseńiz, keminde 5 kún tú­neý kereksiz. Jatatyn qonaqúı, baratyn nysandar týrıstik operator arqyly belgilenedi. Osy kezde ǵana memleket áýe bıletine sýbsıdııa jasap beredi. Son­dyqtan basqarma osy baǵdarlama ar­qyly keletin týrısterdiń balalaryna arnap qyzyqty nysandar­dy ázirlep jatyr.

Shymkentte sonymen qatar medısı­nalyq týrızm de erekshe qanat jaıyp keledi. Máselen, osy kúni jan-jaqtan, tipti shetelderden Shymkentke kelip emde­lýdi qalaıtyn naýqastar sany arta tús­ken. Júrek-qan tamyrlary aýrýlaryn emdeý, onkologııalyq keseldermen kú­resý, basqa da kúrdeli otalar jasaý, sonyń ishinde transplantologııa boıynsha res­pýblıkanyń úshinshi megapolısi oq boıy ozyq keledi. Medısınalyq týrızm­niń jarnamasyn kúsheıtý maqsatynda bú­ginde arnaıy býkletter ázirlengen. Onda Shym­kentte medısınanyń qaı salasy erekshe damyǵany, tipti sol salada qandaı bilikti dárigerler bar ekeni týraly naqty maǵlumattar berilgen.

Bilim týrızmin de erekshe atap ótýge bolady. Osyǵan sáıkes qazirgi ýaqytta she­­teldermen tyǵyz baılanysta jumystar qolǵa alynyp jatyr. Mysaly úshin Shym­kenttegi medısınalyq joǵary oqý ornynda búgingi tańda 1 200-den asa úndistan­dyq stýdent oqıdy. Sonymen birge basqa da oqý oryndarynda ártúrli elderden ­kel­gen sheteldik stýdentter bilim alýda. Osy qarym-qatynasty ilgeriletý maq­sa­tynda bilim týrızmin damytýǵa aıryq­sha kóńil bólinip otyr. Kóbinese she­tel­dik stýdentterdi Shymkenttegi oqý oryn­dary­nyń baǵasy men osyndaǵy jaıly orta qyzyqtyrady.

Qalada týrısterdi jaıǵastyratyn 140 ornalastyrý orny bar. Onyń 28-i – qonaqúı. Shymkent bir kúnde 10 myńǵa jýyq saıahatshyny qabyldaı alady. Ha­lyqaralyq standartqa sáıkes bes jul­dyzdy «Rıksos Hadısha» qonaqúıin aıryq­sha atap ótýge bolady. Odan bólek «Qaı­nar» qonaqúıi de qazaqstandyq standart boıynsha bes juldyzdy qonaqúı sanatyna jatady. Sondaı-aq tórt, úsh, eki juldyzdy jáne sanaty joq qonaqúıler de bar.

Shymkentte týrızmdi órkendetýdiń, aldaǵy damý baǵyttaryn aıqyndaıtyn tujyrymdamasy ázirlenip, ol taıaý ýaqytta jergilikti ákimdik tarapynan bekitiledi. Tujyrymdamada qalanyń týrıstik áleýeti jan-jaqty saralanady. Sonyń ishinde týrıstik ınfraqurylymdy qolǵa alý bo­ıyn­sha josparlar belgilenedi. Mundaǵy bas­ty maqsat Shymkentke qydyryp kel­gen týrıstiń qalada aralap kóretin má­de­nı-tanymdyq, serýen quratyn qyzyq­ty oryn­dary kóp bolýy qajet. Mega­po­lıs respýblıkanyń ońtústiginde ornalas­qan­dyqtan qalada shýaqty kúnder kóp bolady.

Eskeretin bir jaıt, О́zbekstanǵa kele­tin eń kóp týrısterdiń ishinde Qazaqstan birinshi orynda tur eken. Al bizdiń elimizde reseılik týrısterdiń basqalardan qaraǵanda sany basymdaý. Sosyn О́zbekstan men Túrkııa elderinen keletinder sany kóp. Resmı statıstıkaǵa kóz júgirtsek, ótken úsh aıda Shymkentke saıahattaǵan azamattar 94 myń adam bolǵan. Alty aılyq kórsetkish boıynsha 214 myń adam megapolıske týrıst retinde at izin salǵan. Málimetti tarqata tússek, osy alty aıdaǵy týrısterdiń 14 myńy sheteldikter boldy. Qalǵanyn ishki týrızmniń úlesi alyp otyr. Iаǵnı Shymkentke saıahat jasaıtyndardyń basym bóligi – respýblıkanyń túkpir-túkpirinen keletin ózimizdiń otandastar.

Sondaı-aq tórt halyqaralyq áýe reısi arqyly Máskeýmen, Túrkııanyń eki qalasy Antalıa, Ystanbulmen jáne Grýzııanyń Kýtaısı qalasymen tike­leı baılanys or­natylǵan. Endigi jerde Ankara qalasyna besinshi tikeleı áýe reısi ashyl­ǵaly otyr. Sonymen birge charterlik reıster arqyly Mysyr, Saýd Arabııasy, Birikken Arab Ámirlikteri elderimen de týrıstik baılanys nyǵaıyp jatyr.

Shymkentte mıllıonnan asa halyq turady ári turǵyndar qalada óte tyǵyz ornalasqan. Al megapolıstiń 500 shyqy­rym aınalasyndaǵy halyq sany 5 mıl­lıonǵa jetedi. Myń shaqyrym radıýs­pen eseptesek halyq sany 10 mıllıonǵa shyǵady. Onyń ishinde Tashkent qalasynyń da turǵyndary bar. Jergilikti ákimdik týrıstik belsendilikti arttyrý úshin osynshama halyqty qyzyqtyratyn respýblıka kóleminde eń aýqymdy akvopark salýdy oılastyryp otyr. Osyǵan baılanysty Badam sý qoımasy mańynan arnaıy jer aýmaǵy aıqyndalyp, oǵan baratyn aınalma jol salynyp jatyr. Endi jańa akvoparktiń tujyrymdamasy ázirlenedi. Ol boıynsha akvoparkte qonaqúıler, otbasymen demalyp, kóńil kóteretin oryndar, balalar oınaıtyn attraksıondar, túrli saýda ortalyqtary bolýy shart. Qosymsha ınjenerlik-kommýnıkasııalyq júıelerge qosylatyn núkteler anyqtaldy. Endigi qalǵany – áleýetti ınvestordy tabý. Eger ınvestor akvopark jobasyn qolǵa alýǵa kelisimin berip jatsa, ákimdik te óz tarapynan tıisti deńgeıde qolushyn berýge ázir. Búgingi tańda jobany bastap ketýge 3-4 ınvestor daıyn otyr. Sonymen birge ákimdik jergilikti kásipkerlermen de tıisti kelissózder júrgizip jatyr.

Odan bólek qaladan týrıstik nysandarǵa baratyn jol siltegishter qoıylady. Jáne de Saıram turǵyn alabynan 4 aqparat­tyq tablo ornatylady. Tabloda týrıstke kerekti búkil málimetter jarııalanady. Máselen, týrıst osy nusqamadan qaı jerde jaqyn aýrýhana, polısııa beketi jáne seıil quratyn nemese zııarat etetin qasıetti oryndar bar ekenin oqyp bile alady.

Búgingi tańda qalanyń Shymkent sı­tı aýmaǵynan halyqaralyq deńgeıdegi brendti 2 qonaqúıdi salý boıynsha jáne brendti qonaqúılerdi megapolıske tartý jaǵynan tıisti jumystar qolǵa alynýda.

«Týrızmdi ilgeriletýdiń birden-bir kó­mekshisi – ol marketıng, ıaǵnı jarnama. О́z múmkindigin basqa bireýlerge kórsete alǵan kásipker syrttan týrısterdi ózine shaqyra alady. Eger áleýmettik jelilerge vıdeo­men kórikti bir jerdiń qandaı keremet ekeni kórsetilse, adamdar shynymen sonda barýǵa talpynady. Sondyqtan marketıng, jarnamalaý týrıstik salada óte úlken ról oınaıdy. О́ıtkeni adam jaqsy bir jerdi aldyn kórip, estimegen bolsa, ony qaıdan bilsin. Sondyqtan aldyn ala jasalǵan jos­parymyz boıynsha sheteldegi jáne barlyq ishki týrızm baǵytyndaǵy týroperatorlar­ǵa bizdiń áleýetimizdi kórsetetin ártúrli jarnamalyq ónimder usynamyz. Olar sony ózderiniń tutynýshylaryna jetki­zip, nátıjesinde Shymkent qalasynda týrısterge arnalǵan qandaı kórikti nysan­dar bar ekenin jurt bilip júretin bolady», deıdi Shymkent qalalyq týrızm jáne syrtqy baılanystar basqarmasynyń basshysy Erlan Qydyrov.

Shymkent qalasy men Túrkistan obly­synyń týrısteri bir-birine óte jaqyn, al qala men oblystaǵy týrıstik nysandar ekeýine de ortaq dúnıe bolǵandyqtan basqarma atalǵan óńirmen tyǵyz qarym-qatynasta jumys júrgizýde. Sondyqtan Saryaǵash sekildi búkil elge tanymal shıpajaılar jarnamasy Shymkentte de jasala beredi. Resmı derek boıynsha bir týrıst Shymkentte 35 myń teńge jaratady. Sonda joǵaryda aıtylǵan 6 aılyq kórsetkish boıynsha Shymkentke kelgen 214 myń týrıster sanyn 35 myń teńgege kóbeıtsek, 7,4 mlrd teńge shyǵady. Týrıster eń kemi qalada 1 kúnnen 5 kúnge deıin saıahattaıdy. Sonda orta eseppen 2 kúndi alsaq, jarty jylda qala ekonomıkasyna 14 mlrd teńgeden astam tabys kirip tur. Ol tikeleı bıýdjetti toltyrmasa da osy salada qyzmet kórsetip jatqan qonaqúı, taksı, oıyn-saýyq ortalyqtary sekildi kásipkerlik nysandardyń paıdasyna keneldi. Deı turǵanmen olardan alynatyn salyq esebinde bıýdjettiń de búıiri tompaıatyny anyq. Sonymen birge búgingi tańda týrızm salasynda 30 myńǵa jýyq adam eńbek etip, nápaqasyn taýyp júr.

Marketıngti qolǵa alý aıasynda oqı­ǵaly týrızm de órkendeıdi. Shymkentti kóp­shilik bir jaǵynan basqa óńirlermen salystyrǵanda tamaǵynyń arzandaý ári dámdi ekenimen kóbirek tanıdy. Mega­polıs gastronomııasyn nasıhattaý maq­satynda osy jyly tuńǵysh ret naý­ryz «Dámdástúr» atty aýqymdy is-shara uıym­dastyryldy. Osy is-shara aıasynda qala­daǵy barlyq belgili dámhanalar men jelilik tamaqtaný ortalyqtary ózderiniń ónimderin kelýshiler nazaryna usyndy. Sol kezde «Dámdástúrden» dám aýyz tııý­ge qalanyń 20 myńǵa jýyq halqy jınaldy. Oqıǵaly týrızm dep mine, osyndaı is-sharalardy aıtady. Osylaısha, el turǵyndary arasynda Shymkent – res­pýblıkanyń gastronomııalyq ortalyǵy degen uǵym qalyptassa, ekinshi jaǵynan bul da jergilikti bıznes úshin úlken qoldaý bolyp sanalady. Endigi rette «Dámdástúr» jylda uıymdastyrylatyn merekelik dástúrli is-shara aınalmaq.

Sonymen birge ótken jyly jastar arasynda respýblıka boıynsha alǵash ret mobılografııa festıvali ótkizildi. Munda da kózdelgen jalǵyz maqsat bireý ǵana – týrıstik salany damytý úshin onyń irgetasy bolar marketıngti ilgerile­tý. Mo­bılografııa degenimiz ádemi vıdeo túsi­­rip, áleýmettik jelide jarııalaýdy aıta­dy. Osy kásipti meńgergen jas ózine qo­symsha jumys tapsa, ekinshiden qala­nyń kó­rikti jerlerin telefon kamerasy­nyń obek­tıvine ilindiredi. Festıvaldy uıym­das­tyrýdaǵy ekinshi maqsattyń biri mine, osy boldy. Sol is-sharaǵa sha­qyrylǵan 17 óńirdiń 14-inen jastar kelip qatysyp ketti. Sol qatysqan jastardyń 70 paıyzǵa jýyǵy – Shymkent qalasyna birinshi márte kelgender. Bas júldege Iphone 13 Pro Max uıaly baılanys telefony qoıyldy. Aıta ketý kerek, bul fes­tıvalda eshkim júldesiz qalǵan joq. Oryn almaǵandardyń ózine is-sharaǵa qa­tysqany týraly arnaıy sertıfıkat berildi. Festıval qala turǵyndaryna erekshe unady. Tipti respýb­lıka kóleminde tanylyp, eki aıdan soń dál osyndaı baıqaýdy Almaty qalasy da ótkizdi. Búgingi tańda belgili prodıýser Nurlan Qoıanbaev Shymkentten bastaý alǵan bul bastamany ilip áketip, óziniń qory arqyly respýblıka boıynsha festıvaldy uıymdastyryp jatyr. Degenmen bıylǵy ekinshi is-shara aldaǵy ýaqytta Shymkent qalasynda Nurlan Qoıanbaevtyń qatysýymen taǵy da ótkiziledi.

Basqarma ataýynyń syrtqy baıla­nystar bolýynyń sebebi, mekeme Shym­kent­tiń ásirese týrızm salasyndaǵy syrt­qy baı­lanystaryna da tikeleı jaýap beredi. О́tken jyly osy maqsatqa oraı basqarma mamandary shetelderge shyǵyp, megapolısti alys elderge tanystyryp, sol jaqtyń bıznes ókilderimen, týrıstik operatorlarymen kelissózder júrgizip qaıtty. Sondaı-aq qolǵa alynǵan taǵy bir memlekettik baǵdarlama týraly aıtsaq, elge alyp kelgen árbir sheteldik týrıst úshin memleket 15 myń teńge sýbsıdııa tóleıdi. Bul da bolsyn otandyq týrızmniń damýyna serpin bereri sózsiz. Qazir­diń ózinde jergilikti týroperatorlar osy mem­lekettik kómekti alý aıasynda týrıstik áleýetti kóteremiz dep bilek sybana iske kirisip jatyr.

О́tken jyly Dýbaıdaǵy EKSPO ke­zinde Shymkent qalasynyń kúnderi ótkizilgen bolatyn. Arab elinde Shym­kentten barǵan úlken delegasııa iskerlik kezdesýler uıymdastyryp, álemniń 120 memleketine Shymkenttiń týrıstik ále­ýeti tanystyryldy. Birikken Arab Ámir­likterimen jyly qarym-qatynas ornatýdyń arqasynda megapolıs tarıhynda alǵash ret BAÁ-niń bas konsýldyǵy Shymkentten ashylǵaly jatyr. Osyǵan deıin Bas elshi­lik elordada, al bas konsýldyq Almaty qalasynda bolatyn. О́z kezeginde BAE bas konsýldyǵyn Shymkentten ashýdy uıǵarǵan. Osy jumystardyń aıasynda qala­daǵy áýejaı mańynan konsýldyq ǵıma-­
­ra­ty tańdap alyndy. Bas konsýldyqta ­alda­ǵy ýaqytta 11 dıplomat jumys isteıdi. ­Osy bastamanyń nátıjesinde Shymkentke ­aldymen tikeleı áýe reısi ashylady. So­syn onyń artynan týrıster legi bastala­dy. Keletin jańa ınvestısııalardy da umyt­paý kerek. Sonyń arqasynda mádenı baıla­nystar jańǵyryp, rýhanı qarym-qatynastar kúsheıedi. Osy rette ákimdik basqa da elder­diń bas konsýldyqtaryn Shymkentten ashý jóninde tıisti usynys­tar ázirlep jatyr.

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń jýyrdaǵy Ázerbaıjan astanasy Baký qalasyndaǵy resmı issapary aıasynda Shymkent kúnderi uıymdastyryldy. Baký tórinde qazaqtyń aqshańqan kıiz úıleri tigildi. Shymkenttiń opera jáne balet teatryn basqaryp otyrǵan elge tanymal ánshi Maıra Muhamedqyzy sonda óner kórsetti. Shymkentten shyqqan veo­lenchelıst Baǵjan Oktıabr de óz ónerin týysqan el ázerbaıjan halqynyń aldynda pash etti. Qos Prezıdent te Shymkenttiń mádenı konserttik baǵdarlamasyna arnaıy kelip qatysty. Sondaı-aq Qazaqstan boıynsha alǵash ret ashylǵan «Sandyq» ulttyq meıramhanasy óziniń qazaqy dástúrmen ázirlegen taǵamdaryn qonaq bop kelgen qos Prezıdentke de arnaıy usyndy. Osy Shymkent kúnderi aıasynda ázerbaıjandyq týroperatorlarmen jáne bıznes ókilderimen iskerlik kezdesýler uıymdastyryldy. Onda megapolıstiń týrıstik jáne ınvestısııalyq múmkindikteri jan-jaqty baıandaldy. Osy oraıda 27 qyr­kúıek Halyqaralyq týrızm kúnine oraı basqarma arnaıy is-shara uıymdastyr­­ǵa­ly jatyr. Oǵan shaqyrylǵan ázerbaıjan­­dyq áriptester atalǵan is-sharaǵa qatysýǵa ­zor qyzyǵýshylyq tanytyp otyr. Týrıs­terdi shaqyrý maqsatynda uıymdastyryl­ǵan túrli prezentasııalardyń kózdeıtin muraty sol is-sharany ótkizýge bıýdjetten 1 teńge jaratylsa, artynan keletin týrısterdiń esebinen ol memleketke 20-30 teńge paıda retinde qaıtady.

Shymkent 11 qala, 10 elmen baýyr­las­tyq qatynas ornatqan. Sonyń ishinde Túr­kııanyń 3 qalasy bar. Munda tek baýyr­lastyq baılanystar ornap qana qoımaı, sonymen birge Shymkenttiń iskerlik ále­ýetiniń artýyna da zor septigin tıgizip otyr. Kabınette otyrǵannan is bitpeıtini bel­gili. Sondyqtan basqarma kóbinese she­teldik týroperatorlarymen tikeleı kezdesýge ózderi bastap shyǵady. Jáne jaı ǵana prezentasııa ótkizip qaıtpaıdy. Sol jerde týroperatorlarmen kelisimge kelip, Shymkentke týrısterdi tartady. Basqarma sol arqyly qala ekonomıkasyna qosymsha tabys túsýin jáne týrıstik bızneste nápaqa taýyp júrgenderdiń jumys oryndarynyń saqtalýyn kózdeıdi.

Shetelderde týroperatorlyq qyzmet jaqsy damyǵan. Bul úrdis bizdiń elde de endi-endi jandanyp keledi. Iаǵnı týrıst bir jerdi aralap qaıtý úshin aldyn ala týrmarshrýt satyp alady. Buryn adamdar bir qalaǵa jetip alyp, sosyn qonaqúı izdep júretin. Yńǵaıly servıs shetelde áldeqaıda aıaqqa erte turyp qoıǵan. Sondyqtan osy úrdis bizde de keń etek jaıý úshin joǵaryda atalǵandaı, balalarǵa tegin áýe bıletterin usynatyn memlekettik jeńildikter ádeıi qarastyrylyp otyr. Sonda adamdar saıahattaǵan kezde tek týroperatordyń daıyn qyzmetine súıenip qydyrýdy úırenedi.

ShYMKENT