Din soǵysqa sebepshi emes

Muhammad Ahmad at-Taıeb 1946 jyly 6 qańtarda Nildiń joǵarǵy aǵy­synda ornalasqan Lýksor mýhafa­za­syndaǵy Kýrna eldi mekeninde dú­nıege kelgen. Ol 1969 jyly ál-Az­har ýnıversıtetin Islam ilimi jáne fılosofııa baǵyty boıynsha tá­mamdaǵan. Keıinirek 1971 jyly atal­ǵan bilim ordasynda Islam fılosofııa­sy boıyn­sha magıstr, 1977 jyly PhD dáre­je­sin alǵan. Sondaı-aq Parıj ýnı­ver­sıtetinde tálim alǵan.

At-Taıeb 1999-2000 jyldary Islam­­­abadtaǵy (Pákistan) Halyq­ara­lyq ıslam ýnıversıtetinde eńbek etti. Eki jyldan keıin Mysyrdyń bas mýftıi bolyp saılandy. Ahmad at-Taıeb bul qyzmette eki jyldaı otyrdy. Sodan keıin ál-Azhar ýnıversıtetiniń prezıdenti bolyp taǵaıyndalyp, 2010 jylǵa deıin atalǵan mindetti abyroımen atqardy. Sol jyly Mysardyń sol kezdegi prezıdenti Hosnı Mýbarak ál-Azhardyń Joǵarǵy ımamy Muhammed Saıd Tantaýı qaıtys bolǵan soń Ahmad at-Taıebto osy laýazymǵa ta­ǵaıyn­dady.

Aıta keterligi, keıinnen ál-Azhar­dyń Joǵarǵy ımamyn anyqtaý tártibi ózgerdi. Qazirgi tańda ony Mysyr pre­zıdenti taǵaıyndamaıdy. Onyń ornyna ınstıtýttyń komıteti saılaıdy. Joǵarǵy ımam ǵulamalar arasynda kelispeýshilik bolǵan jaǵdaıda dinı turǵydan dúnıelik máselelerge pátýa nemese úkim shyǵara alady.

Ál-Azhardyń Joǵarǵy ımamy atanǵanǵa deıin at-Taıeb Ulttyq de­mo­­­­kratııalyq partııa quramynda bol­ǵan edi. Osylaısha, Hosnı Mýba­rakqa jaqyn adamdardyń biri sanalatyn. Biraq 2010 jyly ol partııadan shyǵatynyn málimdedi. At-Taıeb qoǵamnyń saıası ómirine belsene aralaspasa da, álemdegi jáne eldegi saıası máselelerge qatysty jıi-jıi pikir bildirip otyrady.

Máselen, «Musylman baýyr­lar» ataýymen tanylǵan ál-Ihýan ál-Mýs­lımın uıymyna qarsy­lyq bil­di­redi. Tipti ál-Azhar ýnıver­sıtetiniń esigi «Musylman baýyrlar» úshin ashyq emes ekenin de málimdegen-tu­ǵyn. Son­daı-aq Sırııadaǵy Bashar Asad re­jimin de az synaǵan joq. Budan bólek, DAISh-tyń (Qazaqstanda tyıym sa­lynǵan terrorıstik uıym) áre­keti Is­­lamǵa múldem jat ekenin júr­gen je­riniń bárinde aıtyp, tak­­fırızm sekildi baǵyttardy synǵa aldy.

«Adamdar arasynda arazdyq týdyryp, din nemese Qudaı atyn jamylyp zorlyq-zombylyq áreketine baryp, qantógis jasap jatqandar kimniń atynan sóılese de, kimniń týyn kóterse de, qaı dindi ustansa da ótirikshi jáne satqyn ekenin aıta ketý kerek. 

Tarıhta Alla Taǵalanyń dinderi soǵysqa sebep boldy deý durys emes. О́ıtkeni din atyn jamylǵan qaq­tyǵys­tar shyn máninde saıası máselege baılanysty, aqıqı dinmen esh baılanysy joq, dúnıe júzin jaýlap alýdy maqsat etken múddelerge qatysty», deıdi Ahmad at-Taıeb.

Osy oraıda, at-Taıebtiń kózqara­sy zamanaýı ekenin aıta ketken jón. Mysaly, ol birneshe ret Rım Papasy­men kezdesti. 2021 jyly katolık shir­keýiniń basshysy ekeýi Adamzattyń baýyr­lastyǵy týraly qujatqa qol qoı­dy. Ol sondaı-aq kóptegen shet­el­dik dinı jetekshilermen jáne memleket bas­shylarymen kezdesti. Olardyń qatarynda Elızaveta II sekildi laýazymdy tulǵalar bar.

Sheıh at-Taıeb Joǵarǵy ımam minde­tine kiriskeli dástúrli ıslamdy na­sıhattaýǵa den qoıǵan. Ál-Azhar túlek­terin Islamnyń álemdegi elshileri dep sanaı otyryp, stýdent­terge ıslam mura­syn úıretýdiń ma­ńyzyna erekshe mán beredi. Ol súnıttik jamaǵatty ımam Ábýl-hasan ál-Ashǵarı men ımam Ábý Mansýr ál-Matýrıdıge jáne Hanafı, Malıkı jáne Shafıǵı mek­tebine ilesetinder dep esepteıdi. Sondaı-aq Hanbalı mektebin de osy baǵytqa engizedi.

Joǵarǵy ımamnyń taǵy bir erekshe­ligi – ol qazirgi zamanaýı másele­ler­ge qatysty zamanaýı kózqa­ras bil­diredi. Ol ózi bergen az suhbat­tary­nyń birinde DAISh sekildi terro­rıstik uıym­dar­dyń taralýyn musylman­dardyń bilim­sizdigi, jumyssyzdyǵy, ekono­mı­kalyq jáne áleýmettik jaǵ­daıy tómen ekendigimen baılanystyrady.

Budan bólek, sheıh at-Taıeb áıel­derge qatysty da talaı márte pikir bil­dirgen. Facebook-tegi paraqshasynda Islam­nyń áıelderge jumysqa ornalasý sekildi túrli salalarda quqyqtar men táýel­sizdigi bar ekenin jazdy. «Áıel­derge jalpy alǵanda, sot salasynda jáne ıftada mańyzdy laýazymdardy atqarýǵa ruqsat etilgen», deıdi Ahmad at-Taıeb.

Sondaı-aq ol áıelder «mahremsiz» saparǵa shyǵýǵa ruqsat etiletinin alǵa tartyp, kóp áıel alýǵa, kúıeýiniń áıe­lin urýyna, ajyrasýǵa qatysty tyń pikirler bildirgen. Bir ereksheligi at-Taıeb áleýmettik jelide belsendi. Son­dyqtan shyǵar onyń jazǵan jazbalary qoǵamda qyzý pikirtalas týdy­rady.

«Kóp áıel alý mindetti deıtin­derdiń bári qatelesedi», deıdi ol polı­gamııaǵa qatysty. Onyń aıtýynsha, Islamda kóp áıel alý shektelgen jáne ádildikti talap etedi. Kúıeýi ádil bola almasa, birneshe áıel alýǵa tyıym salynatynyn alǵa tartady. Sondaı-aq kóp áıel alý «Quran men Paıǵambar dástúrin túsin­beýden» týyndaıtynyn da talaı márte eskertken.

Qoryta aıtqanda, Muhammad Ah­mad at-Taıeb Islam dinin zamanaýı tur­ǵyda túsindiretin, asyl dini­miz­diń betke ustar tulǵasy dep aıtsaq qateles­peımiz. Osyndaı deń­geıdegi álem­dik dinbasynyń toǵy­zynshy terrıto­rııaǵa at basyn bu­rýy, Álemdik jáne dás­túrli dinder kóshbasshylarynyń sezine qatysýy jıynnyń da, Qazaq­stan­nyń da abyroıy.